iran-emrooz.net | Fri, 15.05.2026, 17:47

پاتریک وینتور، سردبیر دیپلماتیک گاردین
جمعه ۱۵ مه ۲۰۲۶

مسقط درباره طرح‌هایی که با مخالفت آمریکا روبه‌رو است سکوت کرده؛ طرح‌هایی که شامل اخذ عوارض و درخواست اطلاعات درباره ملیت همه کشتی‌های عبوری می‌شود

عمان پس از آنکه ایران اعلام کرد در حال هماهنگی با مسقط بر سر مدیریت آینده تنگه هرمز است، درگیر کشمکش‌های ژئوپلیتیکی شده است. این طرح‌های تهران — که با مخالفت آمریکا مواجه شده — شامل پرداخت عوارض توسط کشتیرانی تجاری به یک نهاد دولتی جدید ایران می‌شود.

شبه‌جزیره مسندم، منطقه برون‌بوم عمان، در جنوب این آبراه مورد مناقشه قرار دارد. تنگه هرمز به طور معمول یک‌پنجم تجارت نفت دریایی جهان را از خود عبور می‌دهد، اما از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، به مدت ۱۰ هفته در محاصره بوده است.

آمریکا بارها تأکید کرده است که هیچ راه‌حل دائمی برای رفع محاصره که مستلزم پرداخت عوارض به ایران باشد، وجود نخواهد داشت و مدعی است عمان نیز دیدگاه مشابهی دارد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در هند تنگه هرمز را یک آبراه منحصراً ایرانی-عمانی تعریف کرد و گفت: «این تنگه در آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد. هیچ آب بین‌المللی در میان آن وجود ندارد.»

عراقچی افزود که ایران در حال هماهنگی با عمان درباره مدیریت آینده این تنگه است. عمان تاکنون درباره طرح‌های ایران برای اخذ عوارض و الزام ارائه جزئیات ملیت همه کشتی‌های عبوری از این آبراه سکوت کرده است.

دیپلمات‌های غربی می‌گویند پیشنهادهای ایران برای مدیریت دائمی آینده تنگه، غیرقانونی است؛ زیرا این طرح‌ها عوارضی را بر کشتیرانی تجاری تحمیل می‌کند و به ایران این حق خودسرانه را می‌دهد که کشتی‌های مجاز به عبور را — احتمالاً بر اساس ملیت مالکیت — انتخاب کند. الزام هر کشتی به افتتاح حساب ریالی برای پرداخت هزینه خدمات نیز احتمالاً ناقض تحریم‌های سازمان ملل است که ارسال پول به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) را ممنوع می‌کند.

طرح رقیبی که مبتنی بر آزادی کشتیرانی است و توسط فرانسه و بریتانیا تهیه شده نیز به عمان ارائه شده و از حمایت اکثر کشورهای حاشیه خلیج فارس برخوردار است.

مقام‌های بریتانیایی، از جمله لرد لوولین، مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه، اخیراً در مسقط حضور داشته‌اند. آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز به عمان سفر کرده است.

حقوق قانونی کشورهای ساحلی برای اعمال عوارض، محور اصلی بن‌بست بر سر چگونگی بازگشایی تنگه است و این پرسش مطرح است که آیا رژیم پیشنهادی ایران، با محدود کردن آزادی کشتیرانی، غیرقانونی است و سابقه‌ای برای سایر آبراه‌های مشابه ایجاد می‌کند.

ایران در سال ۱۹۸۲، اندکی پس از انقلاب ۱۳۵۷، کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل (Unclos) را امضا کرد، اما هرگز آن را تصویب نکرد. این بدان معناست که از نگاه ایران، این کشور به مقررات «عبور ترانزیت» این معاهده که زیربنای آزادی کشتیرانی است متعهد نیست، بلکه تابع حقوق بین‌الملل عرفی و حق محدودتر «عبور بی‌ضرر» است.

ایران مدعی است حتی اگر به کنوانسیون حقوق دریاها متعهد باشد، حق تقویت‌شده «عبور ترانزیت» برای کشتی‌های کشورها مشروط است و به‌طور مشخص در صورت هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه «حاکمیت، تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورهای ساحلی» می‌توان عبور را محدود کرد.

تهران در آغاز درگیری اعلام کرد که سواحل جنوبی تنگه، از جمله امارات متحده عربی، توسط آمریکا برای تجهیز پایگاه‌های آمریکایی جهت حمله به ایران استفاده شده است.

ایران امیدوار است «سازمان تنگه خلیج فارس»، نهاد دولتی که در ۵ مه تأسیس کرده، به یک منبع درآمدزای سودآور تبدیل شود. یک منطقه خاکستری این است که آیا ایران فقط می‌تواند در ازای ارائه خدمات به کشتی‌ها عوارض دریافت کند، یا اینکه در عمل استفاده از این خدمات اجباری خواهد بود و در نتیجه هزینه خدمات عملاً به عوارض تبدیل می‌شود.

سازمان تنگه خلیج فارس اعلام کرده است که کشتی‌ها اکنون باید از طریق ایمیل در دفتر این سازمان ثبت‌نام کنند تا اطلاعات مسیریابی و مجوز عبور از تنگه را دریافت کنند.

پرداخت باید به پول ملی ایران انجام شود. این عوارض تقریباً یک دلار به ازای هر بشکه تعیین شده است.

دیدار دونالد ترامپ با شی جین‌پینگ

دونالد ترامپ در نشست خود در پکن مدعی شد که چین — که تقریباً ۴۵ درصد از تولید نفت ایران را از طریق تنگه وارد می‌کند — با آمریکا هم‌نظر است که نباید هیچ عوارض و محدودیتی وجود داشته باشد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز گفته است چین موافق اخذ عوارض نیست.

وزارت امور خارجه چین اعلام کرد صرفاً خواستار پایان محاصره‌هاست و علت بسته شدن تنگه را جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران می‌داند.

با این حال، سپاه پاسداران روز پنج‌شنبه اعلام کرد که پس از مذاکره با سفیر چین در ایران، گروه بزرگی از نفتکش‌های چینی توسط تهران اجازه عبور از تنگه را دریافت کرده‌اند و این کشتی‌ها پذیرفته‌اند تابع مقررات ایران باشند. در این بیانیه مشخص نشد که آیا چین عوارضی پرداخت کرده است یا خیر.

زمانی که آمریکا به عنوان اقدام متقابل در برابر بستن مؤثر تنگه توسط ایران، بنادر این کشور را محاصره کرد، ترامپ گفت: «هیچ‌کس که عوارض غیرقانونی بپردازد، در آب‌های آزاد گذر امنی نخواهد داشت.» این سخن تلویحاً به این معناست که نیروی دریایی آمریکا ممکن است خود را محق بداند نفتکش‌های چینی را در صورت پرداخت عوارض به ایران متوقف کند. با این حال، به دست آوردن مدرک در لحظه مبنی بر پرداخت عوارض یا هزینه دشوار خواهد بود.