آنچه باید درباره ارتشبد آسیم منیر، میانجی بین ایران و آمریکا بدانید
منیر احمد و ای. ادواردو کاستیلو / خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۱۶ آوریل ۲۰۲۶
یک ویدئوی ۱۵ ثانیهای، ارتشبد قدرتمند پاکستان را بار دیگر در کانون توجه جهانی قرار داد. این ویدئو که توسط وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، منتشر شده، نشان میدهد فیلدمارشال آسیم منیر در لباس نظامی از هواپیما پیاده میشود و با آغوش برادرانه او مورد استقبال قرار میگیرد. این مقام پاکستانی به مرکز درگیری سفر کرده بود تا تلاش کند تنشها را کاهش دهد و دور دوم مذاکرات بین تهران و واشنگتن را ترتیب دهد.
پاکستان به عنوان میانجی اصلی بین ایران و ایالات متحده عمل کرده است و بخش زیادی از توجهها معطوف به نخستوزیر شهباز شریف و وزیر خارجه اسحاق دار بوده، تا حدی به این دلیل که آنها با انتشار توییت و بیانیههای مطبوعاتی درباره تلاشهای خود خبررسانی کردهاند. اما شخصیت دیگری نیز نقش کلیدی در این فرآیند داشته است: ارتشبد آسیم منیر، فرمانده ارتش پاکستان.
در اینجا چند نکته مهم درباره نقش او آورده شده است:
پشت صحنه، اما بازیگر اصلی
از زمانی که پاکستان چند هفته پیش اعلام کرد میانجیگری بین ایران و آمریکا را بر عهده گرفته، شریف مأموریت تماسهای پشتپرده با رهبران سیاسی و نظامی آمریکا و ایران را به منیر سپرده است تا تلاش کند بحران رو به گسترش منطقهای را کاهش دهد. این اطلاعات را مقامهای پاکستانی اعلام کردهاند.
جزئیات خاصی درباره اقدامات ارتشبد یا افرادی که با آنها دیدار کرده، فراتر از تصاویری که به طور عمومی منتشر شده، در دست نیست. با این حال، به نظر میرسد تلاشهای اولیه تأثیرگذار بودهاند، زیرا پاکستان توانست نمایندگان آمریکایی و ایرانی را متقاعد کند که هفته گذشته دور نادری از مذاکرات رو در رو را در اسلامآباد برگزار کنند.
این مذاکرات به توافق رسمی منجر نشد، اما کانال ارتباطی همچنان باز مانده و منیر نقش حمایتی حیاتی ایفا کرده است. این را مقامهایی گفتهاند که به شرط ناشناس ماندن صحبت کردهاند، زیرا مجاز به صحبت با رسانهها نبودهاند.
فقط چند روز پس از پایان دور اول مذاکرات، پاکستان همچنان با طرفین در تماس بود و هر دو طرف توافق کردند که امکان برگزاری دور دوم را بررسی کنند. برای متقاعد کردن ایران، منیر روز چهارشنبه به تهران پرواز کرد.
عباس عراقچی در حساب ایکس خود همراه با این ویدئو نوشت: «از فیلدمارشال منیر در ایران استقبال میکنم.»
چارلز لاینز-جونز، پژوهشگر مؤسسه لووی، میگوید: «شهباز شریف و اسحاق دار، وزیر خارجه، ممکن است به عنوان چهرههای برجسته در مذاکرات صلح آمریکا و ایران ظاهر شوند، اما اشتباه نکنید، آسیم منیر مردی است که تصمیمها را میگیرد.»
قدرتمندترین ارتشبد پاکستان
منیر، شخصیتی برجسته در داخل و خارج پاکستان، در ماه دسامبر به قدرتمندترین مقام نظامی کشور تبدیل شد، زمانی که دولت او را هم به عنوان رئیس ستاد ارتش و هم رئیس نیروهای دفاع منصوب کرد. چند ماه پیش از آن، او به درجه فیلدمارشال ارتقا یافت و تنها دومین افسر نظامی در تاریخ پاکستان است که این عنوان را دریافت کرده است.
لاینز-جونز گفت: «فیلدمارشال منیر به راحتی قدرتمندترین رهبر پاکستانی از زمان پرویز مشرف به شمار میرود و اختیار کامل بر انتصابات نظامی، تصمیمگیریهای دولت غیرنظامی و امپراتوری تجاری گسترده ارتش را در اختیار دارد.»
