iran-emrooz.net | Wed, 27.05.2026, 13:44

اریکا سالمون ، صنم ماحوذی / نیویورک تایمز / ۲۷ مه ۲۰۲۶

به مدت ۸۸ روز، آن‌ها نتوانستند به‌صورت آنلاین با خانواده یا دوستانشان گفت‌وگو کنند. دسترسی‌شان به اخبار مستقل یا وب‌سایت‌هایی که برای اداره کسب‌وکارشان نیاز داشتند، مسدود شده بود. لذت‌های ساده‌ای مانند تماشای برنامه‌های تلویزیونی مورد علاقه‌شان از آن‌ها سلب شده بود.

اکنون، پس از آنچه فعالان آن را طولانی‌ترین قطعی سراسری اینترنت در تاریخ می‌نامند، به نظر می‌رسد دولت ایران در حال بازگرداندن دسترسی است. بسیاری از ایرانی‌ها در حال اتصال دوباره به جهان هستند و مشتاقند عادت‌های آنلاینی را از سر بگیرند که اغلب مردم آن را بدیهی می‌دانند.

حمید، یک کارمند ۲۹ ساله‌ی حوزه فناوری در تهران، در یک پیام صوتی که دقایقی پس از کشف امکان اتصال مجدد فرستاد، گفت: «احساسات متناقضی دارم. خوشحالم، اما هم‌زمان احساس می‌کنم بابت چنین چیز ساده‌ای خوشحال بودنم احمقانه است.» او مانند بسیاری از افرادی که برای این گزارش با آن‌ها مصاحبه شده، به‌دلیل ترس از واکنش حکومت به‌دلیل صحبت با یک رسانه خارجی، خواست نام خانوادگی‌اش فاش نشود.

حمید که برای ارتباطات شخصی و شغلش از اینترنت استفاده می‌کرد، گفت: «تمام زندگی و کارم به حالت تعلیق درآمده بود.»

مقامات ایران این قطعی را با دلایل امنیت ملی توجیه کردند، پس از آن‌که ایالات متحده و اسرائیل جنگ خود را با این کشور در ۲۸ فوریه آغاز کردند. جمعیتی حدوداً ۹۰ میلیون نفری در یک خاموشی تقریباً کامل ارتباطی و اطلاعاتی فرو رفتند.

برای بسیاری از ایرانی‌ها، این اتفاق نه‌تنها یک فاجعه اقتصادی بود که تأثیر آن بر کسب‌وکارها تا ۸۰ میلیون دلار در روز برآورد می‌شود، بلکه شکنجه‌ای روانی نیز به شمار می‌رفت.

اکثر مردم فقط می‌توانستند به آنچه در «اینترنت ملی» محصور و محدود بود وصل شوند؛ مجموعه‌ای از تعداد محدودی اپلیکیشن یا وب‌سایت که تحت سانسور حاکمان دینی و اقتدارگرای آن‌ها قرار داشت.

تنها اخباری که اکثر ایرانی‌ها می‌توانستند به آن دسترسی داشته باشند، در وب‌سایت‌های مجاز از سوی حکومت بود. تنها پلتفرم‌های آنلاینی که می‌توانستند برای ارتباط با عزیزانشان در سراسر کشور از آن استفاده کنند، تحت نظارت حکومت بود.

مریم، ۳۹ ساله و کارمند یک شرکت تبلیغاتی در تهران، گفت: «بدترین بخش، خواندن این همه خبری بود که به آن اعتماد نداری، با روایتی کنترل‌شده، و قرار گرفتن در یک سیاه‌چاله کامل اطلاعاتی.»

برای ماه‌ها، مریم احساس می‌کرد واقعاً نمی‌داند در جهان چه می‌گذرد، یا حتی از حال دوستان و خانواده‌اش در خارج از شهر بی‌خبر است.

او در مصاحبه‌ای گفت: «احساس می‌کنم تازه از زندان بیرون آمده‌ام و در شوک هستم. حرفی برای گفتن ندارم — فقط به صداهای بیرون گوش می‌دهم.»

همه ایرانی‌ها از جهان قطع نبودند. برای ماه‌ها، بسیاری از مقامات و گروه‌های برگزیده نخبگان از طریق آنچه منتقدان آن را «فهرست سفید» می‌نامند، به اینترنت باز دسترسی داشتند. فعالان حوزه آزادی اینترنت در ایران از این اصطلاح برای توصیف تلاش‌های حکومت برای ارائه سطوح مختلف دسترسی استفاده می‌کنند؛ دسترسی‌ای که بر اساس وفاداری‌های سیاسی افراد، توانایی پرداخت آن‌ها و نیاز دانشگاهیان و خبرنگاران به انجام تحقیق تعیین می‌شود.

