هشدار آمریکا به ایران در مورد ترور مذاکره‌کنندگان

جولیان ای. بارنز و فرناز فصیحی / نیویورک تایمز / ۲ ژوئیه ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های کنونی و پیشین آمریکایی، مقام‌های ایالات متحده بر این باور بودند که اسرائیل ممکن است در حالی که واشنگتن در بهار امسال درگیر مذاکراتی حساس با تهران برای دستیابی به یک توافق موقت صلح بود، در حال برنامه‌ریزی برای ترور مذاکره‌کنندگان ارشد ایران بوده باشد.

حذف فیزیکی رهبران ارشد ایران از همان ابتدای جنگ بخشی از راهبرد اسرائیل بود. اما نگرانی‌های آمریکا درباره هدف قرار گرفتن دو مقام مشخص ایرانی ــ عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ــ در جریان مذاکرات حساس آتش‌بس که از ماه آوریل آغاز شد، به شدت افزایش یافت.

برخی از این مقام‌ها می‌گویند ایالات متحده که بیم آن داشت تلاش اسرائیل برای ترور این افراد مذاکرات را به شکست بکشاند، حتی از برخی کشورهای منطقه خواست به ایران درباره احتمال هدف قرار گرفتن این دو مقام از سوی اسرائیل هشدار دهند.

مقام‌های آمریکایی اذعان کردند که در مرحله شدید جنگ، عراقچی و قالیباف به عنوان مقام‌های ارشد دولتی می‌توانستند اهداف مشروعی برای اسرائیل محسوب شوند؛ اسرائیلی که مصمم بود حکومت تندرو ایران را سرنگون کند. اما پس از آنکه مذاکرات از آوریل به طور جدی آغاز شد، مقام‌های آمریکایی معتقد بودند هرگونه تلاش برای کشتن این رهبران ایرانی موجب پایان مذاکرات و ازسرگیری درگیری‌ها خواهد شد.

جنگ در ۲۸ فوریه با حمله اسرائیل آغاز شد؛ حمله‌ای که بر اساس بخشی از اطلاعات اطلاعاتی آمریکا، به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، و شماری دیگر از مقام‌های بلندپایه منجر شد.

در حالی که حملات آمریکا عمدتاً بر نیروی دریایی و توان موشکی ایران متمرکز بود، اسرائیل در مراحل ابتدایی جنگ اولویت خود را بر هدف قرار دادن رهبران جمهوری اسلامی گذاشت و تلاش داشت تا حد امکان شمار بیشتری از مقام‌های بلندپایه را از میان بردارد.

این رویکرد شامل حذف چهره‌هایی می‌شد که دولت ترامپ امیدوار بود بتواند با آنها وارد مذاکره شود؛ افرادی مانند علی لاریجانی، مقام ارشد امنیت ملی ایران، و کمال خرازی، وزیر امور خارجه پیشین ایران. هر دو نفر هنگام مشارکت در مذاکرات با ایالات متحده، در حملات هوایی اسرائیل کشته شدند.

ظن دولت ترامپ نسبت به احتمال وجود طرح اسرائیل برای ترور دو مذاکره‌کننده ارشد ایرانی نشان می‌دهد که اهداف جنگی آمریکا و اسرائیل ــ که در آغاز جنگ تا حد زیادی همسو بودند ــ به سرعت و به شکلی بنیادین از یکدیگر فاصله گرفتند. در حالی که ایالات متحده به دنبال دستیابی به توافق صلح بود، اسرائیل از همان زمان نخستین توقف درگیری‌ها در آوریل نسبت به این روند بدبین بود.

آتش‌بس اولیه دو هفته‌ای در ماه آوریل با حمایت محتاطانه مقام‌های اسرائیلی و نگرانی گسترده افکار عمومی در اسرائیل مواجه شد؛ نگرانی از اینکه ایالات متحده جنگ را بسیار زود خاتمه می‌دهد. حکومت دینی ایران نه‌تنها از قدرت کنار نرفته بود، بلکه حتی مواضع سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کرده بود و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز کنترل خود بر کشور را بیش از پیش تثبیت کرده بود.

عراقچی و قالیباف مقام‌های کلیدی ایران در مذاکرات با کشورهای مختلف منطقه برای دستیابی به آتش‌بس و سپس صلحی پایدارتر با ایالات متحده بوده‌اند. در ماه ژوئن، آمریکا و ایران به یک توافق چارچوبی دست یافتند که هدف آن بازگشایی تنگه هرمز و تعیین خطوط کلی مذاکرات بعدی درباره برنامه هسته‌ای تهران بود.

مقام‌ها و تحلیلگران اسرائیلی این توافق اولیه را فاجعه‌بار توصیف کردند، زیرا از نظر آنها اهداف جنگی اسرائیل ــ شامل تحمیل تغییر رژیم، نابودی نیروهای نیابتی ایران و وارد آوردن آسیب جدی به برنامه موشکی جمهوری اسلامی ــ محقق نشده بود. مقام‌های اسرائیلی همچنین نگران بودند که این توافق میلیاردها دلار منابع مالی در اختیار ایران قرار دهد و به تهران امکان دهد بدون محدودیت معنادار بر جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود، به سرعت پس از جنگ بازسازی شود.

