اروپا درحال بررسی طرحهایی برای اجازه دریافت حق ناوبری در تنگه هرمز است
پاتریک وینتور (دبیر دیپلماتیک گاردین)
گاردین / شنبه ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶
اروپا در حال مطالعه پیشنهادهایی است که ممکن است اجازه دریافت هزینههای ناوبری در تنگه هرمز را صادر کند، مشروط بر اینکه این عوارض اجباری نبوده و از حمایت آژانس سازمان ملل متحد که حملونقل دریایی را تنظیم میکند، برخوردار باشد.
دیوید لمی، معاون نخستوزیر بریتانیا، گفت که اعمال عوارض اجباری فاجعهبار خواهد بود. با این حال، برخی از همکاران کابینه او گفتند این موضوع را به رسمیت میشناسند که سیستمهای پرداخت برای خدمات ناوبری خاص در بسیاری از آبراههای طبیعی، از جمله تنگه مالاکا و کانال مانش، مجاز است.
این تحولات در حالی صورت میگیرد که مقامات آمریکایی خواستار آن شدند که ایران با صدور بیانیهای عمومی اعلام کند تنگه هرمز باز است و کشتیهایی که از این کریدور حیاتی استفاده میکنند دیگر مورد حمله قرار نخواهند گرفت. مقامات آمریکایی کشمکشهای قدرت در داخل تهران را عامل سختی در دستیابی و پایبندی به یک توافق دانستند.
دونالد ترامپ روز جمعه در رسانههای اجتماعی مجدداً تأکید کرد که از نظر او توافق آتشبس موقت «پایان یافته» است، اما ایالات متحده به گفتگوها با هدف دستیابی به پایان دائمی جنگ ادامه خواهد داد.
ساعاتی بعد، رئیسجمهور آمریکا تهدیدهای جدیدی را علیه ایران در صورت تلاش برای ترور او مطرح کرد و گفت: «۱۰۰۰ موشک قفلشده، آماده شلیک و به سمت جمهوری اسلامی ایران نشانهگیری شدهاند.»
طرحی برای این تنگه که اصول تنگه مالاکا را اقتباس میکند، پیش از این توسط عمان و با همکاری حقوقدانان بریتانیایی تدوین شده است. مسقط اکنون پیشنهاد داده است تا کارشناسان حقوقی خود را برای تشریح جزئیات این طرح به تهران اعزام کند.
رسانههای دولتی ایران روز جمعه گزارش دادند که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز شنبه برای گفتگو درباره این تنگه به عمان سفر خواهد کرد. خبرگزاری رسمی ایران (ایرنا) به نقل از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اعلام کرد که این سفر «بر تنگه هرمز و امنیت کشتیرانی متمرکز خواهد بود» و «در ادامه رایزنیهایی است که طی یک یا دو ماه گذشته با عمان آغاز کردهایم.»
عمان کنترل بیشتر آبهای قابل کشتیرانی در این تنگه را در دست دارد و با عوارض اجباری مخالف است. ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر گفت: «اعطای حاکمیت به ایرانیها بر این تنگه به گونهای که مغایر با حقوق بینالملل دریاها باشد، اساساً به معنای موافقت با گروگان بودن در دست هر عنصر تندرویی است که بخواهد در هر زمان کنترل تنگه را به دست بگیرد.»
اما ابعاد طرح جایگزین عمان ممکن است با جاهطلبیهای ایرانیها، بهویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همخوانی نداشته باشد. یک دیپلمات گفت: «بخشهایی در سپاه پاسداران میگویند که آمریکا در ماه فوریه حمله غیرقانونی به آنها انجام داده است، پس چرا آنها باید خود را به حقوق بینالملل دریاها متعهد بدانند؟ برخی دیگر خواهان همکاری هستند. در تهران اختلاف نظر وجود دارد.»
ایران همچنین از سوی کشورهای منطقه تحت فشار است تا پیشنهادات خود را شفاف کند و مشخص سازد که آیا این هزینهها در عمل اجباری خواهند بود یا خیر.
سفارت ایران در لندن اعلام کرد که به پیشنهادات آمادهشده بهصورت مستقل توسط «گروه پژوهشی سیاست انرژی» (Energy Policy Research Group) علاقهمند است.
این مقاله استدلال میکرد که یک هزینه خدمات شفاف که در چارچوب یک نظم منطقهای فراگیر گنجانده شده باشد، همه طرفها را به همکاری ترغیب میکند و افزود که این طرح، یک عوارض خام و ابتدایی نیست که صرفاً برای عبور از تنگه بر کشتیها تحمیل شود.
خمیس بن محمد الشماخی، نماینده عمان، روز پنجشنبه در نشست شورای سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) در لندن گفت: «حق عبور ترانزیتی از تنگههای مورد استفاده در دریانوردی بینالمللی بر اساس حقوق بینالملل تضمین شده است و از اعمال هزینههای ترانزیت بر کشتیهای در حال عبور از تنگه هرمز حمایت نمیکند.»
با این حال، وی افزود عمان بررسی ترتیبات داوطلبانه «مربوط به خدمات پشتیبانی ناوبری را ارزشمند میداند که میتواند امنیت و ایمنی دریایی را بیشتر تقویت کند، از محیط زیست دریایی محافظت نماید، خطر آلودگی را کاهش دهد و آمادگی برای وضعیتهای اضطراری دریایی، از جمله تصادفات و آتشسوزی در کشتیها و نفتکشها را تقویت کند.»
پشت این اظهارات، کار دقیق عمان روی نحوه مدیریت تنگه مالاکا قرار دارد که اقیانوسهای هند و آرام را به هم متصل میکند. در گزارش ارائه شده به شورای سازمان بینالمللی دریانوردی درباره سازوکار همکاری برای تنگههای مالاکا و سنگاپور آمده است که سالانه بیش از ۱۲۰,۰۰۰ شناور از این تنگه عبور میکنند.
این گزارش افزود که این سازوکار «به بستری ساختاریافته و فراگیر تبدیل شده است که از طریق آن میتوان به خطرات نوظهور، پیشرفتهای فناوری و اولویتهای زیستمحیطی در تنگهها بهطور جمعی پرداخت.» کمکهای داوطلبانه، بهویژه از سوی ژاپن، این سازوکار را فعال نگه میدارد.
در نشست لندن، ائتلافی از برخی کشورهای حوزه خلیج [فارس] و اروپا خواستار صدور قطعنامهای در محکومیت ایران به دلیل تلاش برای کنترل تنگه هرمز از طریق حمله به کشتیها شدند. این طرح پیشنهادی مورد حمایت روسیه یا چین قرار نگرفت.
