اعتراضات کم‌سابقه افغان‌ها علیه قوانین طالبان

یعقوب اکبری و زین اروین / نیویورک تایمز / ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶

در یک موج کم‌سابقه‌ای از مخالفت علنی با محدودیت‌های شدید طالبان علیه زنان، مردم در یکی از بزرگ‌ترین شهرهای افغانستان اقدام به برگزاری اعتراض کردند؛ اقدامی که مقامات روز جمعه با تدابیر گسترده امنیتی به آن پاسخ دادند.

گزارش‌هایی در فضای آنلاین و رسانه‌های محلی منتشر شد مبنی بر اینکه معترضان در شهر غربی هرات به سوی یک ساختمان دولتی راهپیمایی کرده و با در دست داشتن پلاکاردهایی شعار «زن، کار و آزادی!» سر داده‌اند. ویدیوهای منتشرشده از این اعتراضات به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.

به گفته سازمان ملل، اعتراضات برنامه‌ریزی‌شده روز جمعه در پی تظاهرات روز سه‌شنبه برگزار شد که در جریان آن دو نفر، از جمله یک پسر، کشته و دست‌کم ۲۰ نفر دیگر زخمی شدند.

سید مسعود حسینی، سخنگوی پلیس در هرات، گزارش‌ها درباره بازداشت یا زخمی شدن افراد را که او آن‌ها را «آشوبگر» خواند، رد کرده است؛ اظهاراتی که با روایت شاهدان عینی و گزارش سازمان ملل در تناقض است.

در جریان اعتراضات روز سه‌شنبه، ده‌ها زن و مرد در یکی از میدان‌های عمومی هرات، که از بزرگ‌ترین شهرهای کشور است، تجمع کردند؛ چهره‌های خود را با شال و ماسک پوشانده بودند و شعار «آموزش، کار و آزادی!» سر می‌دادند.

محله‌ای در هرات که این تجمع در آن برگزار شد، به‌طور تاریخی نسبت به دیگر نقاط کشور از فضای اجتماعی آزادتر برخوردار بوده و محل زندگی بسیاری از اقلیت هزاره افغانستان و نیز پناهجویان افغان است که سال گذشته از ایران اخراج شدند. این شعارها الهام‌گرفته از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» ایران در سال ۲۰۲۲ بود.

سازمان ملل اعلام کرد این اعتراضات پس از بازداشت دست‌کم ۳۰ زن در هرات در روزهای ۶ و ۷ ژوئن رخ داد؛ بازداشت‌هایی که توسط وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به دلیل نقض قوانین مربوط به پوشش کامل بدن زنان و ممنوعیت استفاده از عطر انجام شده بود.

یک سخنگوی این وزارتخانه به رسانه‌های وابسته به طالبان گفت که گزارش‌ها درباره بازداشت‌ها به دلیل رعایت نکردن پوشش «شایعه» است.

فعالان در شبکه‌های اجتماعی، با وجود سرکوب‌ها و هشدارهای طالبان علیه ادامه اعتراضات، امیدوار بودند موج تازه‌ای از تظاهرات را سازمان‌دهی کنند.

طالبان برای جلوگیری از تجمع مردم، نیروهای امنیتی را در کابل، پایتخت، و مناطق اطراف هرات بسیج کرد. نیروهای مسلح دولتی ایست‌های بازرسی در اطراف هرات برپا کردند، به رهبران مذهبی محلی دستور داده شد مردم را از شرکت در اعتراضات بازدارند و به درمانگاه‌ها هشدار داده شد از مداوای معترضان زخمی خودداری کنند.

از زمان به دست گرفتن قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱، حکومت طالبان برخی از سخت‌گیرانه‌ترین محدودیت‌ها در جهان را علیه زنان و دختران اعمال کرده است؛ از جمله ممنوعیت آموزش، محدودیت در کار و رفت‌وآمد و دخالت در بسیاری از جنبه‌های زندگی روزمره.

مترا مهران، از مدافعان حقوق بشر در سازمان عفو بین‌الملل، گفت که اعتراضات این هفته از آن جهت برجسته بود که مردان افغان نیز، نه فقط زنان، به خیابان‌ها آمده بودند.

او گفت: «قدرت این حرکت از آنجا ناشی می‌شود که می‌بینیم مردم با آگاهی از اینکه ممکن است با سرکوب و حتی مرگ به دست نیروهای طالبان مواجه شوند، ریسک‌های بزرگی را می‌پذیرند. و مهم‌تر اینکه، زنان و مردان در کنار هم این کار را انجام می‌دهند.»

راضیه، یک معلم، در گفت‌وگوی تلفنی صحنه‌ای خشونت‌آمیز را توصیف کرد زمانی که روز سه‌شنبه پس از اطلاع از اعتراضات از طریق واتس‌اپ به محل رسید.

او گفت: «می‌خواستم اعتراض کنم که چرا طالبان چهار زن از این محله را بازداشت کرده‌اند؛ زنانی که حجاب کامل داشتند، صورتشان با ماسک پوشیده بود، موهایشان پوشیده بود و حتی جوراب هم پوشیده بودند.»

هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در بیانیه‌ای اعلام کرد که نسبت به بازداشت‌ها در هرات «عمیقاً نگران» است.

این هیئت افزود که هرچند این زنان روز دوشنبه آزاد شدند، اما تأثیر چنین بازداشت‌ها و بازداشت‌های خودسرانه بر زنان و خانواده‌هایشان عمیق است.

ژرژت گاگنون، عالی‌ترین مقام سازمان ملل در افغانستان، گفت: «بازداشت یک زن در افغانستان با انگ اجتماعی بسیار سنگینی همراه است و حتی پس از آزادی نیز می‌تواند او را در معرض خشونت بیشتر و انزوا در خانواده و جامعه قرار دهد.»

راضیه، که به دلیل ترس از تلافی‌جویی طالبان نام خانوادگی‌اش فاش نشده، گفت که روز سه‌شنبه از محل اعتراض گریخته است. او افزود یکی از دوستانش که زخمی شده بود، ناچار شد برای درمان به یک بیمارستان منطقه‌ای مراجعه کند، زیرا یک درمانگاه محلی از ترس پیامدهای درمان معترضان، از پذیرش او خودداری کرده بود.

یک داروساز در هرات نیز در گفت‌وگوی تلفنی گفت که روز سه‌شنبه چندین نفر با زخم‌های ناشی از گلوله به او مراجعه کردند. به گفته او، مادری پسرش را که هنگام دوچرخه‌سواری در نزدیکی محل اعتراض از ناحیه زانو هدف گلوله قرار گرفته بود، نزد او آورده است.