هسته‌های مخفی سپاه در عراق برای حمله به همسایگان

خبرگزاری رویترز / ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶

هشت منبع عراقی به رویترز گفته‌اند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) هسته‌های جدید و مخفیانه‌ای در عراق ایجاد کرده تا با دور زدن شبکه‌های شبه‌نظامی شناخته‌شده، به کشورهای حوزه خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند حمله کند و از این طریق شناسایی نشود.

به گفته سه منبع، سه یا چهار هسته که هر کدام از حدود ۱۰ جنگجوی نخبه شیعه عراقی تشکیل شده‌اند، بین ۲۰ آوریل تا ۱۷ مه دست‌کم هفت حمله پهپادی را از مناطق بیابانی نزدیک شهرهای جنوبی بصره و سماوه علیه اهدافی در کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی انجام داده‌اند.

تعدادی از اعضای این هسته‌ها از «مقاومت اسلامی در عراق»، ائتلافی از گروه‌های تندرو شیعه با هزاران نیرو، جذب شده‌اند. اما به گفته این منابع ـــ که شامل دو مقام نظامی عراق، یک مقام امنیتی دیگر و پنج فرمانده محلی شبه‌نظامی هستند ـــ این گروه‌های جدید خارج از ساختار فرماندهی مقاومت اسلامی عمل می‌کنند و مستقیماً به سپاه پاسداران گزارش می‌دهند.

به گفته پنج فرمانده شبه‌نظامی، تشکیل این هسته‌های جدید عراقی که پیش‌تر گزارش نشده بود، نشان‌دهنده تغییر در تاکتیک‌های سپاه پاسداران است. هدف، حفظ توانایی ایران برای اعمال قدرت در منطقه در شرایطی است که گروه‌های نیابتی مسلح آن به شدت تضعیف شده‌اند و منابع نظامی و اقتصادی خود ایران نیز تحلیل رفته است.

عراق، کشوری با اکثریت شیعه، میزبان شبه‌نظامیان متعددی است که بسیاری از آنها روابط نزدیکی با تهران دارند. آنها ستون اصلی «محور مقاومت» منطقه‌ای ایران را تشکیل می‌دهند که از غزه و لبنان تا یمن و عراق امتداد دارد.

گروه‌هایی که تحت عنوان مقاومت اسلامی در عراق فعالیت می‌کنند، از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، مسئولیت ده‌ها حمله پهپادی و راکتی علیه دارایی‌های آمریکا در این کشور را بر عهده گرفته‌اند که به حملات هوایی تلافی‌جویانه مرگبار منجر شده است. اما بسیج گسترده‌ای از نیروهای نیابتی ایران در داخل مرزهای عراق صورت نگرفته است.

چندین گروه قدرتمند شیعه در عراق از سال گذشته نشان داده‌اند که آماده‌اند برای جلوگیری از تشدید درگیری با دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، خلع سلاح شوند و بر سیاست داخلی تمرکز کنند. به گفته جاسم البهادلی، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، و دو نماینده از ائتلاف حاکم شیعه، این تحول ممکن است سپاه پاسداران را به ایجاد گروه‌هایی تحت کنترل مستقیم خود ترغیب کرده باشد.

دو گروه از این گروه‌ها، عصائب اهل الحق و گردان‌های امام علی، این ماه اعلام کردند که پس از هشدارهای مکرر آمریکا به دولت عراق برای منحل کردن گروه‌های مسلح فعال در خاک این کشور، تسلیم سلاح‌های خود به مقامات دولتی را آغاز خواهند کرد.

بهادلی، که کارشناس گروه‌های مسلح شیعه است، گفت: «به نظر می‌رسد گروه‌های جدیدتر تأسیس‌شده توسط سپاه پاسداران کوچک‌تر، از نظر ایدئولوژیک سرسخت‌تر و تحت کنترل شدیدتری هستند. این موضوع نیاز ایران به صرفه‌جویی در منابع در بحبوحه فشار اقتصادی را نشان می‌دهد.»

توافق آمریکا و ایران به حمایت تهران از نیروهای نیابتی نمی‌پردازد

رؤسای جمهور آمریکا و ایران روز چهارشنبه یک توافق موقت برای پایان دادن به جنگ امضا کردند و قرار است مذاکراتی درباره مسائل دشواری مانند آینده برنامه هسته‌ای تهران دنبال شود. اما مقامات ایرانی گفته‌اند حمایت تهران از «گروه‌های مقاومت» قابل مذاکره نیست و این توافق به این موضوع نمی‌پردازد.

وزارت خارجه ایران و نمایندگی‌های آن در سازمان ملل در نیویورک و ژنو به سؤالات مفصل برای این مقاله پاسخ فوری ندادند.

وزارت امور خارجه آمریکا مجدداً «انتظار خود را مبنی بر اینکه دولت عراق اقدامات فوری برای برچیدن تمام ابزارهای فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده ایران در عراق، از جمله سپاه پاسداران و شبه‌نظامیان تروریستی همسو با ایران در عراق، انجام دهد» تکرار کرد.

بر اساس بیانیه مشترک، در جلسه‌ای در روز دوشنبه، علی الزیدی، نخست‌وزیر جدید عراق، و تام باراک، فرستاده آمریکا، درباره برنامه‌های عراق برای تضمین «خلع سلاح و انحلال کامل همه گروه‌های مسلح» فعال خارج از کنترل دولت عراق و اطمینان از اینکه «از خاک عراق نمی‌توان توسط هیچ طرفی برای تهدید صلح منطقه‌ای استفاده کرد» گفتگو کردند.

صباح النعمان، سخنگوی نظامی الزیدی، از اظهار نظر برای این مقاله خودداری کرد.