حتی در حالی که برخی ایرانی‌ها از گسترش دسترسی هیجان‌زده بودند، این حس با اضطرابی همراه بود که شاید این وضعیت دوام نیاورد. بخشی از این نگرانی به این دلیل است که به نظر می‌رسد مقامات دولتی بر سر ادامه این روند اختلاف‌نظر دارند.

این قطعی موجی از واکنش منفی را در میان دانشگاهیان، خبرنگاران و رهبران کسب‌وکار به راه انداخت. در پاسخ،  مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری که در کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴ وعده کاهش محدودیت‌های اینترنتی را داده بود، ماه گذشته یک کارگروه برای تعیین سیاست جدید اینترنت در ایران تشکیل داد. این کارگروه روز سه‌شنبه تصمیم گرفت بازگرداندن دسترسی را آغاز کند.

اما کمی بعد، یک دادگاه اعلام کرد که این فرآیند باید متوقف شود تا به شکایات مربوط به بازگرداندن دسترسی رسیدگی کند؛ خبری که به گزارش «میزان»، رسانه رسمی قوه قضائیه، منتشر شد. با این حال، به نظر می‌رسد کارگروه رئیس‌جمهور به کار خود ادامه داد.

ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی از این بازگرداندن دسترسی حمایت کرد و نوشت: «مردم ایران شایسته ارتباط آزاد، آینده‌ای روشن و اقتصادی پویا هستند.»

کارشناسان اینترنت می‌گویند هنوز زود است که بدانیم کدام بخش از حاکمیت ایران در نهایت پیروز خواهد شد.

فریدون بشار، مدیر ASL19، یک گروه فناوری مستقر در تورنتو که بر حمایت از آزادی اینترنت در ایران متمرکز است، گفت: «نهادهای قانونی مختلف تصمیمات متناقضی می‌گیرند و واقعاً مشخص نیست تصمیم‌گیرنده نهایی کیست.»

این قطعی، سومین مورد در یک سال گذشته بود. اولین قطعی پس از آن رخ داد که اسرائیل، با همراهی کوتاه نیروهای آمریکایی، در ماه ژوئن گذشته جنگی ۱۲ روزه را علیه ایران آغاز کرد. دومین قطعی در ماه ژانویه و در میانه فوران اعتراضات سراسری ضدحکومتی اعمال شد؛ اعتراضاتی که با سرکوبی خونین در هم کوبیده شد.

به گفته امیر رشیدی، کارشناس امنیت سایبری در گروه حقوق دیجیتال «میان»، بازگشت دسترسی فعلی حدود ۴۱ درصد از ترافیک اینترنت ایران را احیا کرده است.

آقای بشار گفت که سطح دسترسی حتی به میزانی که حکومت بین سرکوب ماه ژانویه و آغاز جنگ در ماه فوریه اجازه می‌داد، نرسیده است.

او افزود: «می‌توانم بگویم اکثریت جمعیت نمی‌توانند آنلاین شوند.» بخش‌های بزرگی از مردم، به‌ویژه افراد کم‌بضاعت و کسانی که سواد فناوری کمتری دارند، احتمالاً هیچ سودی نبرده‌اند.

با این حال، بسیاری از ایرانی‌هایی که دسترسی دارند، در حال جبران پیام‌ها و ایمیل‌های ازدست‌رفته در طول یک‌چهارم سال بدون دسترسی عادی هستند. برخی امیدوار بودند که کیفیت اتصال به‌زودی آن‌قدر خوب شود که بتوانند مجموعه‌ای از فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی را که ماه‌ها قادر به تماشای آنلاین آن‌ها نبودند، ببینند.

دیگران گفتند که فقط می‌خواهند فرصتی برای معاشرت آنلاین و رایگان با دوستانشان داشته باشند؛ در زمانی که اثرات وخیم جنگ بر اقتصادی که پیش‌تر هم آسیب‌دیده بود، بیرون رفتن را برای بسیاری غیرممکن کرده است.

مریم، کارمند شرکت تبلیغاتی، گفت که از این‌که یک قطعی دولتی او را با چنین آرزوهای ساده‌ای رها کرده، عمیقاً احساس رنجش می‌کند.

او گفت: «این حس تحقیر است که واقعاً مردم را آزار می‌دهد. آن‌ها احساس می‌کنند در این کشور گروگان هستند. بخش غم‌انگیز ماجرا این است که داشتیم به آن عادت می‌کردیم.»