ترامپ از خطر بسته شدن تنگه هرمز آگاه بود

الکساندر وارد، لارا سلیگمن، الکس لیری و ورا برگنگروئن / وال استریت ژورنال / ۱۳ مارس ۲۰۲۶

پیش از آن‌که ایالات متحده وارد جنگ شود، ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، به رئیس‌جمهور دونالد ترامپ هشدار داده بود که حمله آمریکا ممکن است ایران را به بستن تنگه هرمز وادار کند.

به گفته افرادی که از این گفت‌وگوها اطلاع دارند، کِین در چندین جلسه توجیهی توضیح داده بود که مقام‌های آمریکایی مدت‌هاست معتقدند ایران برای بستن حیاتی‌ترین مسیر کشتیرانی جهان از مین‌های دریایی، پهپادها و موشک‌ها استفاده خواهد کرد.

این افراد گفتند ترامپ این خطر را پذیرفته بود، اما با وجود آن به اجرای مهم‌ترین تصمیم سیاست خارجی در دو دوره ریاست‌جمهوری خود پیش رفت. او به تیمش گفته بود که تهران احتمالاً پیش از بستن تنگه تسلیم خواهد شد — و حتی اگر ایران چنین تلاشی کند، ارتش آمریکا می‌تواند با آن مقابله کند.

اکنون، دو هفته پس از آغاز جنگ، رهبران ایران از عقب‌نشینی خودداری کرده‌اند و تنگه هرمز به مهم‌ترین اهرم فشار تهران تبدیل شده است.

ایران عبور نفتکش‌ها از تنگه را مسدود کرده و به کشتی‌های باری حمله کرده است؛ اقدامی که باعث جهش قیمت نفت و شوکی انرژی در سراسر جهان شده است. نیروهای آمریکایی نیز در تلاش برای جلوگیری از مین‌گذاری در این آبراه، کشتی‌های مین‌گذار ایران و کارخانه‌های تولید آن‌ها را هدف قرار می‌دهند.

عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل منجر به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی ایران، هدف قرار گرفتن مقرهای نظامی و آسیب یا نابودی بیش از ۹۰ شناور ایرانی شده است.

با این حال، بهای این جنگ سنگین بوده است. دست‌کم ۱۳ آمریکایی کشته شده‌اند، از جمله شش نفر که روز پنج‌شنبه در سقوط یک هواپیمای سوخت‌رسان نیروی هوایی جان باختند؛ حادثه‌ای که جنگ ایران را به مرگبارترین عملیات نظامی در دو دوره ریاست‌جمهوری ترامپ تبدیل کرده است. دست‌کم ۱۴۰ آمریکایی نیز در این درگیری زخمی شده‌اند.

در حمله‌ای به یک مدرسه دخترانه در ایران نیز حدود ۱۷۵ نفر — که بیشتر آن‌ها کودک بودند — کشته شدند؛ حمله‌ای که طبق بررسی اولیه آمریکا احتمالاً توسط نیروهای آمریکایی انجام شده است.

این عملیات برای آمریکا هر هفته میلیاردها دلار هزینه دارد. در سطحی گسترده‌تر، افزایش خطر گسترش و طولانی شدن جنگ، اقتصاد آمریکا را تهدید می‌کند و هشدارهایی درباره خطر «رکود تورمی» — ترکیبی از رشد اقتصادی ضعیف و تورم بالا — را برانگیخته است.

به گفته مقام‌های دولت و افراد آگاه از موضوع، پشت تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ اعتماد عمیقی به توانایی‌های ارتش آمریکا برای دستیابی به یک پیروزی سریع و قاطع قرار داشت. اعتماد رئیس‌جمهور به ژنرال کِین نیز با موفقیت حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در سال گذشته و عملیات ماه ژانویه که به دستگیری رهبر اقتدارگرای ونزوئلا، نیکلاس مادورو، انجامید، تقویت شده بود.

کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ از خطرات آغاز جنگ آگاه بود، اما مصمم بود تهدید امنیت ملی ناشی از ایران را از میان بردارد. به گفته این افراد، پیش از آن‌که رئیس‌جمهور این عملیات را تأیید کند، او و مشاورانش گزینه‌هایی برای وادار کردن به بازگشایی تنگه و استفاده از نیروی دریایی آمریکا برای اسکورت نفتکش‌ها در این آبراه را بررسی کرده بودند.

اکنون که تنگه تقریباً بسته شده است، پنتاگون نگران است که هر ناو جنگی آمریکایی که نفتکش‌ها را در این مسیر اسکورت کند، خود به هدف حمله تبدیل شود — مگر آن‌که ایالات متحده ابتدا شناورهای ایرانی و سامانه‌های دفاع ساحلی، از جمله پهپادها و موشک‌ها، را نابود کند.

احتمال بسته شدن تنگه یکی از چند سناریویی بود که ژنرال کِین و دیگر مشاوران در آستانه جنگ برای ترامپ تشریح کرده بودند. به گفته افراد آگاه از این گفت‌وگوها، کِین همچنین ابراز اطمینان کرده بود که ارتش آمریکا می‌تواند نیروی دریایی ایران و زرادخانه موشکی آن را فلج کند و همچنین توانایی این کشور برای ساخت و استقرار سلاح هسته‌ای را بیش از پیش کاهش دهد.

جو هالستد، سخنگوی ژنرال کِین، گفت: «او طیف کاملی از گزینه‌های نظامی را به رئیس‌جمهور ارائه داد، همراه با بررسی دقیق و سنجیده پیامدهای ثانویه، تبعات و خطرات مرتبط با هر گزینه.»

کارولاین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفت: «پنتاگون دهه‌هاست برای سناریوی بسته شدن ناامیدانه و بی‌پرواي تنگه هرمز توسط ایران برنامه‌ریزی کرده است و این موضوع بسیار پیش از آغاز عملیات خشم حماسی بخشی از برنامه‌ریزی دولت ترامپ بوده است.»

به گفته کارولاین لیویت، عملیات نظامی آمریکا برای از بین بردن توانایی‌های نظامی ایران «به‌طور دقیق با هدف محروم کردن ایران از توانایی بستن تنگه هرمز طراحی شده است.»

به گفته دستیاران و مقام‌های دولتی، برخی از مشاوران بیرونی دونالد ترامپ از او خواسته‌اند راهی برای خروج از جنگ پیدا کند. با این حال رئیس‌جمهور در حال حاضر برنامه‌ای برای پایان فوری جنگ ندارد و در عوض بر ادامه حملات به نیروهای نظامی ایران و گروه‌های نیابتی آن تأکید دارد.

این رویکرد با اظهارات علنی ترامپ که گفته بود مأموریت تا حد زیادی انجام شده است، در تضاد است. او روز چهارشنبه در جمعی در ایالت کنتاکی گفت: «ما پیروز شده‌ایم.»

مقام‌های نظامی آمریکا گفته‌اند این درگیری احتمالاً دست‌کم چند هفته دیگر ادامه خواهد داشت.

ترامپ شامگاه جمعه اعلام کرد که آمریکا اهداف نظامی را در جزیره خارک بمباران کرده است؛ اقدامی که هدف آن وارد کردن فشار به تهران برای بازگشایی تنگه عنوان شد. این جزیره محل صادرات حدود ۹۰ درصد نفت خام ایران است، اما به گفته ترامپ حمله به زیرساخت‌های نفتی آن «به دلایل انسانی و اخلاقی» انجام نشده است؛ او این موضوع را در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد.

ترامپ گفت: «با این حال اگر ایران یا هر طرف دیگری اقدامی برای مختل کردن عبور آزاد و ایمن کشتی‌ها از تنگه هرمز انجام دهد، من فوراً در این تصمیم تجدیدنظر خواهم کرد.»

