آمریکا: چین نقشی فعالتر در جنگ ایران ایفا میکند
مارک مازتی، اریک اشمیت و جولیان ای. بارنز
نیویورک تایمز / ۱۱ آوریل ۲۰۲۶
بر اساس گفتههای مقامهای آمریکایی، سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده به اطلاعاتی دست یافتهاند که نشان میدهد چین ممکن است در هفتههای اخیر محمولهای از موشکهای دوشپرتاب را برای استفاده ایران در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل ارسال کرده باشد.
مقامها تأکید کردند که این اطلاعات قطعی نیست و هنوز مدرکی در دست نیست که نشان دهد موشکهای چینی تاکنون علیه نیروهای آمریکایی یا اسرائیلی به کار رفته باشند.
با این حال، صرف بحث و بررسی در پکن درباره احتمال ارسال موشک به ایران نشان میدهد که چین تا چه اندازه خود را ذینفع در این درگیری میبیند. دستگاههای اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کردهاند که چین بهطور پنهانی موضعی فعال در جنگ اتخاذ کرده و به برخی شرکتهای خود اجازه داده است مواد شیمیایی، سوخت و قطعاتی را که میتوانند در تولید تجهیزات نظامی به کار روند، برای جنگ به ایران ارسال کنند.
موشکهای دوشپرتاب که به MANPADS معروف هستند، توانایی سرنگون کردن هواپیماهای با ارتفاع پرواز پایین را دارند.
چین از دیرباز از ارسال تجهیزات کامل نظامی به ایران خودداری کرده بود، اما شماری از مقامهای دولتی این کشور اکنون خواهان آنند که پکن به شرکتهای چینی اجازه دهد تا در جریان جنگ با ایالات متحده، مستقیماً نیروهای امنیتی ایران را تأمین کنند.
در صورتی که دولت چین واقعاً اجازه ارسال این موشکها را داده باشد، این تصمیم یک تشدید چشمگیر در جنگ محسوب میشود و نشاندهنده آن است که دستکم بخشی از رهبران چین بهطور فعال برای تحقق شکست نظامی آمریکا در جنگی که سراسر خاورمیانه را دربر گرفته، تلاش میکنند.
این اطلاعات در مورد احتمال حمایت چین از ایران در حالی فاش شده که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا همزمان شواهدی در دست دارند مبنی بر اینکه روسیه اطلاعات شناسایی ماهوارهای خاصی را در اختیار ارتش ایران گذاشته تا به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در هدف قرار دادن کشتیهای آمریکایی و تأسیسات نظامی و دیپلماتیک ایالات متحده در سراسر خاورمیانه کمک کند.
مجموع این حمایتهای نظامی از ایران نشان میدهد رقبای قدرتمند آمریکا فرصت را غنیمت شمردهاند تا هزینههای این جنگ را برای واشینگتن بالا ببرند و احتمالا ارتش ایالات متحده را در این درگیری فرسایشی گرفتار کنند.
حمایت چین از ایران در زمانی حساس در روابط پکن و واشینگتن رخ میدهد. قرار است دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ماه آینده سفری به چین داشته باشد تا با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دیدار کند. این نشست قرار است بر مجموعهای از موضوعات مربوط به تجارت، فناوری و مسائل نظامی متمرکز شود. این دیدار در ابتدا برای ماه مارس برنامهریزی شده بود اما به دلیل آغاز جنگ ایران به تعویق افتاد.
سازمانهای اطلاعاتی آمریکا بهدقت در حال پایش نوع و میزان کمکهای روسیه و چین به ایران در جریان جنگ هستند. مقامات آمریکایی میگویند روسیه در مقایسه با چین تمایل بیشتری به کمک نشان داده و تاکنون کمکهای غذایی، تجهیزات غیرکشنده و تصاویر ماهوارهای در اختیار تهران گذاشته است، هرچند مسکو از ارسال تسلیحات تهاجمی یا دفاعی خودداری کرده تا از تحریک مستقیم آمریکا پرهیز کند.
در مجموع، مقامهای چینی تلاش کردهاند دستکم در سطح علنی چهرهای بیطرف از خود ارائه دهند. مقامهای پیشین میگویند ایران برای تأمین قطعاتی که در تولید موشک و پهپادهایش به کار میرود وابسته به چین است، اما پکن میتواند استدلال کند که این قطعات چندمنظوره بوده و الزاماً صرف ساخت سلاح نمیشود. چین همچنین اطلاعاتی در اختیار ایران گذاشته و قطعات دوکاربردی (غیرنظامی و نظامی) به این کشور داده است؛ مشابه همان چیزی که طی جنگ روسیه و اوکراین نیز انجام داده بود.
شبکه CNN در گزارش روز شنبه خود اعلام کرد که چین در تدارک ارسال محمولهای از موشکهای دوشپرتاب به ایران در هفتههای آینده است.
سخنگوی سفارت چین در ایالات متحده قویاً هرگونه ارسال موشک به ایران را در جریان این جنگ تکذیب کرد.
لیو پنگیوی، سخنگوی سفارت چین، گفت: «چین هرگز سلاحی در اختیار هیچیک از طرفهای درگیر در این مناقشه قرار نداده است؛ اطلاعات منتشرشده در این باره درست نیست. چین به عنوان کشوری بزرگ و مسئول، همواره به تعهدات بینالمللی خود پایبند بوده است. از طرف آمریکایی میخواهیم از طرح ادعاهای بیاساس، نسبت دادن نادرست و دامن زدن به هیجانهای سیاسی خودداری کند. ما امیدواریم همه طرفها اقداماتی را در جهت کاهش تنشها در پیش بگیرند.»
به گفته مقامهای آمریکایی، چین به شدت به نفت عبوری از تنگه هرمز وابسته است و تمایلی ندارد کاری انجام دهد که موجب تداوم جنگ شود. با این حال، برخی مقامهای چینی نیز علاقهمندند از تهران در جنگی حمایت کنند که به تضعیف موقعیت و نفوذ آمریکا در منطقه تعبیر میشود.
چین بزرگترین شریک تجاری ایران و بزرگترین خریدار نفت این کشور است. بر اساس گزارش «کمیسیون بازبینی روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین» که از سوی کنگره تأسیس شده، «خریدهای چین حدود ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران را شامل میشود و سالانه دهها میلیارد دلار درآمد برای بودجه دولت و فعالیتهای نظامی ایران فراهم میکند.»
با این حال، کارشناسان امور چین میگویند مواضع علنی پکن در طول جنگ ایران عمدتاً بیطرفانه بوده، احتمالاً به این دلیل که چین روابط اقتصادی بسیار عمیقی با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس دارد؛ کشورهایی که خود هدف حملات ایران در جریان این جنگ قرار گرفتهاند.
هِنریِتا لوین از «مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی» در واشینگتن میگوید: «اگر دقیقتر بنگریم، مواضع لفظی چین حتی بیشتر به سمت همپیمانان خلیجیاش متمایل است تا ایران. روابط اقتصادی، فناورانه و انرژی چین با کشورهای خلیج فارس از لحاظ راهبردی بسیار مهمتر از هر نوع رابطهای است که با ایران دارد.»
