گزارش اکسیوس از پشت پرده توافق اسرائیل و لبنان

باراک راوید / اکسیوس

این گزارش بر اساس گفت‌وگو با شش منبع آمریکایی، اسرائیلی و لبنانی که به‌طور مستقیم در جریان مذاکرات بوده‌اند تهیه شده است.

چهار روز مذاکره فشرده و بی‌وقفه در این هفته در واشینگتن میان دولت‌های اسرائیل و لبنان، حول یک منفعت مشترک روشن پیش رفت: تضعیف نفوذ حزب‌الله و ایران در لبنان؛ موضوعی که مقام‌های آمریکایی، اسرائیلی و لبنانی بر آن تأکید دارند.

اهمیت موضوع: چارچوبی که با میانجی‌گری دولت ترامپ شکل گرفت، مهم‌ترین توافق سیاسی میان اسرائیل و لبنان در چهار دهه گذشته به شمار می‌رود — اما همه طرف‌های درگیر می‌دانند چشم‌انداز صلحی که این توافق ترسیم می‌کند، ممکن است هرگز محقق نشود.

در کنار این تردیدها، نگرانی عمیقی نیز وجود دارد که این توافق بتواند به واکنش خشونت‌آمیز حزب‌الله منجر شود و کشور را بار دیگر به سوی جنگ داخلی سوق دهد.

این توافق همچنین به نظر می‌رسد با برخی تفاهمات حاصل‌شده میان آمریکا و ایران در سوئیس در تضاد باشد و از این رو می‌تواند آن آتش‌بس شکننده را پیچیده‌تر کند.

پس‌زمینه: ایران در هفته‌های اخیر موفق شد وضعیت لبنان را در چارچوب مذاکرات خود با آمریکا بگنجاند.

این روند به امضای یک یادداشت تفاهم انجامید که از طرف‌ها می‌خواهد آتش‌بس در لبنان را رعایت کرده و تمامیت ارضی این کشور را حفظ کنند — امری که به‌واسطه ادامه اشغال جنوب لبنان توسط اسرائیل به‌طور فعال تضعیف می‌شود.

در جریان مذاکرات یکشنبه گذشته در سوئیس، آمریکا و ایران توافق کردند یک «کارگروه رفع تنش» جدید با مشارکت لبنان و میانجیگران پاکستانی و قطری ایجاد کنند تا تداوم آتش‌بس در لبنان تضمین شود.

این اقدام موجب شگفتی مقام‌های اسرائیلی و لبنانی شد، چرا که آن را تقویت‌کننده حزب‌الله و مشروعیت‌بخش به نفوذ ایران در لبنان تلقی کردند.

این خبر در حالی منتشر شد که دیپلمات‌های اسرائیلی و لبنانی خود را برای دوری حساس از مذاکرات در واشینگتن آماده می‌کردند.

پشت پرده: زمانی که طرف‌ها روز سه‌شنبه در وزارت خارجه آمریکا دیدار کردند، یخیئل لایتر، سفیر اسرائیل، جلسه نخست را با سخنرانی تندی آغاز کرد و تفاهمات جدید آمریکا و ایران درباره لبنان را «فاجعه‌بار» توصیف کرد.

لایتر از میانجیگران آمریکایی پرسید آیا ایالات متحده همچنان به تضعیف نفوذ ایران در لبنان — که هدف مذاکرات اسرائیل و لبنان بود — علاقه‌مند است یا خیر.

نمایندگان لبنان نیز خواستار شفاف‌سازی شدند. یکی از منابع مطلع گفت: «لبنانی‌ها در موضع دفاعی قرار گرفته بودند.»

در حالی که میانجیگران آمریکایی تأکید داشتند هدف، دستیابی به توافقی میان اسرائیل و لبنان بدون دخالت خارجی است، یک مقام آمریکایی اذعان کرد که روز نخست مذاکرات «بسیار پرتنش» بود.

طرف‌ها بر مواضع خود، به‌ویژه در مسائل امنیتی، پافشاری کردند و به گفته برخی شرکت‌کنندگان، روند مذاکرات حتی عقب‌گرد داشت.

جزئیات بیشتر: مذاکرات در دو مسیر پیش رفت: یک مسیر امنیتی میان افسران نظامی و یک مسیر سیاسی میان دیپلمات‌ها. مقام‌های ارشد پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا نقش میانجی را ایفا کردند.

طرف‌ها روی سه سند کار کردند: یک توافق چارچوبی، یک پیوست امنیتی و توافقی درباره عقب‌نشینی اولیه اسرائیل از دو «منطقه آزمایشی» که قرار بود با ارتش لبنان جایگزین شود.

روز چهارشنبه، روند مذاکرات شتاب گرفت و مقام‌های آمریکایی به این نتیجه رسیدند که ممکن است توافق در روز بعد امضا شود.

اما روز پنج‌شنبه، شرایط دوباره تغییر کرد. با گذشت زمان، مواضع طرف‌ها سخت‌تر شد و آمریکا نتوانست شکاف‌ها را در هر سه سند به‌گونه‌ای پر کند که یک بسته واحد شکل بگیرد. اختلاف اصلی بر سر شرایط و محل‌های عقب‌نشینی اسرائیل بود.