حلقه‌ای کوچک

منتقدان رئیس‌جمهور می‌گویند بسته شدن تنگه و آشفتگی اقتصادی ناشی از آن نشان‌دهنده فقدان برنامه‌ریزی و بررسی دقیق در هفته‌های پیش از آغاز جنگ است.

کریس مورفی، سناتور دموکرات از ایالت کانکتیکت، که روز سه‌شنبه در جلسه توجیهی محرمانه مقام‌های دولت درباره این عملیات شرکت کرده بود، گفت: «آن‌ها هیچ برنامه‌ای برای مقابله با بحران در تنگه نداشتند. این‌که این افراد از قبل برنامه‌ای نداشتند و حتی یک هفته پس از آغاز جنگ هم هنوز برنامه‌ای نداشتند، واقعاً شوکه‌کننده بود.»

پته هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز جمعه گفت تصمیم ایران برای بستن تنگه نشانه «استیصال کامل» است و افزود: «ما در حال رسیدگی به آن هستیم و جای نگرانی نیست.»

به طور معمول، آماده‌سازی برای جنگ شامل هفته‌ها یا ماه‌ها بررسی‌های محرمانه، اسناد برنامه‌ریزی مکتوب، طرح دیدگاه‌های مخالف از سوی دیپلمات‌ها و مقام‌های اطلاعاتی، و جلسات شورای امنیت ملی با حضور اعضای کابینه است تا تصمیمی تا حد ممکن آگاهانه گرفته شود.

اما تنها گروه کوچکی در جریان آماده‌سازی برای جنگ با ایران قرار داشتند؛ از جمله معاون رئیس‌جمهور جی‌.دی ونس، وزیر خارجه مارکو روبیو و وزیر دفاع هگست. این امر دامنه توصیه‌ها، اطلاعات و ایده‌هایی را که در اختیار رئیس‌جمهور قرار می‌گرفت محدود کرد؛ در حالی که او باید میان پیامدهای متعدد یک حمله تعادل برقرار می‌کرد.

مقام‌های دولت گفتند این ساختار محدود عمداً انتخاب شده بود. به گفته آنان، این شیوه به ترامپ امکان می‌داد به سرعت به تحولات متغیر واکنش نشان دهد و مشابه روشی بود که رئیس‌جمهور در حملات ماه ژوئن به سه تأسیسات هسته‌ای ایران به کار گرفت. دلیل دیگر نیز جلوگیری از درز اطلاعات بود.

به گفته مقام‌های آمریکایی، پرسش‌هایی همچنان بی‌پاسخ باقی مانده بود؛ از جمله اینکه در صورت تشدید درگیری چگونه شهروندان آمریکایی تخلیه شوند یا چگونه اطمینان حاصل شود که رهبر بعدی ایران روابطی دوستانه با واشینگتن خواهد داشت.

برخی از دستیاران ارشد و دیپلمات‌های آمریکایی که مدیریت امور خاورمیانه را بر عهده دارند، درباره برنامه‌های جنگ اطلاع بسیار اندکی داشتند یا اصلاً در جریان قرار نگرفته بودند. آنان آغاز بمباران را از طریق شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌های خبری فهمیدند.

در حالی که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد اکثریت آمریکایی‌ها با این جنگ مخالف هستند، ترامپ و مشاورانش تلاش کرده‌اند استدلال کنند که این درگیری مانند «جنگ‌های بی‌پایان» در عراق و افغانستان طولانی نخواهد شد — موضوعی که برای بسیاری از قانون‌گذاران و همچنین پایگاه سیاسی «ماگا»(MAGA) ترامپ یک خط قرمز محسوب می‌شود. رئیس‌جمهور و مشاورانش می‌گویند اختلال در بازار انرژی به‌زودی برطرف خواهد شد.

