اقلیتهای ایران بهای جنگ را خواهند پرداخت
لوک مکگی/ فارن پالیسی
۲۴ مارس ۲۰۲۶
رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، تحت فشار شدید قرار دارد تا راهی برای خروج از جنگ خود با ایران پیدا کند. افزایش جهانی قیمت انرژی، محکومیت حملات از سوی متحدان ناتو (و حتی غیرقانونی خواندن آن توسط برخی)، شکاف در پایگاه داخلی جنبش «ماگا» و همچنین افزایش تلفات آمریکایی، همگی این درگیری را به سمت یک فاجعه سوق دادهاند.
با این حال، هرچند پایان ناگهانی این جنگ برای بسیاری مطلوب خواهد بود، اما چنین پایانی، مخالفان و اقلیتهای داخل ایران را با آیندهای نامطمئن و در بسیاری موارد، بهشدت هراسانگیز مواجه خواهد کرد.
اگر فرض کنیم جنگ در وضعیت کنونی پایان یابد، ایالات متحده و اسرائیل رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، و ساختار فرماندهی یک نظام خشن، سرکوبگر و خشونتورز را از میان بردهاند. در عین حال، این اقدام نشان داده است که ایالات متحده و متحدان منطقهایاش — که بسیاری از آنها مورد نفرت رهبران ایران هستند و آنان خواهان نابودیشاناند — بهطور جدی امنیت رهبری این نظام را نفوذپذیر کردهاند.
اما خود نظام سقوط نکرده است. بلکه با جانشینی بهشدت تضعیفشده و تحقیرشده جایگزین شده که تشنه انتقام است. رهبر جدید، مجتبی خامنهای، فرزند رهبری است که در ۲۸ فوریه در یک حمله هوایی اسرائیل کشته شد.
کارشناسان و فعالان نگراناند که همانند گذشته، هدف نه دشمنان ژئوپلیتیک یا رقبای منطقهای، بلکه اقلیتهای مذهبی و گروههای مخالف در داخل ایران باشند؛ چرا که رهبری ناامن برای بازسازی اقتدار خود، به دنبال نسبت دادن ناکامیهایش به «دشمنان داخلی» خواهد بود.
ایران کشوری متنوع است. حدود ۹۰ درصد جمعیت آن شیعه هستند، در حالی که ۹ درصد دیگر به سایر شاخههای اسلام تعلق دارند. یک درصد باقیمانده شامل مسیحیان، یهودیان، مندائیان و زرتشتیان است. همچنین حدود ۳۰۰ هزار بهایی در کشور زندگی میکنند، هرچند حکومت این دین را به رسمیت نمیشناسد.
در پارلمان ایران، نمایندگانی از گروههای مختلف حضور دارند. با این حال، رهبر قدرتمند کشور و حلقه نزدیک به او، ایران را بهعنوان یک حکومت دینی سرکوبگر اداره میکنند که بر پایه تفسیری سختگیرانه از اسلام شکل گرفته است.
در طول تاریخ، هرگاه حکومت تحت فشار قرار گرفته، گروههای اقلیت هدف سرکوب قرار گرفتهاند. بر اساس گزارش مهم سازمان ملل در سال ۲۰۲۴، پس از پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۸، حکومت هزاران زندانی سیاسی، از جمله افرادی از اقلیتهای مذهبی و قومی مختلف را قتلعام کرد. در دهه ۱۹۸۰ نیز، پس از انقلاب ۱۹۷۹، روحالله خمینی، نخستین رهبر جمهوری اسلامی، یک «انقلاب فرهنگی» را هدایت کرد که به کشته شدن هزاران مخالف سیاسی، از کمونیستها تا لیبرالهای سکولار، انجامید و نهایتاً به کشتار ۱۹۸۸ ختم شد.
این سرکوب طیفی از اقدامات را دربرمیگیرد: از جلوگیری از انجام مناسک مذهبی و مصادره زمینها گرفته تا طرح اتهامات ساختگی، تحریک خشونتهای جمعی و حتی اعدام. یکی از پژوهشگران برجسته مسیحی ایرانی — که به دلیل مسائل امنیتی نخواست نامش فاش شود — گفت: «آنها گفتمانی ایجاد میکنند که پیروان سایر ادیان را غیرانسانی جلوه میدهد و آنها را ‘نجس’ مینامد. این امر باعث میشود بتوانند ما را بهعنوان تهدیدی برای امنیت ملی یا عوامل غرب و اسرائیل معرفی کنند.»
