گزارش مدافعان حقوق بشر ایران ۲۰۲۵

سازمان حقوق بشر ایران
۲۸ خرداد ۱۴۰۵

ششمین گزارش سالانه «مدافعان حقوق بشر ایران» منتشر شد. این گزارش به وضعیت ۶۸ مدافع حقوق بشر، دو خانواده دادخواه، یک سازمان مردم‌نهاد، کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» و شماری از اعضای آن‌ها می‌پردازد و تصویری از فشارها، بازداشت‌های خودسرانه، احکام سنگین و ناعادلانه و سرکوب سیستماتیک مدافعان حقوق بشر در ایران ارائه می‌دهد.

سازمان حقوق بشر ایران با انتشار این گزارش، از جامعه جهانی، نهادهای بین‌المللی، دولت‌ها و افکار عمومی در ایران و سراسر جهان می‌خواهد که با نشان‌دادن همبستگی و حمایت عملی خود از مدافعان حقوق بشر، در مسیر دشوار احقاق حقوق بنیادین برای همه شهروندان، پشتیبان آنان باشند. دیده‌شدن، نام‌بردن و پیگیری مستمر وضعیت این افراد از مؤلفه‌های اساسی حمایت از حقوق بشر است.

محمود امیری‌مقدم، مدیر این سازمان، گفت: «مدافعان حقوق بشر در ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت و همبستگی جامعه جهانی نیازمندند. آزادی همه زندانیان سیاسی، ازجمله مدافعان حقوق بشر در حبس، و لغو جرم‌انگاری فعالیت‌های مدنی مسالمت‌آمیز باید به‌عنوان یکی از شروط محوری در هرگونه گفت‌وگو، مذاکره یا توافق میان جامعه جهانی و جمهوری اسلامی مورد توجه قرار گیرد.»

او خطاب به مردم و جامعه مدنی گفت: «مدافعان حقوق بشری که در این گزارش معرفی شده‌اند، از شجاع‌ترین شهروندان ایران محسوب می‌شوند، افرادی که باوجود محرومیت از آزادی، شغل و زندگی خانوادگی، و در شرایط تهدید، شکنجه و آزار، از مطالبات خود عقب‌نشینی نکرده‌اند. ایستادگی آنان بخشی از تلاش جمعی برای دفاع از حقوق بنیادین همه ماست. مسئولیت ما این است که در هرکجا که هستیم، این انسان‌ها را فراموش نکنیم؛ نامشان را به‌خاطر بسپاریم و به‌طور مستمر از آنان حمایت کنیم.

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید

گزارش مدافعان حقوق بشر ایران- ۲۰۲۵ در شرایطی منتشر می‌شود که ایران در فاصله تهیه نسخه اولیه تا انتشار نهایی، اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، سرکوب خونین معترضان، جنگ ۴۰ روزه، بیش از ۱۰۰ روز قطع یا اختلال شدید اینترنت و موج تازه‌ای از فشار بر جامعه مدنی را تجربه کرده است.

درمیان مدافعان حقوق بشری که در این گزارش معرفی شده‌اند، زندانیانی هستند که از درون زندان و با وجود تهدید و فشار مضاعف، کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» را پیش می‌برند. همچنین در این گزارش نام وکلایی آمده‌ است که در دفاع از حقوق قانونی موکلان خود کوتاه نیامدند و به همین دلیل، به احکام حبس و محرومیت از اشتغال به حرفه وکالت محکوم شده‌اند. بخش دیگری از این گزارش به خانواده‌های دادخواه اختصاص دارد- خانواده‌هایی که صرفاً به‌دلیل اطلاع‌رسانی و تلاش برای کشف حقیقت درباره سرنوشت عزیزان جان‌باخته یا آسیب‌دیده و زندانی خود، با بازداشت، زندان و محدودیت‌های گسترده مواجه و گاه حتی از حضور برسر مزار اعضای خانواده‌شان محروم شده‌اند.

یکی از این دادخواهان، راحله راحمی‌پور، زنی ۷۳ ساله است که برادرش، حسین راحمی‌پور، در سال ۱۳۶۳ به اتهام عضویت در «سازمان راه کارگر» اعدام شد و برادرزاده‌اش «گلرو» تنها چند روز پس از تولد در زندان اوین، بنابر اعلام مأموران زندان، جان باخت. با این حال، خانواده تاکنون نه پیکری تحویل گرفته‌اند و نه توانسته‌اند از محل دفن گلرو اطلاعی به‌ دست آورند. تلاش این زن دادخواه برای پیگیری حقیقت، روشن‌شدن ابعاد این وقایع و پافشاری بر حق دادخواهی، به صدور حکم چند سال حبس برایش انجامیده است.

مدافعان دیگری که در این گزارش معرفی می‌شوند، معلمان و کارگرانی‌اند که به‌دلیل پافشاری بر حقوق صنفی خود تحت تعقیب قرار گرفته‌اند؛ همچنین فعالانی که برای حق آموزش کودکان، مقابله با تبعیض براساس جنسیت، تعلق اتنیکی و زبان مادری، یا برای حفاظت از محیط زیست فعالیت کرده‌اند، و نیز هنرمندانی که به‌دلیل بیان هنری در دفاع از حقوق بشر، با بازداشت خودسرانه مواجه و به احکام حبس یا محرومیت‌های شغلی محکوم شده‌اند. مجموعه مواردی که در این گزارش مستند شده‌اند، نشان می‌دهند که دامنه سرکوب مدافعان حقوق بشر در ایران، طیف گسترده‌ای از حوزه‌های مدنی، اجتماعی، صنفی، فرهنگی و زیست‌محیطی را دربرمی‌گیرد.

هم‌زمان با انتشار این گزارش، سازمان حقوق بشر ایران خواستار آزادی فوری و بدون قیدوشرط همه مدافعان حقوق بشر زندانی، تضمین دسترسی تمامی زندانیان به خدمات درمانی و بهداشتی، و پایان‌دادن به سرکوب آزادی بیان، تجمعات مسالمت‌آمیز و فعالیت‌های مدنی است. این سازمان از جامعه بین‌الملل می‌خواهد حقوق بشر را در مرکز تمامی تعاملات خود با جمهوری اسلامی قرار دهد و از تمامی ابزارهای حقوقی و دیپلماتیک موجود برای حمایت مؤثر از مدافعان حقوق بشر، تضمین عدالت و پاسخ‌گویی، همکاری با سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل متحد، از جمله گزارشگر ویژه و کمیته حقیقت‌یاب، انجام تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه درباره مرگ‌های مشکوک مدافعان حقوق بشر، و پیگرد قضایی آمران و عاملان شکنجه، آزار و سایر نقض‌های جدی حقوق بشر استفاده کند.

این گزارش که قرار بود در ابتدای سال ۲۰۲۶ منتشر شود، به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، جنگ ۴۰ روزه و قطعی طولانی‌مدت اینترنت، با تأخیر انتشار یافت.