کاخ سفید و پنتاگون یک کارزار پیام‌رسانی تهاجمی را آغاز کرده‌اند که بر شکست‌ناپذیری آمریکا تأکید دارد؛ رویکردی که بازتاب‌دهنده باور شخصی ترامپ است مبنی بر اینکه برتری نظامی آمریکا می‌تواند بر تلافی ایران غلبه کند و از آن پیشی بگیرد. حساب‌های رسمی دولت آمریکا ویدئوهای گرافیکی و سبک‌پردازی‌شده‌ای از حملات منتشر کرده‌اند که برخی از آن‌ها با تصاویر فیلم‌ها یا بازی‌های ویدئویی ترکیب شده است.

هگست گفت آمریکا «به‌طور قاطع، ویرانگر و بی‌رحمانه در حال پیروزی است» — اظهاراتی که با هدف اطمینان دادن به افکار عمومی آمریکا بیان شد که کنترل اوضاع همچنان در دست واشینگتن است.

در همین حال، تیم ترامپ به‌طور خصوصی در تلاش است رئیس‌جمهور را مطمئن کند که محافظه‌کاران از او فاصله نگرفته‌اند. به گفته افرادی که در جریان این موضوع هستند، آن‌ها در روزهای اخیر داده‌های نظرسنجی را در اختیار ترامپ قرار داده‌اند که به گفته آنان نشان می‌دهد این جنگ در میان حامیان او محبوبیت دارد.

برخی از متحدان دونالد ترامپ که نسبت به این عملیات دچار تردید شده‌اند، پشت صحنه با یکدیگر هماهنگ کرده‌اند تا در شبکه فاکس‌نیوز و دیگر شبکه‌های تلویزیونی که رئیس‌جمهور تماشا می‌کند حضور پیدا کنند و با لحنی محتاطانه نسبت به تعهد عمیق‌تر آمریکا در این جنگ هشدار دهند.

با این حال، مشاوران رئیس‌جمهور می‌گویند عملیات نظامی همان‌گونه پیش رفته که آن‌ها انتظار داشتند. ارتش آمریکا تاکنون حدود شش هزار هدف ایرانی را هدف حمله قرار داده و آسیب سنگینی به نیروی دریایی و زرادخانه‌های تسلیحاتی ایران وارد کرده است؛ اقدامی که توانایی رژیم برای اعمال قدرت در سراسر خاورمیانه و آسیب رساندن به آمریکایی‌ها در منطقه را تضعیف کرده است.

«لانه زنبور»

رهبر جدید و تندرو ایران، مجتبی خامنه‌ای — که برای جانشینی پدرش منصوب شد — متعهد شده است مانع عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز شود. با این حال، بر اساس ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حکومت همچنان کنترل اوضاع را در دست دارد و بعید است به این زودی سقوط کند.

به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، پیش از آغاز عملیات، ترامپ در جریان یک ارزیابی اطلاعاتی مرکزی قرار گرفته بود که هشدار می‌داد حذف رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، در عملیات نظامی آمریکا ممکن است به قدرت گرفتن چهره‌های تندروتر دیگر منجر شود.

کریم سجادپور، کارشناس ایران در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی در واشینگتن، گفت: «دولت ترامپ ضربه سختی به لانه زنبورها زده، اما آن را نابود نکرده است.»

دیپلمات‌های خارجی در تهران پیش‌بینی می‌کنند ایران نظارت و کنترل بسیار سخت‌گیرانه‌ای بر این آبراه اعمال کند؛ به این امید که هزینه بالای این وضعیت برای آمریکا، ترامپ را متقاعد کند از جنگ عقب‌نشینی کند.

به گفته افرادی که در جریان موضوع هستند، رئیس‌جمهور و برخی از مشاورانش از گستره و شدت واکنش تلافی‌جویانه ایران غافلگیر شده‌اند؛ واکنشی که شامل شلیک موشک و پهپاد به کشورهای منطقه از آذربایجان تا عمان بوده است.

