خامنه‌ای نگران بازگشت مردم‌خشمگین‌به‌خیابانهاست

پریسا حافظی / خبرگزاری رویترز / ۲ فوریه ۲۰۲۶

به گفته شش مقام کنونی و سابق ایران، رهبر جمهوری اسلامی به‌طور فزاینده‌ای نگران است که یک حمله آمریکا بتواند با بازگرداندن مردم خشمگین به خیابان‌ها، کنترل حکومت بر قدرت را در هم بشکند؛ آن هم پس از سرکوب خونین اعتراضات ضدحکومتی.

به گفته چهار مقام کنونی که در جریان این نشست‌ها قرار گرفته‌اند، در جلسات سطح بالای حکومتی، مقام‌ها به رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، گفته‌اند که خشم عمومی ناشی از سرکوب ماه گذشته – که خونین‌ترین سرکوب از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بوده – به نقطه‌ای رسیده که دیگر ترس، بازدارنده نیست.

این مقام‌ها گفتند به خامنه‌ای هشدار داده شده که بسیاری از ایرانیان آماده‌اند بار دیگر با نیروهای امنیتی مقابله کنند و فشار خارجی، از جمله یک حمله محدود آمریکا، می‌تواند آن‌ها را جسورتر کرده و به ساختار سیاسی حاکم آسیب جبران‌ناپذیر وارد کند.

یکی از این مقام‌ها به رویترز گفت دشمنان ایران به‌دنبال شعله‌ور شدن دوباره اعتراضات برای پایان دادن به جمهوری اسلامی هستند و «متأسفانه» اگر قیامی رخ دهد، خشونت بیشتری در پی خواهد داشت.

او گفت: «حمله‌ای که با تظاهرات مردم خشمگین همراه شود، می‌تواند به فروپاشی (نظام حاکم) منجر شود. این نگرانی اصلی در میان مقام‌های ارشد است و همان چیزی است که دشمنان ما می‌خواهند.»

این مقام، مانند دیگر منابع این گزارش، به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود.

اهمیت این اظهارات در آن است که نشان‌دهنده تردیدها و نگرانی‌های درونی در سطح رهبری جمهوری اسلامی است که با موضع علنی و سرسختانه آنان در برابر معترضان و ایالات متحده در تضاد قرار دارد.

منابع از بیان واکنش خامنه‌ای خودداری کردند. وزارت امور خارجه ایران نیز بلافاصله به درخواست رویترز برای اظهار نظر درباره این روایت از جلسات پاسخ نداد.

هفته گذشته چندین منبع به رویترز گفتند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حال بررسی گزینه‌هایی علیه ایران است که شامل حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و رهبران برای تشویق معترضان می‌شود؛ این در حالی است که مقام‌های اسرائیلی و عرب گفته‌اند صرفاً استفاده از قدرت هوایی برای سرنگونی حاکمان روحانی کافی نخواهد بود.

«مردم به‌شدت خشمگین هستند»

هرگونه قیام احتمالی پس از یک حمله آمریکا، در تضاد با واکنش ایرانیان به حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به برنامه هسته‌ای ایران در ماه ژوئن خواهد بود؛ حملاتی که پس از آن، اعتراضات ضدحکومتی شکل نگرفت.

یک مقام ارشد میانه‌رو سابق گفت وضعیت از زمان سرکوب اوایل ژانویه تغییر کرده است. او گفت: «مردم به‌شدت خشمگین هستند» و افزود که یک حمله آمریکا می‌تواند باعث شود ایرانیان دوباره به خیابان‌ها بیایند. «دیوار ترس فرو ریخته است. دیگر ترسی باقی نمانده.»

تنش‌ها میان تهران و واشنگتن در سطح بالایی قرار دارد. ورود یک ناو هواپیمابر آمریکایی و ناوهای پشتیبان آن به خاورمیانه، توان ترامپ برای اقدام نظامی را – در صورت تمایل – افزایش داده است؛ آن هم پس از تهدیدهای مکرر او به مداخله به دلیل سرکوب خونین اعتراضات در ایران.

