جان گامبرل / خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۱۱ فوریه ۲۰۲۶

ایران روز چهارشنبه چهل و هفتمین سالگرد انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ خود را گرامی داشت، در حالی که حکومت دینی این کشور تحت فشار دوگانه‌ای قرار دارد: از یک سو از سوی رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ که پیشنهاد اعزام یک ناوگروه هواپیمابر دیگر به خاورمیانه را مطرح کرد، و از سوی دیگر از سوی افکار عمومی که به شدت سرکوب خونین اعتراضات سراسری توسط تهران را محکوم می‌کنند.

این مراسم نمایشی دوگانه از وضعیت زندگی در ایران ارائه داد؛ تلویزیون دولتی صدها هزار نفر را در سراسر کشور نشان داد که در راهپیمایی‌های حمایتی از دولت شرکت کرده‌اند و پرچم‌های آمریکا را به آتش کشیده و شعار «مرگ بر آمریکا» سر می‌دادند. شب قبل، در حالی که آتش‌بازی‌های دولتی آسمان را روشن کرده بود، شاهدان در پایتخت ایران، تهران، فریادهایی از خانه‌های مردم شنیدند که می‌گفتند: «مرگ بر دیکتاتور!»

در همین حال، رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان در میدان آزادی تهران روی صحنه رفت و تأکید کرد که ایران آماده مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود است، در حالی که مذاکرات نوپای هسته‌ای با آمریکا در آستانه تعلیق قرار دارد.

اینکه آیا این مذاکرات به نتیجه می‌رسد یا نه، همچنان سؤال‌برانگیز است — و کشورهای خاورمیانه نگران هستند که شکست آن‌ها می‌تواند منطقه را به سوی جنگ دیگری سوق دهد. یک مقام ارشد امنیتی ایرانی روز چهارشنبه پس از سفر به عمان به قطر رفت؛ عمانی که میانجی‌گری دور جدید مذاکرات را بر عهده داشته است. درست پیش از ورود این مقام، امیر قطر تماس تلفنی از ترامپ دریافت کرد.

پزشکیان در سخنرانی خود در مراسم سالگرد همچنین تأکید کرد که ملت او «به دنبال سلاح هسته‌ای نیست... و آماده هرگونه راستی‌آزمایی است.» با این حال، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی — نهاد ناظر هسته‌ای سازمان ملل — ماه‌هاست که نتوانسته ذخایر هسته‌ای ایران را بازرسی و تأیید کند.

پزشکیان گفت: «دیوار بلند بی‌اعتمادی که ایالات متحده و اروپا با اظهارات و اقدامات گذشته خود ایجاد کرده‌اند، اجازه نمی‌دهد این مذاکرات به نتیجه برسد.»

با این حال، لحظاتی بعد افزود: «در عین حال، ما با عزم کامل در گفت‌وگوهایی برای صلح و ثبات در منطقه در کنار کشورهای همسایه شرکت می‌کنیم.»

سالگرد تحت‌الشعاع سرکوب

در تلویزیون دولتی ایران، مقامات تصاویری از مردم در خیابان‌های سراسر کشور پخش کردند که روز چهارشنبه برای حمایت از حکومت دینی و رهبر دینی ۸۶ ساله، آیت‌الله علی خامنه‌ای، به خیابان‌ها آمده بودند. برخی نیز ولیعهد تبعیدی ایران، رضا پهلوی، را که خواستار اعتراضات ضددولتی شده بود، مورد انتقاد قرار دادند.

رضا جدی، شرکت‌کننده ۴۳ ساله، گفت: «من اینجا هستم تا بگویم حمایت از رهبر و کشورمان را متوقف نمی‌کنیم، در حالی که آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها تهدیدهای خود را افزایش داده‌اند.»

موشک‌های ایرانی به نمایش گذاشته شده بودند، و همچنین قطعاتی که مقامات گفتند متعلق به پهپادهای اسرائیلی سرنگون‌شده است. تابوت‌های ساختگی پوشیده از پرچم آمریکا نیز دیده می‌شد، یکی از آن‌ها عکس دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا را داشت.

در میان ۸۵ میلیون جمعیت ایران، بخش تندرو حامی حکومت دینی وجود دارد، از جمله اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قدرتمند که ماه گذشته اعتراضات را با سرکوبی خونین سرکوب کرد؛ سرکوبی که به گفته فعالان هزاران کشته و ده‌ها هزار بازداشتی به جا گذاشت.

