iran-emrooz.net | Wed, 13.05.2026, 16:17

جاناتان اسپایسر و احمد رشید / خبرگزاری رویترز / ۱۳ مه ۲۰۲۶

تنها دو هفته پس از آنکه پارلمان ترکیه توصیه‌هایی درباره نحوه پیشبرد روند صلح این کشور با شبه‌نظامیان کرد ارائه کرد، جنگ ایران آغاز شد؛ جنگی که خاورمیانه را بار دیگر در بی‌ثباتی فرو برد و تردیدهای تازه‌ای را در هر دو طرف به وجود آورد.

ترکیه درباره خطر بسیج‌ جدید کردها در ایران و عراق هشدار داده و به گفته یک مقام دولتی، نقش مهمی در خنثی کردن ایده‌ای کوتاه‌مدت از سوی آمریکا و اسرائیل برای حمایت از تهاجم زمینی نیروهای شبه‌نظامی کرد از عراق به ایران ایفا کرده است.

از آن زمان، آنکارا و حزب کارگران کردستان هر دو در مواضع خود متوقف شده و منتظر پیامدهای جنگ مانده‌اند؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌یک حاضر نیستند گام بعدی را بردارند و تلاش‌ها برای پایان دادن به درگیری چهار دهه‌ای متوقف شده است. این موضوع بر اساس گفت‌وگوهای انجام‌شده با مقام‌های ترک، نمایندگان پارلمان و نمایندگان پ‌ک‌ک مستقر در شمال عراق مطرح شده است.

این گفت‌وگوها نشان می‌دهد که فعلاً نه دولت رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان و نه این گروه شبه‌نظامی، به‌ویژه در شرایطی که منطقه بی‌ثبات شده، تمایلی به برداشتن گام‌های جسورانه ندارند.

به نظر می‌رسد دولت ترکیه تمایلی به اجرای اصلاحات قانونی، از جمله احتمال عفو اعضای سابق پ‌ک‌ک، و نیز دادن نقشی رسمی به رهبر زندانی این گروه در روند صلح ندارد. آنکارا می‌گوید پ‌ک‌ک ابتدا باید به‌طور کامل خلع سلاح شود.

پ‌ک‌ک که سال گذشته انحلال خود را اعلام کرده بود، می‌گوید انجام این کار بدون تضمین‌های قانونی، آن را آسیب‌پذیر خواهد کرد و بنابراین ابتدا باید قانون‌گذاری انجام شود. رسانه وابسته به پ‌ک‌ک، خبرگزاری فرات، از قول فرمانده ارشد این گروه، مورات قارائیلان، نوشت که کنار گذاشتن سلاح‌ها بدون تضمین‌های قانونی ترکیه، در زمانی که «پهپادها و موشک‌ها بر فراز منطقه در حال پرواز هستند»، «غیرعقلانی» خواهد بود.

انتظار برای اصلاحات دموکراتیک

اردوغان می‌گوید روند صلح ادامه خواهد یافت. اما برخی از طرف‌های دخیل از این مسئله ناامید شده‌اند که سه ماه پس از توصیه کمیسیون پارلمانی به انجام اصلاحات، هنوز هیچ اقدام قانونی صورت نگرفته است.

گلستان کیلیچ کوچ‌اییت،  نماینده ارشد حزب طرفدار کردها «دم پارتی»، گفت: «کاملاً روشن است که یک وقفه ایجاد شده، اما روند به‌طور کامل متوقف نشده است.»

او افزود که درخواست کنونی دولت برای خلع سلاح کامل «غیرواقع‌بینانه» است و دولت نیز دلیل روشنی برای به تعویق انداختن اصلاحات دموکراتیک ارائه نکرده است.

کوچ‌ا‌ییت گفت: «فکر می‌کنم آنها تا حدی منتظر تحولات ایران و کل خاورمیانه هستند.»

ناکامی در دستیابی به صلح، یکی از طولانی‌ترین منازعات جهان را ادامه خواهد داد؛ درگیری‌ای که از سال ۱۹۸۴ تاکنون بیش از ۴۰ هزار کشته برجای گذاشته و به سوریه نیز گسترش یافته است.

روند صلح زیر سایه پیامدهای جنگ

ترکیه هشدار داده که در بحبوحه جنگ، فعالیت گروه‌های شبه‌نظامی کرد در منطقه، از جمله جناح‌هایی که در گذشته با پ‌ک‌ک ارتباط داشته‌اند، را به‌دقت زیر نظر دارد.

در اواخر آوریل، روزنامه حامی دولت «ترکیه گازته‌سی» گزارش داد که رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در گزارشی به اعضای حزب حاکم عدالت و توسعه (AKP) اعلام کرده است که پ‌ک‌ک پس از مراسم نمادین سوزاندن سلاح‌ها در تابستان گذشته، هیچ اقدام بیشتری برای خلع سلاح انجام نداده و همین مسئله روند صلح را به تأخیر انداخته است.

زاگرس هیوا، سخنگوی شاخه سیاسی پ‌ک‌ک، در پاسخ به پرسشی درباره این تأخیرها به رویترز گفت که ترکیه «به‌صورت یک‌جانبه روند صلح را متوقف کرده» تا چشم‌انداز سیاسی حزب حاکم را تاحدی تقویت کند.

سخنگوی ریاست‌جمهوری ترکیه نیز به سخنرانی‌های اخیر اردوغان در این باره اشاره کرد؛ سخنرانی‌هایی که در آنها رئیس‌جمهور ترکیه تأکید کرده روند صلح از سیاست داخلی جداست و با وجود رسیدن به مرحله‌ای حساس، همچنان روند مثبتی دارد. او همچنین ادعاهای «بدبینان» را رد کرده است.

احتمال برگزاری انتخابات زودهنگام در ترکیه

برای رهبر باسابقه ترکیه، مخاطرات بسیار بالاست. فروپاشی تلاش قبلی برای صلح در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، به یکی از خونبارترین مراحل این درگیری انجامید. پ‌ک‌ک از سوی ترکیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا به‌عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می‌شود.

برخی نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که شهروندان ترکیه، از جمله کردهای اقلیت قومی ـــ که می‌توانند در کارزار انتخاب مجدد اردوغان نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند ـــ نسبت به تحقق نهایی صلح کمتر متقاعد شده‌اند.

بر اساس نظرسنجی مؤسسه «کوندا بارومتر» در ماه دسامبر، ۷۹ درصد پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که دولت در تعامل با رهبر پ‌ک‌ک، عبدالله اوجالان، اشتباه کرده است. از جمله ۶۲ درصد از رأی‌دهندگان حزب حاکم عدالت و توسعه چنین اعتقادی دارند.

دولت باغچلی، متحد ملی‌گرای اردوغان و رهبر حزب حرکت ملی (MHP) ـــ که آغازگر روند صلح بود ـــ هفته گذشته گفت که برای بازگرداندن روند به مسیر اصلی، باید به اوجالان نقشی رسمی داده شود.

دولت ترکیه تاکنون پاسخی به این پیشنهاد نداده است.