iran-emrooz.net | Wed, 01.04.2026, 20:55

ادوارد ونگ و جولیان ای. بارنز / نیویورک تایمز / اول آوریل ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی، چندین نهاد اطلاعاتی ایالات متحده در روزهای اخیر به این جمع‌بندی رسیده‌اند که دولت ایران در حال حاضر تمایلی به ورود به مذاکرات اساسی درباره پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل ندارد.

به گفته این مقام‌ها، این ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که دولت ایران خود را در موقعیت قدرتمندی در جنگ می‌بیند و ضرورتی برای تن دادن به خواسته‌های دیپلماتیک آمریکا احساس نمی‌کند. همچنین، اگرچه ایران مایل است کانال‌های ارتباطی را باز نگه دارد، اما به ایالات متحده اعتماد ندارد و باور ندارد که دونالد ترامپ در مورد مذاکرات جدی باشد.

در سال گذشته، آقای ترامپ در میانه مذاکرات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، دو بار دستور حمله به این کشور را صادر کرده است.

این ارزیابی‌ها با اظهارات اخیر مقام‌های ایرانی همسو است؛ مقام‌هایی که ادعای آقای ترامپ مبنی بر پیشرفت در گفت‌وگوهای میانجی‌گری‌شده توسط سایر کشورها را رد می‌کنند. به گزارش یک خبرگزاری دولتی ایران، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور روز چهارشنبه اعلام کرد که دولت تهران، برخلاف ادعای آقای ترامپ در همان روز، درخواست آتش‌بس نکرده است.

آقای ترامپ روز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت که ارتش آمریکا ظرف دو تا سه هفته به عملیات خود علیه ایران پایان خواهد داد. اما هرگونه تصمیم ایران برای ادامه جنگ می‌تواند این هدف را پیچیده‌تر کند. قرار است رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه چهارشنبه درباره این جنگ سخنرانی کند.

دو مقام ایرانی و یک مقام پاکستانی گفتند که دولت ایران در شرایط مناسب ممکن است وارد مسیر دیپلماسی شود. به گفته آن‌ها، تهران خواهان آن است که ببیند واشینگتن آمادگی دارد به‌طور جدی درباره پایان جنگ گفت‌وگو کند، نه اینکه صرفاً به دنبال مذاکره برای یک آتش‌بس موقت باشد. این مقام‌ها، مانند برخی مقام‌های آمریکایی، به دلیل حساسیت‌های مربوط به دیپلماسی و اطلاعات در زمان جنگ، به شرط ناشناس ماندن با خبرنگاران صحبت کردند.

آقای ترامپ روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که «رئیس‌جمهور جدید رژیم ایران، که بسیار کمتر افراطی و به‌مراتب باهوش‌تر از پیشینیان خود است، به‌تازگی از ایالات متحده آمریکا درخواست آتش‌بس کرده است!» با این حال، او گفت تا زمانی که ایران اجازه عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز را ندهد، چنین درخواستی را بررسی نخواهد کرد؛ تنگه‌ای که ارتش ایران عملاً با حمله به نفتکش‌ها آن را مسدود کرده است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در گفت‌وگو با سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی (IRIB) اعلام کرد که ادعای آقای ترامپ مبنی بر درخواست آتش‌بس از سوی ایران «نادرست و بی‌اساس» است.

چالش تنگه هرمز

چالش مربوط به تنگه هرمز به یکی از نقاط محوری جنگ تبدیل شده است، چرا که بسته شدن آن بازارهای جهانی را دچار تلاطم کرده و کشورهای مختلف را وادار به برنامه‌ریزی برای سهمیه‌بندی سوخت کرده است.

همچنین مشخص نبود که آقای ترامپ هنگام اشاره به «رئیس‌جمهور جدید رژیم» دقیقاً به چه کسی اشاره دارد. در حملات اولیه ایالات متحده و اسرائیل، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، و برخی مقام‌های ارشد کشته شدند. با این حال، رئیس‌جمهور ایران از سال ۲۰۲۴، مسعود پزشکیان، زنده است و همچنان در سمت خود باقی مانده است. به گفته مقام‌های ایرانی و اسرائیلی، روحانیون ایرانی رهبر جدیدی را منصوب کرده‌اند: مجتبی خامنه‌ای، فرزند تندروی رهبر پیشین که در حملات اولیه از ناحیه پا آسیب دیده و از آن زمان در انظار عمومی دیده نشده است.

به گفته مقام‌های آمریکایی و ایرانی، ایالات متحده و ایران از طریق میانجی‌ها و احتمالاً به‌طور مستقیم پیام‌هایی را رد و بدل می‌کنند، اما در حال حاضر مذاکراتی درباره شرایط آتش‌بس یا پایان جنگ در جریان نیست.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز چهارشنبه نامه‌ای خطاب به مردم آمریکا منتشر کرد که در آن ضمن تأکید بر ایستادگی ایران در برابر قدرت‌های متخاصم، احتمال گشایش مسیر دیپلماسی را نیز مطرح کرده بود. مشخص نیست که این نامه بازتاب‌دهنده اجماع در میان رهبران ایران باشد. آقای پزشکیان روز سه‌شنبه نیز گفته بود که حملات دولت ترامپ در جریان مذاکرات پیشین نشان داده است که ایالات متحده «به دیپلماسی باور ندارد و صرفاً در پی تحمیل منافع خود است.»

آقای ترامپ بارها از امکان پایان دادن به جنگ از طریق یک توافق دیپلماتیک سخن گفته است، اما هم‌زمان تهدید کرده که دامنه جنگ را گسترش داده و اهداف آمریکا را به زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات آب‌شیرین‌کن افزایش خواهد داد؛ حملاتی که به گفته بسیاری از کارشناسان حقوقی می‌تواند مصداق جنایت جنگی باشد.

