توافق با اسرائیل جامعه لبنان را دودسته کرد

عبدی لطیف داهیر / نیویورک تایمز / ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶

پس از آنکه اسرائیل و لبنان روز جمعه در واشنگتن توافق اولیه‌ای را با هدف برقراری صلحی پایدار میان دو کشور امضا کردند، واکنش‌ها در لبنان فوری و به‌شدت دوقطبی بود.

حامیان این توافق با میانجی‌گری آمریکا می‌گویند این اقدام نفوذ ایران در لبنان را محدود می‌کند و مسیری برای خلع سلاح گروه شبه‌نظامی حزب‌الله، مورد حمایت ایران، ترسیم می‌کند؛ گروهی که اسرائیل با آن در حال جنگ است. آن‌ها همچنین افزودند که این توافق حاکمیت لبنان بر امنیت داخلی کشور را تثبیت می‌کند.

در مقابل، دیگران — و در صدر آن‌ها حزب‌الله — این چارچوب را رد کردند و آن را تسلیم در برابر خواسته‌های اسرائیل و آمریکا دانستند که می‌تواند شکاف‌های داخلی لبنان را عمیق‌تر کند.

محور اصلی این توافق، یک سازوکار امنیتی مرحله‌ای است که بر اساس آن، نیروهای مسلح لبنان به‌تدریج کنترل تمامی خاک این کشور را به دست خواهند گرفت، در حالی که گروه‌های مسلح غیردولتی، مانند حزب‌الله، خلع سلاح شده و زیرساخت‌های نظامی‌شان برچیده می‌شود.

به موازات آن، نیروهای اسرائیلی نیز در چند مرحله از مناطقی که از اوایل ماه مارس اشغال کرده‌اند — بیش از شش مایل در داخل خاک لبنان — عقب‌نشینی خواهند کرد.

جمعه‌شب، ساعاتی پس از اعلام این توافق، معترضان که عمدتاً هوادار حزب‌الله بودند، به خیابان‌های بیروت، پایتخت، آمدند و با تکان دادن پرچم‌های زرد این گروه شبه‌نظامی، دولت را محکوم کردند.

تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و بازنشرشده توسط خبرگزاری ملی لبنان، ده‌ها جوان موتورسوار و اسکوترسوار را نشان می‌داد که خیابان‌ها را مسدود کرده، لاستیک آتش زده و در نزدیکی مقر دولت لبنان تجمع کرده بودند.

عباس قاسم، ۳۰ ساله و اهل بلیدا، شهری در جنوب لبنان که ماه‌هاست در اشغال اسرائیل است، گفت: «ما قطعاً این توافق ننگین را محکوم و تقبیح می‌کنیم.»

یکی از انتقادات به این توافق اولیه این است که جدول زمانی مشخصی برای عقب‌نشینی اسرائیل تعیین نشده و در عوض به سرعت خلع سلاح حزب‌الله وابسته است. آقای قاسم گفت: «به دشمن آزادی عمل داده شده و این امکان را یافته که هر تصمیمی در جنوب بخواهد بگیرد.»

صحنه‌های بیروت نشان‌دهنده شدت دودستگی‌های داخلی لبنان بود، آن هم در شرایطی که این کشور همچنان درگیر بیش از سه ماه درگیری مرزی میان اسرائیل و حزب‌الله است.

این درگیری‌ها — که بحران‌های اقتصادی و سیاسی لبنان را تشدید کرده و بیش از یک میلیون نفر را آواره ساخته — نگرانی ناظران منطقه‌ای را برانگیخته است که تلاش ارتش لبنان برای خلع سلاح حزب‌الله می‌تواند کشور را بیش از پیش بی‌ثبات کند یا حتی به جنگ داخلی بینجامد.

اوضاع همچنان شکننده است و چالش تبدیل دیپلماسی به آرامش در میدان را برجسته می‌کند. کمتر از ۲۴ ساعت پس از اعلام توافق، خبرگزاری دولتی لبنان گزارش داد که یک پهپاد اسرائیلی به تقاطعی در جنوب این کشور حمله کرده است.

«چارچوب سه‌جانبه» روز جمعه پس از چند دور مذاکره میان دو کشور که از آوریل با میانجی‌گری ایالات متحده آغاز شده بود، حاصل شد.

جنگ در لبنان تهدیدی برای به‌هم‌زدن مذاکرات گسترده‌تر میان ایران و ایالات متحده بوده است، زیرا مقامات ایرانی اصرار داشتند که هرگونه توافق با واشنگتن باید شامل پایان درگیری‌ها در لبنان نیز باشد.

طبق توافق روز جمعه، دو «منطقه آزمایشی» اولیه برای عقب‌نشینی اسرائیل تعیین شده‌اند و مناطق بعدی نیز بعداً با توافق مشترک انتخاب خواهند شد. اسرائیل و لبنان همچنین توافق کرده‌اند که یک گروه هماهنگی نظامی با نظارت ایالات متحده تشکیل دهند.

نمایندگان حزب‌الله در پارلمان به‌شدت از این توافق انتقاد کرده‌اند.

ایهاب حماده، نماینده پارلمان از این گروه، آن را «تحقیرآمیز» خواند و مقامات را متهم کرد که با گره‌زدن عقب‌نشینی اسرائیل به خلع سلاح حزب‌الله، زمینه رویارویی داخلی را فراهم می‌کنند. این گروه مدت‌هاست با خلع سلاح مخالفت کرده و می‌گوید سلاح‌هایش برای بازدارندگی در برابر اسرائیل ضروری است.

آقای حماده گفت که این گروه تا زمان عقب‌نشینی کامل اسرائیل به مقابله با آن ادامه خواهد داد. او هشدار داد که این توافق در نهایت پابرجا نخواهد ماند.

او در بیانیه‌ای که در رسانه‌های دولتی منتشر شد، گفت: «این توافق تنها جوهر روی کاغذ باقی خواهد ماند.»

ایالات متحده اعلام کرد که به‌عنوان بخشی از این توافق، حمایت بین‌المللی را برای کمک به بازسازی لبنان و احیای اقتصاد آن جلب خواهد کرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز جمعه در بیانیه‌ای گفت که ایالات متحده با هماهنگی سازمان ملل، بلافاصله ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به لبنان ارائه خواهد داد.

پس از امضای توافق، جوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان، با قاطعیت از این توافق حمایت کرد و آن را گام نخست برای بازگرداندن کامل حاکمیت و فراهم‌شدن امکان بازگشت جوامع آواره به جنوب توصیف کرد.

او در بیانیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی گفت: «این همان چیزی است که هر لبنانی آزاد، مسئول و شریف با آن موافق است. این وعده ما به آن‌ها و وظیفه ما در قبال آن‌هاست.»