منیر در سال ۱۹۶۸ در خانوادهای از طبقه متوسط پایین در راولپندی متولد شد و در سال ۱۹۸۶ در کشمیر تحت اداره پاکستان — منطقهای مورد مناقشه که هم پاکستان و هم هند ادعای مالکیت آن را دارند — به ارتش پیوست. او در نقاط مختلف کشور خدمت کرد و مدتی به عنوان سرهنگ در عربستان سعودی حضور داشت. ارتش پاکستان، طبق توافق طولانیمدتی، به آموزش نیروهای سعودی کمک میکنند. او زبان عربی را آموخت و با فرهنگ و سیاست منطقه آشنا شد؛ این اطلاعات را همکارانش اعلام کردهاند.
منیر بعدها سمتهای ارشد متعددی بر عهده گرفت و تنها ارتشبدی است که همزمان ریاست اطلاعات نظامی و سازمان اطلاعات بینخدماتی (ISI) — مهمترین نهاد اطلاعاتی کشور — را بر عهده داشته است.
جلب توجه ترامپ
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آسیم منیر را «فیلدمارشال مورد علاقهام» نامیده که نشاندهنده اهمیت زیادی است که برای او قائل است.
لاینز-جونز گفت: «روابطی که منیر با ترامپ برقرار کرده، پاکستان را به طور منحصربهفردی برای میانجیگری در مذاکرات صلح بین ایالات متحده و ایران واجد شرایط کرده است. در واقع، پاکستان تنها کشوری در منطقه است که روابط قوی با ایران، کشورهای خلیج فارس و ایالات متحده دارد.»
منیر نقش برجستهای در درگیری چهار روزه سال گذشته بین هند و پاکستان ایفا کرد؛ درگیریای که نگرانی از رویارویی هستهای را برانگیخت، تا اینکه ترامپ اعلام کرد در برقراری آتشبس کمک کرده است. طبق گفته نزدیکان او، منیر در شکلدهی پاسخهای پاکستان به بحرانهای منطقهای نقش مرکزی داشته است.
هنگامی که ایران اوایل امسال حملاتی را در استان بلوچستان جنوب غربی پاکستان انجام داد و آنچه را مواضع شورشیان توصیف کرد هدف قرار داد، مقامها میگویند منیر از پاسخ سنجیدهای حمایت کرد که شامل حملات تلافیجویانه پاکستان علیه مخفیگاههای شبهنظامیان آن سوی مرز بود.
به همین ترتیب، سال گذشته پس از حملات هند به داخل پاکستان — پس از حمله به گردشگران در کشمیر تحت اداره هند — منیر با رهبری ارشد نظامی بر پاسخ پاکستان کار کرد. طبق گفته سید محمد علی، دوست منیر، این پاسخ شامل استفاده هماهنگ از نیروی هوایی، موشک و پهپاد بود.
او رویکرد مشابهی را در مرز با افغانستان اتخاذ کرد، جایی که دو کشور بر سر حمایت از گروههای شبهنظامی هدف قرارگرفته پاکستان با یکدیگر درگیر بودند.
مردی که مأموریتهای دشوار را بر عهده میگیرد
کسانی که منیر را میشناسند، او را شخصیتی میدانند که از مأموریتهای چالشبرانگیز لذت میبرد. او همچنین به دلیل دانش عمیق از قرآن مورد احترام است و به عنوان «حافظ» — کسی که کل کتاب آسمانی را حفظ کرده — شناخته میشود.
سید محمد علی میگوید: «او اسلام را درک میکند، قرآن را درک میکند و به آنچه تعلیم میدهد باور دارد. مفاهیم او بسیار روشن است: او کاری را انجام میدهد که دیگران از انجام آن میترسند.» علی، منیر را تصمیمگیرندهای دقیق توصیف کرد و گفت: «او پیش از گرفتن تصمیم بارها فکر میکند و وقتی تصمیم میگیرد، آن را با تمام فداکاری پیگیری میکند و نتیجه را به خدا میسپارد.»
نزدیکان او میگویند سفر منیر به تهران همچنین نشاندهنده اعتماد رهبری ایران به او است. آنها اشاره کردند که مقامهای ارشد ایرانی — که با نگرانیهای امنیتی شدید پس از حملات آمریکا و اسرائیل مواجه هستند — با وجود خطر افشای مکان خود، برای استقبال از او بیرون آمدند.