عصر پنج‌شنبه، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و ژوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان، روند مذاکرات را متوقف کردند. مذاکره‌کنندگان هر دو طرف خواستار زمان بیشتری برای مشورت با پایتخت‌های خود شدند و میانجیگران آمریکایی با تمدید یک‌روزه مذاکرات موافقت کردند.

نکته قابل توجه: مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پنج‌شنبه شب پس از سفر به خلیج فارس به واشینگتن بازگشت.

روبیو از روز سه‌شنبه تاکنون حدود هشت تماس تلفنی با نتانیاهو و عون داشته است. معاون رئیس‌جمهور، ونس، نیز دست‌کم یک‌بار با هر یک از این دو رهبر گفت‌وگو کرده است.

روبیو به نتانیاهو و عون تأکید کرد که برای رئیس‌جمهور ترامپ اهمیت دارد این توافق تا پایان هفته نهایی شود.

یکی از منابع مطلع گفت این سطح از توجه در واشینگتن «برای هر دو طرف روشن کرد که احساس فوریت جدی وجود دارد.»

درون مذاکرات: صبح جمعه، روبیو برای نهایی‌سازی شکاف‌های باقی‌مانده به مذاکرات پیوست. در تلاش نهایی، دن هالر (مذاکره‌کننده ارشد آمریکا)، میشل عیسی (سفیر آمریکا در لبنان)، ژنرال جوزف کلیرفیلد از فرماندهی مرکزی و مقام‌های پنتاگون دنیل زیمرمن و مایکل دیمینو نیز مشارکت داشتند.

آمریکا برای نهایی شدن توافق، دو تغییر از اسرائیل خواست: از جمله عقب‌نشینی از یک روستا در جنوب لبنان که در حال حاضر در اشغال اسرائیل است، و درج تصریحی مبنی بر اینکه این اقدام آغاز روندی گسترده‌تر برای خروج از لبنان خواهد بود.

لایتر در تماسی که به تنش کشیده شد، نتانیاهو و دیگر مقام‌های ارشد اسرائیلی را تحت فشار قرار داد تا با این تغییرات موافقت کنند. زمانی که نتانیاهو مقاومت نشان داد، به گفته دو منبع، لایتر صدای خود را بالا برد و تأکید کرد این توافق یک دستاورد مهم است و اسرائیل باید آن را امضا کند.

یک منبع نزدیک به لایتر گفت بالا رفتن صدای او به‌دلیل اختلال در خط تلفن بوده است. خود لایتر نیز به اکسیوس گفت تماس برای مشورت با مقامات داخلی «امری معمول» در مذاکرات است و اختلاف نظرها «طبیعی» هستند.

او افزود: «در یکی از تماس‌های به‌روزرسانی، بحثی حرفه‌ای، محتوایی و در برخی لحظات تند شکل گرفت که در آن دیدگاه‌های مختلفی درباره بهترین راه برای حداکثرسازی دستاوردهای مذاکرات، در عین حفاظت کامل از منافع حیاتی اسرائیل، مطرح شد.»

میان خطوط: یکی از منابع مطلع گفت: «اعتماد زیادی میان اسرائیل و لبنان وجود نداشت، اما در نهایت هر دو طرف درک کردند که برای حفظ کنترل روند و جلوگیری از ورود ایران، باید به توافق برسند.»

سوی دیگر ماجرا: این توافق بلافاصله تنش‌های داخلی در لبنان را افزایش داد.

حزب‌الله تلاش کرد روز جمعه تظاهراتی در بیروت علیه این توافق برگزار کند، اما تنها توانست چند صد نفر را بسیج کند که به‌سرعت پراکنده شدند.

روز شنبه، نیروهای امنیتی لبنان ده‌ها پوستر نصب‌شده توسط حزب‌الله در مسیر اصلی فرودگاه بین‌المللی بیروت را که از رهبر جمهوری اسلامی ایران بابت آتش‌بس تشکر کرده بودند، جمع‌آوری کردند.

دولت لبنان به‌جای آنها پوسترهایی با شعار «لبنان اول» نصب کرد — برخی از این پوسترها شنبه شب توسط هواداران حزب‌الله به آتش کشیده شد.

اظهارات: نعیم قاسم، رهبر حزب‌الله، این توافق با اسرائیل را «باطل و بی‌اعتبار» خواند و آن را «تحقیر، ننگ و تسلیم حاکمیت» توصیف کرد.

او تأکید کرد حزب‌الله به «مقاومت» در برابر اشغال اسرائیل ادامه خواهد داد.

گام بعدی: ترامپ اواخر شنبه با ژوزف عون گفت‌وگو کرد و این توافق را به او تبریک گفت.

به گفته دفتر عون، ترامپ اعلام کرد آمریکا هر آنچه برای اجرای توافق لازم است فراهم خواهد کرد و از حاکمیت لبنان و گسترش اقتدار دولت این کشور بر سراسر قلمرو آن حمایت می‌کند.

در پایان این تماس، ترامپ به عون گفت که مشتاق دیدار با او در آینده نزدیک در کاخ سفید است. انتظار می‌رود این دیدار در اواسط ژوئیه انجام شود.