سخنگوی سفارت اسرائیل در واشنگتن از اظهار نظر درباره این موضوع خودداری کرد.

در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های اسرائیل و هشدارهای داده‌شده به ایران، یک مقام آمریکایی یادآور شد که گفت‌وگوها میان هیأت‌های آمریکایی و ایرانی همچنان ادامه دارد و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور، نشست‌های سازنده‌ای در قطر داشته‌اند. این مقام افزود که دونالد ترامپ خواهان آن است که روند صلح «مسیر خود را طی کند».

روزنامه وال‌استریت ژورنال در ماه مارس گزارش داده بود که عراقچی و قالیباف در فهرست اهداف اسرائیل قرار داشتند، اما با آغاز گفت‌وگوهای آمریکا درباره شروع مذاکرات با ایران، نام آنها موقتاً از این فهرست حذف شد.

یک مقام آمریکایی و یک مقام خاورمیانه‌ای گفتند که دولت ترامپ تقریباً در همان زمان مطلع شد که دست‌کم قالیباف در فهرست اهداف اسرائیل قرار دارد و از اسرائیل خواست از این اقدام خودداری کند.

به گفته سه مقام ارشد ایرانی و بر اساس اظهارات علنی برخی مسئولان، قالیباف هم در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ و هم در درگیری امسال، زمانی که اسرائیل نشست محرمانه مقام‌های ارشد حکومتی را در پناهگاهی زیر یک کوه هدف قرار داد، تا آستانه کشته شدن پیش رفت. این مقام‌ها گفتند در هر دو حادثه، قالیباف از زیر آوار نجات داده شد.

محسن زنگنه، نماینده مجلس، در اواخر آوریل و پس از نشست اسلام‌آباد به رسانه‌های داخلی گفت: «امروز آقای قالیباف، آقای عراقچی و دیگر اعضای تیم مذاکره‌کننده با آگاهی از خطرات جدی امنیتی، جان خود را به خطر انداخته‌اند و این یک فداکاری واقعی است، نه مانور سیاسی.»

در طول مذاکرات، ایران تدابیری اتخاذ کرده است تا هدف قرار دادن مقام‌های ارشد توسط اسرائیل دشوارتر شود.

به گفته مقام‌ها، در ماه آوریل قرار بود قالیباف برای دیدار با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به اسلام‌آباد سفر کند. اما مسئولان امنیتی ایران نگران بودند که اسرائیل از این فرصت برای ترور قالیباف یا عراقچی و برهم زدن مذاکرات استفاده کند.

به گفته این مقام‌ها، ایران از طریق میانجی‌های پاکستانی و قطری از ایالات متحده تضمین‌هایی درخواست کرد که اسرائیل هیچ عملیات مخفیانه‌ای علیه هیأت ایرانی انجام نخواهد داد.

در جریان این سفر، جنگنده‌های پاکستانی هواپیماهای حامل هیأت بیش از ۷۰ نفره ایرانی را از مرز ایران تا اسلام‌آباد همراهی کردند و پس از پایان نشست نیز در مسیر بازگشت همین کار را انجام دادند.

اما در مسیر بازگشت به تهران، تهدیدی امنیتی از سوی اسرائیل پدیدار شد.

دو مقام یادشده گفتند نیروهای امنیتی ایران به هواپیمای حامل قالیباف اطلاع دادند که به اطلاعاتی دست یافته‌اند مبنی بر اینکه اسرائیل قصد حمله به این هواپیما را دارد و دو جنگنده اسرائیلی از مرز غربی ایران در نزدیکی عراق وارد حریم هوایی کشور شده‌اند.

مهدی محمدی، مشاور ارشد قالیباف که او را در سفر اسلام‌آباد همراهی می‌کرد، این روایت را در صفحه خود در شبکه‌های اجتماعی تأیید کرد. به گفته او و دو مقام مذکور، هواپیما ناچار به فرود اضطراری در شهر مشهد ــ نزدیک‌ترین فرودگاه ایران به مرز پاکستان ــ شد و اعضای هیأت ایرانی سپس حدود هشت ساعت مسیر بازگشت به تهران را از راه زمینی طی کردند.

با این حال، این مقام‌ها به سفرهای خود ادامه داده‌اند.

در اواخر ماه مه، قالیباف و عراقچی برای انجام مذاکرات به قطر سفر کردند و سپس در ماه ژوئن راهی سوئیس شدند تا در دومین دیدار حضوری با جی‌دی ونس و هیأت آمریکایی شرکت کنند.

در صورت تمایل، می‌توانم این ترجمه را نیز به سبک رسانه‌ایِ روان‌تر و مناسب انتشار در خبرگزاری‌ها و وب‌سایت‌های فارسی‌زبان ویرایش کنم.