همچنین بسیاری از ایرانیان اغلب در تظاهرات حمایتی از حکومت شرکت می‌کنند زیرا کارمند دولت هستند یا برای لذت بردن از فضای کارناوالی تعطیلات دولتی می‌آیند. ایران ۲.۵ میلیون کارمند دولتی دارد که یک‌پنجم آن‌ها تنها در تهران هستند.

پزشکیان بدون اشاره مستقیم به خونریزی توسط مقامات، اذعان کرد که سرکوب که از ۸ ژانویه به طور جدی آغاز شد، «اندوه بزرگی» ایجاد کرده است.

او گفت: «ما در برابر مردم شرمنده هستیم و موظفیم به همه کسانی که در این حوادث آسیب دیده‌اند کمک کنیم. ما به دنبال تقابل با مردم نیستیم.»

مردی با اندوه از پیاده‌رو در تهران مراسم را تماشا می‌کرد و شرکت نمی‌کرد.

او که به دلیل ترس از انتقام‌جویی نخواست نامش فاش شود، گفت: «در سال‌های گذشته مرتب در راهپیمایی شرکت می‌کردم. اما حالا چطور می‌توانم این کار را بکنم وقتی آسفالت خیابان‌ها ماه گذشته با خون رنگین شد؟»

مقام ارشد ایرانی به قطر سفر کرد

در حالی که مراسم سالگرد در جریان بود، علی لاریجانی، مقام ارشد امنیتی ایران، عمان را به مقصد قطر ترک کرد؛ کشوری در خاورمیانه که میزبان پایگاه نظامی عمده آمریکا است و ایران در ژوئن پس از بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران توسط آمریکا در جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل به آن حمله کرد.

قطر همچنین در گذشته مذاکره‌کننده کلیدی با ایران بوده است، کشوری که میدان گازی عظیم فراساحلی در خلیج فارس را با آن به اشتراک دارد. خبرگزاری رسمی قطر گزارش داد که شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، با ترامپ درباره «وضعیت کنونی منطقه و تلاش‌های بین‌المللی برای کاهش تنش و تقویت امنیت و صلح منطقه‌ای» گفت‌وگو کرد، بدون ارائه جزئیات بیشتر.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگو با کانال دولتی روسیه RT گفت تهران هنوز «اعتماد کامل به آمریکایی‌ها ندارد.»

او گفت: «آخرین بار که مذاکره کردیم، در ژوئن در میانه مذاکرات بودیم که تصمیم به حمله به ما گرفتند و این تجربه بسیار بسیار بدی برای ما بود. باید مطمئن شویم که آن سناریو تکرار نشود و این بیشتر به آمریکا بستگی دارد.»

با وجود این نگرانی، عراقچی گفت ممکن است بتوان «به توافقی بهتر از زمان اوباما» رسید؛ اشاره به توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ با قدرت‌های جهانی که در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما به دست آمد. ترامپ در دوره اول خود به طور یک‌جانبه آمریکا را از آن توافق خارج کرد.

ترامپ پیشنهاد اعزام ناوگروه دیگر به خاورمیانه را داد

ایالات متحده ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن، کشتی‌ها و هواپیماهای جنگی را به خاورمیانه منتقل کرده تا ایران را برای توافق تحت فشار قرار دهد و قدرت آتش لازم برای حمله به جمهوری اسلامی را در صورت تصمیم ترامپ داشته باشد.

نیروهای آمریکایی تاکنون یک پهپاد را که بیش از حد به لینکلن نزدیک شده بود، سرنگون کرده‌اند و به یک کشتی با پرچم آمریکا که نیروهای ایرانی در تنگه هرمز سعی در توقف آن داشتند، کمک کردند؛ تنگه هرمز دهانه باریک خلیج فارس است.

ترامپ به وب‌سایت خبری اکسیوس گفت که در حال بررسی اعزام ناو هواپیمابر دوم به منطقه است و افزود: «ما یک ناوگان داریم که به آنجا می‌رود و ممکن است یکی دیگر هم برود.»

هنوز مشخص نیست کدام ناو می‌تواند اعزام شود. طبق اخبار مؤسسه نیروی دریایی آمریکا، یواس‌اس جورج اچ. دبلیو. بوش از نورفولک ویرجینیا خارج شده است. یواس‌اس جرالد آر. فورد پس از عملیات نظامی آمریکا که منجر به دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا شد، در کارائیب باقی مانده است.