رد درخواست پناهندگی کارگردان ایرانی در آلمان

آندریاس فانی‌زاده / نشریه آلمانی «تاتس» /  ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ 

در پلتفرم ویدئویی یوتیوب لینکی به یک فیلم مستند لطیف و شاعرانه از جعفر نجفی، کارگردان ایرانی، یافت می‌شود. «آشو» با تصاویری آرام و زیبا، داستان پسری را در یکی از استان‌های ایران روایت می‌کند.

این فیلم نشان می‌دهد که پسرک در منطقه‌ای دورافتاده و کوهستانی گوسفندداری می‌کند، ترانه‌های محلی بختیاری می‌خواند و زیر کلاه حصیری‌اش، در ذهنی هنوز پیش از بلوغ، رؤیاهای بزرگی می‌پروراند. یکی از پسرعموهایش در دانشگاه سینما در تهران تحصیل می‌کند و او را با توصیه‌های سینمایی و لینک‌های استریم از شهر تغذیه می‌کند.

این چوپان نوجوان با خیال‌پردازی‌هایی از «آلیس در سرزمین عجایب»، «درباره الی» یا «بابل» بزرگ می‌شود، عاشق تیم برتون، جانی دپ، مونیکا بلوچی یا اما استون است. پدرش او را کمی عجیب‌وغریب می‌داند، اما خودش هم با علاقه فیلم‌های آکیرا کوروساوا را تماشا می‌کند. البته در حال حاضر تبلت او خراب است.

چیزی که پسرک اصلاً دوست ندارد این است که کارگردان، جعفر نجفی، دخترعمویی را که پیش‌تر به او وعده داده شده بود، جلوی دوربین می‌آورد. در این فضای روستایی، حال‌وهوا به‌سرعت تغییر می‌کند. این تغییر لحن را می‌توان به‌شکلی حتی خشن‌تر در مستند دیگر نجفی با عنوان «تنها» دید؛ جایی که پسری از کوره درمی‌رود وقتی دخترعموهایش جرئت می‌کنند مقابل دوربین با او مخالفت کنند.

کودکان و زنان

فرمان‌برداری امری ذاتی و وابسته به جنسیت نیست؛ بلکه تسلیم‌شدن، نظامی است که به‌طور اجتماعی تحمیل می‌شود. نجفی همه این‌ها را ثبت می‌کند، بی‌آن‌که کودکان یا بزرگسالان، مردمان ساده روستا را به نمایش بگذارد یا تحقیر کند. او با نشان‌دادن واقعیت آن‌گونه که هست ــ و در عین حفظ احترام، حتی در موارد خشونت مداخله می‌کند ــ فضایی برای گفت‌وگو می‌گشاید.

فیلم‌های او زندگی روستایی را با همه تناقض‌هایش به تصویر می‌کشند؛ آثاری که با کودکان و زنان در سطحی برابر حرکت می‌کنند، در مناظری شگفت‌انگیز فیلم‌برداری شده‌اند و در عین حال از سنت‌های پدرسالارانه تأثیر گرفته‌اند.

اما فارغ از پدرسالاری، حتی در دورافتاده‌ترین استان‌های ایران نیز در سال ۲۰۲۵، مردم از سلطه اسلام‌گرایان به ستوه آمده‌اند. در «آشو»، چوپان، حیوانی را که برای ذبح و مصرف انتخاب شده «رئیس‌جمهور» می‌نامد.

تا کنون، این فیلم‌های نسبتاً آرام نجفی از سد سانسور عبور کرده‌اند، هرچند فقط اجازه نمایش رسمی در خارج از کشور و در جشنواره‌های بین‌المللی فیلم را داشته‌اند. اما از بهار امسال، وضعیت او وخیم‌تر شده است؛ موضوعی که این کارگردان ایرانی در حضور وکیلش در دارمشتات، ونوس زاندر، در یک کنفرانس خبری آنلاین در ۱۶ دسامبر شرح داد؛ نشستی که به ابتکار ملانی گرتنر و هانس کارنیک (هر دو از گروه کاری مستند هسن) و لیلا هاشتمان (دفتر فیلم و سینمای هسن) برگزار شد.

تفتیش منزل در تهران

در حالی که جعفر نجفی در ماه مارس برای نمایش فیلم «تنها» در فرانکفورت به سر می‌برد، منزل او در تهران مورد تفتیش قرار گرفت. در جریان این بازرسی، بخشی از تصاویر فیلم‌برداری‌شده توسط او نیز ضبط شد؛ تصاویری که خشونت عریان پلیس در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در ایران را مستند می‌کرد.

این کارگردان گزارش می‌دهد که هم‌زمان به‌طور مستقیم در فضای آنلاین تهدید می‌شود و در صورت بازگشت به ایران، با خطر زندان و شکنجه روبه‌رو خواهد بود. با این حال، درخواست پناهندگی او در ماه مه از سوی اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان (BAMF) رد شد و اکنون این پرونده در دادگاه اداری دارمشتات در حال بررسی است.

دفتر فیلم ایالت هسن آلمان در قالب یک نامه سرگشاده در حال جمع‌آوری امضاست تا با آن‌ها مانع اخراج و تحویل جعفر نجفی به رژیم ملایان ایران شود.

نجفی هرگز قصد ترک وطنش را نداشت. با این همه، اکنون شاید بتواند در آلمان سرانجام فیلم خود درباره اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در ایران را به پایان برساند. تصمیم اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان تصمیمی است که فهم آن دشوار است.