برای نمونه، جامعه بهایی را در نظر بگیرید؛ دینی که در ایران به رسمیت شناخته نشده و از دیرباز تحت آزار و اذیت قرار داشته است — از جمله از زمان اعدامهای گسترده بابیان در سال ۱۸۵۲، که آیین آنها پیشدرآمدی بر آیین بهایی بود. طبق گزارش سال ۲۰۲۴ دیدهبان حقوق بشر، سرکوب سیستماتیک بهاییان «در قوانین ایران نهادینه شده و به سیاست رسمی دولت تبدیل شده است.» این گزارش میافزاید که دستگاه قضایی ایران «قوانین مبهم امنیت ملی را بهگونهای تفسیر میکند که بهاییان را یک اقلیت مذهبی غیرقانونی و گروهی با هدف برهم زدن امنیت ملی معرفی میکند.»
نتیجه، آزار و اذیت مداوم بهاییان از زمان انقلاب ۱۹۷۹ بوده است. یکی از مسئولان مرتبط با جامعه بهایی در ایران — که او نیز به دلایل امنیتی نامش را فاش نکرد — گفت: «وضعیت عادی شامل مصادره اموال، زندان و تبلیغات ضد بهایی است. اما وقتی اوضاع برای حکومت بد میشود، این فشارها تشدید میگردد.»
او به نمونههای اخیر اشاره کرد، از جمله جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ — مجموعهای از اعتراضات ضدحکومتی که پس از مرگ مهسا امینی، زن جوان کُرد که بهدلیل ادعای عدم رعایت حجاب توسط پلیس اخلاق بازداشت شده بود، شکل گرفت.
به گفته او، حکومت البته بهشدت همه معترضان را سرکوب کرد، «اما از این فرصت برای راهاندازی یک کارزار تبلیغاتی ضد بهایی استفاده کرد و ما را به فعالیتهای ضدحکومتی متهم نمود»؛ امری که به «هدفگیری سیستماتیک زنان بهایی» انجامید. شدت این سرکوب در سال ۲۰۲۴ از سوی سازمان ملل نیز مورد تأیید قرار گرفت.
در سال ۲۰۲۵، اندکی پس از جنگ ۱۲ روزهای که طی آن ایالات متحده و اسرائیل تأسیسات هستهای ایران را بمباران کردند، یکی از حامیان حکومت بهطور علنی بهاییان را متهم کرد که «پیوندی ناگسستنی با صهیونیسم دارند. فریب ایرانیبودن آنها را نخورید.»
سایر اقلیتهای مذهبی نیز به همسویی پنهانی با اسرائیل و متحدان غربی آن متهم شدهاند. مسیحیان موسوم به «قومیتی» (از جمله ارمنیها، آشوریها و کلدانیها) نیز به صهیونیسم متهم میشوند و پروتستانها اجازه ندارند به زبان فارسی موعظه کنند تا از گرایش افراد به این مذهب جلوگیری شود. در سال ۲۰۲۳، وزارت خارجه آمریکا به هدفگیری رهبران مذهبی اهل سنت توسط حکومت اشاره کرد که «در تلافی انتقاد از دولت» صورت گرفته و برخی از آنها گزارش دادهاند که در بازداشت شکنجه شدهاند. گروههای قومی مانند کردها و عربهای ایرانی نیز اغلب به همکاری با اسرائیل یا کشورهای عربی خصمانه متهم میشوند.
اگرچه شدت و ماهیت این سرکوب برای گروههای مختلف متفاوت است، اما الگوی کلی یکسان است: دشمنان حکومت هدف قرار میگیرند و بهعنوان تهدیدی علیه جمهوری اسلامی و نظم عمومی معرفی میشوند.
کارشناسان و ناظران نهادهای بینالمللی به قوانینی درباره جاسوسی اشاره میکنند که در سال ۲۰۲۵ توسط حکومت تصویب شده و مجازاتهای سنگینتری برای افرادی که به حمایت از دولتهای خارجی متهم میشوند، در نظر گرفته است. معیار اثبات چنین اتهاماتی بسیار پایین است و ممکن است افراد تنها به دلیل داشتن تلفن ماهوارهای یا انتشار تصاویر در شبکههای اجتماعی به اعدام محکوم شوند. همچنین به اعدامهای گسترده زندانیان در سال ۱۹۸۸ اشاره میشود و این نکته که هزاران نفر از بهاییان و سایر گروهها یا هماکنون در زندان هستند یا احکام اجرا نشده دارند.
تقریباً هیچ تضمین قطعی برای حفاظت از اقلیتهای ایران وجود ندارد. ترامپ در تئوری میتواند با حکومت به توافقی برسد که شامل نظارت خارجی بر حفاظت از اقلیتها یا فراهم کردن امکان خروج امن پناهجویان باشد. اما رئیسجمهور آمریکا به توجه به وضعیت اقلیتها یا استقبال از پناهجویان شناخته نمیشود. اگر جنگ پایان یابد، به احتمال زیاد غرب از کسانی که بیشترین آسیب را از پیامدهای آن میبینند، رویگردان خواهد شد.
—————-
لوک مکگی، روزنامهنگار برنده جایزه امی در حوزه دیپلماسی اروپا است.