وزارت اطلاع‌رسانی کویت، دفتر ارتباطات دولت عربستان و وزارت خارجه امارات به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

جنگ در ایران، مهم‌ترین منطقه تولیدکننده انرژی جهان را متلاطم کرده، عرضه را مختل و تورم را افزایش داده است. تهران در پاسخ به حملات بمباران آمریکا و اسرائیل، عملاً تنگه هرمز را که تقریباً یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند، بست و کارزار گسترده‌ای از حملات پهپادی و موشکی را علیه همسایگان خلیج فارس آغاز کرد.

به گفته سه منبع امنیتی عراق، گروه‌های جدیدی که در طول درگیری در عراق ظهور کردند و اغلب با نام‌های ناآشنا و با کمترین حضور عمومی فعالیت می‌کنند، دست‌کم سه حمله پهپادی به کویت، دو حمله به عربستان سعودی و دو حمله به امارات متحده عربی انجام داده‌اند. این منابع با استناد به ترکیبی از اطلاعات انسانی، ارتباطات شنودشده و شواهد جمع‌آوری‌شده از سایت‌های پرتاب این موضوع را اعلام کردند.

به گفته این منابع، اهداف شامل پایگاه هوایی علی السالم کویت، جایی که نیروهای آمریکایی در آن مستقر هستند، و یک ترمینال نظامی در فرودگاه بین‌المللی این کشور بود، اما جزئیات بیشتری ارائه نکردند. به گفته این منابع که نتوانستند اهداف مورد نظر را تأیید کنند، حملات به سمت عربستان سعودی و امارات رهگیری شد.

رویترز نتوانست به طور مستقل اظهارات آنها را تأیید کند.

آزمونی زودهنگام برای نخست‌وزیر جدید عراق

مقامات عراقی گفتند سپاه پاسداران برای حفظ قابلیت انکار، منحرف کردن تقصیر از گروه‌های اصلی مورد حمایت ایران در عراق و کاهش فشار آمریکا بر بغداد برای خلع سلاح آنها، به این هسته‌های جدید روی آورده است.

این مقامات افزودند که نیروهای امنیتی عراق اطلاعات محدودی درباره این گروه‌ها دارند اما برای کمک به جلوگیری از حملات آینده، در تلاش برای کشف زنجیره فرماندهی آنها هستند. به گفته آنها، این گروه‌ها شامل جنگجویان نخبه با تخصص در عملیات پهپادی و ارتباطات هستند.

تهران دهه‌ها و میلیاردها دلار برای ایجاد شبکه‌ای از اتحادهای منطقه‌ای هزینه کرد که از زمان حمله گروه شبه‌نظامی فلسطینی حماس مورد حمایت ایران به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، به شدت تضعیف شده است.

اسرائیل در غزه به حماس و در لبنان به حزب‌الله ضربه زده است، در حالی که جنبش حوثی‌ها در یمن هدف حملات هوایی آمریکا و بریتانیا قرار گرفته است. بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، در دسامبر ۲۰۲۴ سرنگون شد که این امر یک مسیر تدارکاتی مهم برای شبه‌نظامیان عراقی را قطع کرد و جمهوری اسلامی را بیش از پیش منزوی ساخت.

بهادلی، کارشناس شبه‌نظامی، گفت: ایران به جای حفظ شبکه گسترده‌ای از گروه‌های با بودجه کافی در عراق، به نظر می‌رسد اکنون به تعداد محدودی از «کادرهای رادیکال‌تر» که مایل به فعالیت با حمایت مالی کمتر هستند و وفاداری، انکارپذیری و تأثیر عملیاتی را بر جذب گسترده اولویت می‌دهند، متکی است.

گروه‌های جدید آزمونی زودهنگام برای الزیدی، نخست‌وزیر عراق، محسوب می‌شوند. او ماه گذشته پس از فشار آمریکا بر ائتلاف غالب بلوک‌های سیاسی شیعه برای جلوگیری از بازگشت نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین که روابط نزدیکی با ایران دارد، به قدرت رسید. بغداد مدت‌هاست که در حال حرکت بر روی طناب باریکی بین دو متحد نزدیک خود، واشنگتن و تهران، بوده است؛ اقدامی متعادل‌کننده که در طول جنگ دشوارتر شد.

حملاتی که از عراق سرچشمه می‌گیرند، همچنین تلاش‌های پرزحمت بغداد برای بازسازی روابط با همسایگان ثروتمند خلیج فارس را به خطر می‌اندازد. این روابط از زمان حمله صدام حسین به کویت در سال ۱۹۹۰ تیره شده بود، اما در سال‌های اخیر شروع به بهبود کرده بود.

کویت، عربستان سعودی و امارات در ماه آوریل فرستادگان عراق را برای اعتراض به این حملات احضار کردند.

مقامات امنیتی گفتند مقامات عراقی در حال تحقیق هستند که آیا این حملات شامل حمله پهپادی ۱۷ مه است که باعث آتش‌سوزی در نیروگاه هسته‌ای براکه شد یا خیر. عربستان سعودی اعلام کرد در همان روز سه پهپاد را که از عراق وارد حریم هوایی‌اش شده بودند، رهگیری کرده است. مقامات عراقی گفتند این حمله توسط یک گروه جدید انجام شده است.

الزیدی این دو حمله را محکوم کرد و آنها را اقدامات جنایتکارانه توصیف نمود و وعده تحقیقات مشترک با هر دو کشور خلیج فارس را برای تأیید اینکه آیا از خاک عراق برای هدف قرار دادن آنها استفاده شده است یا خیر، داد. النعمان، سخنگوی الزیدی، به سؤالات درباره وضعیت این تحقیقات پاسخ نداد.