به گفته دیپلمات‌ها و افراد آگاه، متحدان آمریکا در خلیج فارس به طور خصوصی از واشینگتن خشمگین هستند. آن‌ها دولت ترامپ را متهم می‌کنند که جنگی را آغاز کرده که آن‌ها را در معرض خطر قرار داده و تصویر این کشورها به‌عنوان مقاصدی لوکس و مناسب برای تجارت — دور از آشوب‌های منطقه — را خدشه‌دار کرده است. به گفته فردی آگاه از این گفت‌وگوها، ترامپ در طول این هفته به‌طور خصوصی با رهبران این کشورها تماس گرفته است.

آمریکایی‌ها نیز در معرض خطر قرار گرفته‌اند. وزارت خارجه آمریکا تا پس از آغاز جنگ از شهروندان آمریکایی نخواست کشورهای منطقه را ترک کنند یا برخی سفارتخانه‌ها را تخلیه نکرد. در آن زمان، حریم هوایی تجاری از قبل بسته شده بود و در نتیجه ده‌ها هزار آمریکایی در خاورمیانه سرگردان ماندند و دیپلمات‌های آمریکایی در برخی سفارتخانه‌ها نیز در معرض خطر قرار گرفتند.

تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، گفت: «وزارت خارجه فوراً و به‌صورت پیشگیرانه برای حفاظت از ایمنی و امنیت کارکنان دیپلماتیک اقدام کرد و مأموریت خود برای خدمت به مردم آمریکا را انجام داد.»

در داخل آمریکا، نوسان قیمت بنزین و بازار نفت باعث شده بزرگ‌ترین آزادسازی نفت از ذخایر راهبردی جهانی انجام شود؛ اقدامی که خشم شرکت‌های نفتی را برانگیخته است، زیرا آن‌ها خواهان نوسانات کمتر قیمت هستند.

کاخ سفید همچنین از رد علنی احتمال اعزام نیروهای زمینی خودداری کرده است؛ موضوعی که فشارهای تازه‌ای را در کنگره آمریکا درباره هزینه‌های جنگ، تلفات و نبود یک راهبرد روشن برای پایان آن ایجاد کرده است.

به گفته تحلیلگران، ترامپ اکنون با دو انتخاب دشوار روبه‌رو است: یا پایان دادن به درگیری‌ها و باقی گذاشتن حکومتی زخمی که احتمالاً زرادخانه خود را بازسازی کرده و متحدان منطقه‌ای را دوباره تهدید خواهد کرد؛ یا ادامه بمباران‌ها با خطر بی‌ثباتی گسترده‌تر، تلفات بیشتر و واکنش منفی رأی‌دهندگانی که انتظار داشتند ترامپ دخالت آمریکا در جنگ‌های خارجی — به‌ویژه در خاورمیانه — را پایان دهد.

در حالی که قیمت نفت جهش کرده و بازارهای سهام سقوط کرده‌اند، مقام‌های کاخ سفید این هفته یک راهبرد پیام‌رسانی جدید ارائه کرده‌اند: این درگیری به‌محض آن‌که آمریکا به اهداف نظامی خود برسد، به سرعت پایان خواهد یافت. مقام‌ها می‌گویند دولت امیدوار است این پیام بازارها را آرام کند.

ترامپ این هفته به خبرنگاران گفت جنگ «خیلی زود» پایان خواهد یافت و تنها تعداد اندکی هدف باقی مانده است. او روز جمعه نیز گفت زمانی جنگ را پایان خواهد داد که آن را «در استخوان‌هایش احساس کند.»

با این حال، مقام‌های آمریکایی به‌طور خصوصی می‌گویند هیچ برنامه‌ای برای عقب‌کشیدن نیروها وجود ندارد — تفنگداران دریایی و ناوهای جنگی بیشتری در راه منطقه هستند — و برخی انتظار دارند درگیری‌ها چند هفته یا حتی بیشتر ادامه یابد.

سناریوی دیگری که مقام‌ها مطرح می‌کنند این است که ترامپ به سادگی اعلام پیروزی کند و به جنگ پایان دهد.