درباره طرح ترامپ برای اخذ عوارض در تنگه هرمز

یان ژوانگ / نیویورک تایمز / ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶

رئیس‌جمهور ترامپ اعلام کرده است که ایالات متحده ۲۰ درصد عوارض بر محموله‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند وضع خواهد کرد، با وجود اینکه موضع دولت خودش این است که چنین عوارضی قوانین بین‌المللی را نقض می‌کند.

او این خبر را روز دوشنبه، در میانه نبرد فزاینده میان ایران و ایالات متحده برای کنترل این آبراه اعلام کرد؛ آبراهی که شریان حیاتی تأمین انرژی جهان به شمار می‌رود. دو کشور در هفته گذشته بر سر این تنگه به تبادل حملات پرداخته‌اند و در عمل آتش‌بس یک‌ماهه خود را شکسته‌اند.

از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه که جنگ را کلید زد، ایران به‌صورت دوره‌ای به کشتی‌های تجاری عبوری از تنگه شلیک کرده است تا آنها را وادار کند از مسیری نزدیک به سواحل خود عبور کنند؛ اقدامی که می‌تواند مقدمه‌ای برای وضع عوارض از سوی ایران باشد.

آنچه باید بدانید:

ترامپ چه گفت؟

رئیس‌جمهور در اعلام طرح خود برای وضع عوارض، آن را راهی برای جبران هزینه‌های ایالات متحده در تأمین حفاظت نظامی از کشتی‌های عبوری از این آبراه توصیف کرد.

آقای ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «تنگه هرمز باز است و باز خواهد ماند، با ایران یا بدون ایران.» او افزود که ایالات متحده برای «جبران تمام هزینه‌های لازم» عوارض ۲۰ درصدی وضع خواهد کرد و آن را «موضوعی مربوط به عدالت» خواند. او همچنین گفت که ایالات متحده محاصره بنادر ایران را از سر خواهد گرفت.

این اولین بار نیست که آقای ترامپ چنین عوارضی را تهدید می‌کند. او ماه گذشته پس از امضای توافق آتش‌بس موقت با ایران این احتمال را مطرح کرد، با اینکه در آن توافق بندی گنجانده شده بود که تهران آن را به معنای داشتن اختیار بر این تنگه تفسیر کرده است. در آن یادداشت تفاهم همچنین آمده بود که هیچ کشوری به مدت ۶۰ روز عوارضی دریافت نخواهد کرد، هرچند امکان وضع چنین هزینه‌هایی پس از آن باز گذاشته شده بود.

عوارض آمریکا چگونه کار خواهد کرد؟

این موضوع دقیقاً مشخص نیست. آقای ترامپ توضیح نداد که این عوارض ۲۰ درصدی چگونه محاسبه یا چگونه دریافت خواهد شد.

آقای ترامپ و دستیارانش همچنین توضیح نداده‌اند که چرا موضع او با اظهارات مقامات ارشد دولتش در تضاد است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ماه گذشته گفت که نمی‌توان بر تنگه هرمز عوارض وضع کرد. او گفت: «طبق قوانین بین‌المللی موجود، هیچ کشوری مجاز به دریافت عوارض یا هزینه از یک آبراه بین‌المللی نیست.»

اعلامیه آقای ترامپ، همراه با دستور ازسرگیری محاصره ایران، نشان داد که گزینه‌های او برای پایان دادن به جنگ در حال محدود شدن است.

عوارض چه تأثیری بر کشتیرانی و بازارها خواهد داشت؟

به گفته کارشناسان، عوارض ۲۰ درصدی بر ارزش محموله یک کشتی می‌تواند هزینه عبور نفت از این تنگه را بیش از دو برابر کند.

برای مثال، برای یک نفتکش بزرگ حامل دو میلیون بشکه نفت، این عوارض می‌تواند بیش از ۳۰ میلیون دلار هزینه اضافه کند. در نتیجه، مصرف‌کنندگان احتمالاً با قیمت‌های بالاتری روبه‌رو خواهند شد.

به دلیل هزینه بالای آن، برخی تحلیلگران گفتند تردید دارند که این عوارض اجرایی شود. برای اپراتورهای کشتی در منطقه، چشم‌انداز وضع عوارض در حال حاضر نگرانی کمتری نسبت به تشدید درگیری میان ایران و ایالات متحده دارد، به گفته کارشناسان.

آیا چنین عوارضی در جای دیگری وجود دارد؟

یک آبراه حیاتی دیگر سابقه‌ای احتمالی ارائه می‌دهد: تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیا که روزانه حدود ۲۳ میلیون بشکه نفت از آن عبور می‌کند.

کشتی‌هایی که از آن تنگه عبور می‌کنند — که به‌صورت مشترک توسط سنگاپور، اندونزی و مالزی اداره می‌شود — تنها زمانی هزینه پرداخت می‌کنند که به خدمات خاصی نیاز داشته باشند، مانند کمک یدک‌کشی یا کمک برای عبور از باریک‌ترین بخش‌ها. اما کشتی‌ها برای عبور پولی پرداخت نمی‌کنند.

محیط سیاسی و امنیتی تنگه مالاکا نیز اساساً متفاوت است، به‌طوری‌که سه کشور اداره‌کننده آن عمدتاً بدون درگیری عمده فعالیت می‌کنند و حدود شش دهه است که از جنگ بین‌دولتی پرهیز کرده‌اند.

ایران چگونه واکنش نشان داده است؟

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به تناقض اعلام عوارض در تنگه از سوی آقای ترامپ اشاره کرد، در حالی که دولت او ایده دریافت عوارض توسط ایران را رد کرده بود.

آقای عراقچی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که آقای ترامپ «کاملاً درست» می‌گوید که هرکس عبور امن از تنگه را تأمین کند باید جبران شود — و سپس ادعای ایران بر این نقش را تکرار کرد.

او با لحنی آشکارا طعنه‌آمیز افزود: «البته ۲۰ درصد خیلی زیاد است. ما منصف خواهیم بود.»

از زمانی که تهران در اوایل جنگ عملاً این آبراه را محاصره کرد، مقامات ایرانی بارها قصد خود را برای کسب درآمد از تنگه اعلام کرده‌اند. گفته می‌شود ایران و عمان، که در سمت جنوبی تنگه قرار دارد، در حال بررسی راه‌هایی هستند تا دو کشور از کشتی‌های عبوری از آن هزینه دریافت کنند.

پیشنهاد عمان تا حدی بر اساس ترتیبات موجود در تنگه مالاکا الگوبرداری شده است. مشخص نیست که آیا هرگونه پرداختی داوطلبانه خواهد بود یا اجباری.