نخست‌وزیر پیشین: «بازی تمام شده است»

چندین چهره مخالف، که پیش‌تر بخشی از حاکمیت بودند اما بعداً از آن جدا شدند، به رهبر جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند که «خشم جوشان عمومی» می‌تواند به فروپاشی نظام اسلامی منجر شود.

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر پیشین، که از سال ۲۰۱۱ بدون محاکمه در حصر خانگی به سر می‌برد، در بیانیه‌ای که در وب‌سایت اصلاح‌طلب «کلمه» منتشر شد، گفت: «رود خون گرمی که در ماه سرد ژانویه بر زمین ریخته شد، از جوشش باز نخواهد ایستاد مگر آن‌که مسیر تاریخ را تغییر دهد.»

او در ادامه افزود: «مردم با چه زبانی باید بگویند که این نظام را نمی‌خواهند و به دروغ‌های شما باور ندارند؟ بس است. بازی تمام شده است.»

در جریان اعتراضات اوایل ژانویه، به گفته شاهدان و گروه‌های حقوق بشری، نیروهای امنیتی با استفاده از نیروی مرگبار تظاهرات را سرکوب کردند که هزاران کشته و شمار زیادی زخمی برجای گذاشت. تهران، عامل این خشونت‌ها را «تروریست‌های مسلح» مرتبط با اسرائیل و آمریکا دانست.

ترامپ از اجرای تهدیدهای خود برای مداخله مستقیم خودداری کرد، اما پس از آن خواستار امتیازدهی هسته‌ای از سوی ایران شده است. هر دو طرف، تهران و واشنگتن، نشانه‌هایی از آمادگی برای احیای دیپلماسی در مناقشه دیرینه هسته‌ای نشان داده‌اند.

خشم فروخورده و «خطر حمام خون»

تحلیلگران و افراد نزدیک به حاکمیت می‌گویند اگرچه خیابان‌ها فعلاً آرام است، اما نارضایتی‌های عمیق همچنان باقی مانده‌اند.

ناامیدی عمومی از افول اقتصادی، سرکوب سیاسی، شکاف فزاینده میان فقیر و غنی، و فساد ریشه‌داری که بسیاری از ایرانیان را در سیستمی بدون امید به بهبود یا آینده‌ای روشن گرفتار کرده، در حال انباشته شدن است.

حسین رسام، تحلیلگر ساکن لندن، گفت: «این شاید پایان نباشد، اما دیگر فقط آغاز هم نیست.»

به گفته شش مقام کنونی و سابق، اگر اعتراضات در شرایط افزایش فشار خارجی از سر گرفته شود و نیروهای امنیتی با زور پاسخ دهند، بیم آن می‌رود که معترضان نسبت به ناآرامی‌های پیشین جسورتر باشند؛ جسور شده به‌واسطه تجربه و با این احساس که چیز زیادی برای از دست دادن ندارند.

یکی از مقام‌ها به رویترز گفت هرچند مردم خشمگین‌تر از گذشته هستند، اما اگر حکومت هم‌زمان با حمله آمریکا مواجه شود، از روش‌های سخت‌گیرانه‌تری علیه معترضان استفاده خواهد کرد. او گفت نتیجه چنین وضعی «حمام خون» خواهد بود.

ایرانیان عادی که رویترز با آن‌ها گفت‌وگو کرده‌اند، انتظار دارند حاکمان ایران هرگونه اعتراض تازه‌ای را با شدت سرکوب کنند.

یکی از ساکنان تهران که پسر ۱۵ ساله‌اش در جریان اعتراضات ۹ ژانویه کشته شد، گفت معترضان فقط خواهان یک زندگی عادی بودند، اما پاسخشان «گلوله» بود.

او گفت: «اگر آمریکا حمله کند، برای انتقام خون پسرم و کودکانی که این حکومت کشت، دوباره به خیابان‌ها خواهم آمد.»