ایران محل ذخیره اورانیوم را پلمپ و مین‌گذاری کرد

کتی بو لیلیس، دیویس وینکی، زاخاری کوهن، ناتاشا برتراند
سی‌ان‌ان / ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶

به گفته پنج منبع مطلع از اطلاعات آمریکا، ایران در هفته‌های اخیر تلاش‌های خود برای پلمب ذخیره اورانیوم با غنای نزدیک به سطح ساخت بمب را به‌شدت افزایش داده و عمداً تونل‌ها را تخریب کرده و ورودی‌ها را با مین‌های انفجاری تله‌گذاری کرده است.

این منابع گفتند دسترسی به حدود نیم تن اورانیوم با غنای بالا اکنون بسیار دشوارتر، خطرناک‌تر و زمان‌برتر از یک ماه پیش است؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، علناً اعلام کرد ممکن است به ارتش آمریکا دستور دهد این مواد را تصرف کند.

استحکامات جدید ایران لایه دیگری از پیچیدگی را به طرح پیشنهادی دولت ترامپ برای توافق با تهران جهت خارج‌سازی و نابودی اورانیوم اضافه می‌کند و این پرسش را مطرح می‌کند که چه کسی مسئولیت خطرناک بیرون کشیدن آن را بر عهده خواهد گرفت.

هیئت دیپلماتیک ایران در سازمان ملل متحد بلافاصله به درخواست سی‌ان‌ان برای اظهارنظر پاسخ نداد و کاخ سفید نیز به پرسش‌های سی‌ان‌ان پاسخی فوری نداد.

ترامپ بارها اعلام کرده که تأمین امنیت این مواد، اولویت آمریکا در مذاکرات جاری برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز است؛ تنگه‌ای که ایران عملاً آن را بسته است.

به گفته یک مقام ارشد دولت که روز جمعه خبرنگاران را توجیه کرد، دو طرف به توافقی نزدیک می‌شوند که بر اساس آن ایران ملزم خواهد بود اورانیوم غنی‌شده خود را به آمریکا تحویل دهد. به گفته این مقام، این مواد در محل نابود شده و سپس از کشور خارج می‌شوند.

اما مقامات آمریکایی و ایرانی روایت‌های متناقضی از این توافق آزمایشی ارائه داده‌اند و جزئیات دقیق آن همچنان نامشخص است. متن ادعایی پیش‌نویس توافق روز جمعه به یک خبرگزاری نیمه‌رسمی ایران درز کرد و واکنش خشمگینانه ترامپ در شبکه‌های اجتماعی را در پی داشت.

چند تن از این منابع گفتند حتی برای خود ایرانی‌ها، خارج کردن مواد غنی‌شده اکنون دشوار و خطرناک خواهد بود. این کار به تجهیزات سنگین حفاری و عملیات مین‌زدایی نیاز دارد که بسیار دشوار و پرخطر است.

اسکات روکر، که از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ ریاست دفتر حذف مواد هسته‌ای در اداره ملی امنیت هسته‌ای ایالات متحده را بر عهده داشت، گفت: «اگر این گزارش درست باشد، قطعاً بازیابی اورانیوم با غنای بالا را پیچیده‌تر می‌کند.»

این اقدام همچنین می‌تواند فرصتی برای ایران فراهم کند تا تلاش‌های خود برای پایبندی به تعهدات را مبهم جلوه دهد.

روکر افزود: «اگر مذاکره‌کنندگان از ایران بخواهند کل ذخیره را برای راستی‌آزمایی به یک مکان مرکزی بیاورد و در نهایت مواد را خارج یا رقیق کند»، این امر مسئولیت دسترسی و «ارائه موجودی کامل» اورانیوم غنی‌شده را بر عهده تهران می‌گذارد.

او ادامه داد: «اما در این سناریو، نگرانم که ایران ادعا کند بخشی از اورانیوم با غنای بالا غیرقابل بازیابی است. ما اطمینان کامل نخواهیم داشت که ایران در آینده نتواند دوباره به آن دسترسی پیدا کند.»

جامعه بین‌المللی معتقد است بخش عمده این ذخیره در تونل‌های فرو ریخته مجتمع هسته‌ای اصفهان در مرکز ایران قرار دارد و مقداری از مواد نیز در سایت‌های دیگر نگهداری می‌شود.

سی‌ان‌ان پیش‌تر گزارش داده بود که در اواسط ماه مه، ارتش آمریکا آماده اجرای عملیاتی برای تصرف مواد هسته‌ای بود که در نهایت بسیار پرخطر تشخیص داده شد.

اما از آن زمان تاکنون، ایران سایت‌هایی را که گمان می‌رود اورانیوم با غنای بالای آن در زیر زمین مدفون است، بیشتر مستحکم کرده است.

ترامپ پیش‌تر به ماهیت خطرناک بازیابی اجباری اورانیوم اذعان کرده بود و در برنامه‌ای در فاکس‌نیوز در ماه مه ابراز تردید کرد که ایرانی‌ها هرگز بتوانند بدون شناسایی توسط اطلاعات آمریکا، به مواد هسته‌ای مدفون دسترسی پیدا کرده و آن را خارج کنند.

ترامپ در گفت‌وگو با شان هنیتی، مجری فاکس، درباره این سایت گفت: «ما دقیقاً می‌دانیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است. هیچ‌کس حتی به آن نزدیک هم نشده است.»

اما دو تن از منابع اشاره کردند که رئیس‌جمهور با مطرح کردن علنی اورانیوم به‌عنوان یک هدف احتمالی، ممکن است به ایران انگیزه داده باشد تا بهتر از دارایی‌های خود دفاع کند.

اکنون، حتی اگر توافق میان تهران و واشنگتن در هفته آینده امضا شود، انتظار می‌رود مذاکرات فنی بیشتری برای نهایی کردن جزئیات مربوط به آینده برنامه هسته‌ای ایران انجام شود.

خارج کردن اورانیوم از کشور احتمالاً به استقرار یک تأسیسات سیار تخصصی اورانیوم نیاز دارد که تحت نظارت اداره ملی امنیت هسته‌ای در آزمایشگاه ملی اوک ریج در ایالت تنسی سازماندهی شده است. سی‌ان‌ان پیش‌تر گزارش داده بود که جرد کوشنر و استیو ویتکاف، مذاکره‌کنندگان ارشد آمریکا، اوایل ماه جاری از این آزمایشگاه بازدید کرده‌اند.

اما حتی برترین کارشناسان حذف مواد هسته‌ای جهان نیز برای تکمیل مأموریت خود به زمان قابل‌توجهی نیاز خواهند داشت. ترامپ اوایل ماه جاری به خبرنگاران گفت که خارج‌سازی این مواد دست‌کم دو هفته طول خواهد کشید.