یک مقام آمریکایی گفت ارزیابی‌های اطلاعاتی که در چندین گزارش منعکس شده‌اند، از آغاز درگیری تاکنون همسو و یکدست بوده‌اند.

مقام‌های ارشد ایرانی همچنان در برابر ارائه امتیازاتی از جنس آنچه دولت ترامپ درباره برنامه هسته‌ای و تولید موشک‌های بالستیک مطالبه کرده، مقاومت می‌کنند.

ایران می‌گوید حق دارد با غنی‌سازی اورانیوم یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی توسعه دهد؛ موضوعی که مقام‌های آمریکایی با آن مخالف‌اند. همچنین به گفته تحلیلگران، مقام‌های ایرانی موشک‌های بالستیک را مهم‌ترین ابزار بازدارندگی کشور می‌دانند. از نگاه تهران، فشار آمریکا و اسرائیل برای کنار گذاشتن این دو مؤلفه، نقض حاکمیت ملی ایران محسوب می‌شود.

آقای ترامپ و دستیاران ارشدش در اظهارات علنی خود درباره اهداف جنگ و این‌که آیا ارتش آمریکا به آن‌ها دست یافته یا نه، مواضعی متغیر و گاه متناقض داشته‌اند؛ امری که تلاش‌ها برای پیشبرد دیپلماسی را پیچیده‌تر می‌کند.

در روزهای اخیر، آقای ترامپ گفته است که ایالات متحده در این جنگ تاکنون دو «رژیم» را در ایران سرنگون کرده و اکنون یک نظام سوم که «مطیع‌تر» است روی کار آمده است. با این حال، دولت کنونی که تحت رهبری آقای خامنه‌ای قرار دارد، همچنان ماهیتی دینی، اقتدارگرا و ضدآمریکایی دارد و وعده داده است که به مبارزه با آمریکا ادامه دهد.

آقای ترامپ به اهداف دیگری نیز اشاره کرده است: او گفته قصد دارد نفت ایران را در اختیار بگیرد و به‌طور مداوم به برنامه هسته‌ای این کشور اشاره می‌کند. همچنین او با فرماندهان نظامی آمریکا درباره این موضوع گفت‌وگو کرده است که آیا نیروهای آمریکایی می‌توانند وارد ایران شوند تا ذخایر اورانیوم با غنای بالا را که گمان می‌رود در تونل‌هایی مدفون زیر آوار ناشی از حملات هوایی آمریکا در ماه ژوئن گذشته قرار دارند، تصرف کنند یا خیر.

سردرگمی در داخل ساختار حکومتی ایران

دشواری‌های دیپلماسی با این واقعیت تشدید شده که بخش‌های مهمی از دولت ایران پس از هفته‌ها حملات اسرائیل و آمریکا، توانایی برقراری ارتباط مؤثر با یکدیگر را از دست داده‌اند.

مقام‌های ایرانی همچنین نسبت به استفاده از برخی کانال‌های ارتباطی که گمان می‌کنند تحت نظارت دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل است، احتیاط می‌کنند. به گفته مقام‌های آمریکایی، این وضعیت به سردرگمی در داخل ساختار حکومتی دامن زده و مشخص نیست چه کسی در رهبری ایران اختیار نهایی برای توافق را در اختیار دارد.

به گفته مقام‌های کنونی و پیشین، مقام‌های ایرانی بر این باورند که در حال جنگی برای بقای نظام سیاسی خود هستند، با توجه به شدت حملات آمریکا و اسرائیل. برخی از آنان نسبت به پایداری هرگونه توافق صلح تردید دارند. به گفته مقام‌های آمریکایی، رهبران ایران نگران‌اند که حتی در صورت دستیابی به توافق، اسرائیل چند ماه بعد بار دیگر حمله‌ای جدید انجام دهد.

ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا مبنی بر این‌که ایران در حال حاضر آماده توافق نیست، پیش از این منتشر نشده بود. روزنامه واشینگتن‌پست پیش‌تر گزارش داده بود که نهادهای اطلاعاتی آمریکا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که مقام‌های ایرانی تصور می‌کنند در این جنگ دست بالا را دارند.

پاکستان به‌دلیل روابط میان رهبران نظامی این کشور و ایران، به یکی از میانجی‌های تلاش‌های دیپلماتیک تبدیل شده است. در روزهای اخیر، پاکستان توانسته چین را نیز متقاعد کند تا به‌صورت علنی خواستار پایان جنگ شود. چین دارای روابط تجاری و نظامی با ایران است و بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران به شمار می‌رود، اما تاکنون از ورود جدی به دیپلماسی مرتبط با این جنگ خودداری کرده است.

چین و پاکستان روز سه‌شنبه بیانیه‌ای مشترک در پنج بند منتشر کردند که از جمله خواستار توقف درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد کشتی‌ها شده است. ایران به کشتی‌های عازم چین اجازه عبور از این تنگه را داده، اما کشورهای مختلف در آسیا و سایر مناطق جهان در حال برنامه‌ریزی برای مواجهه با کمبود شدید سوخت هستند.

در پاسخ به این پرسش که آیا چین می‌تواند ضامن یک توافق دیپلماتیک باشد، لیو پنگیو، سخنگوی سفارت چین در واشینگتن، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «چین از همه تلاش‌هایی که به کاهش تنش‌ها، کاستن از سطح درگیری و ازسرگیری گفت‌وگو کمک کند، حمایت می‌کند.»

او افزود: «ما از طرف‌ها می‌خواهیم هرچه سریع‌تر مذاکرات صلح را آغاز کنند. ما آماده‌ایم ارتباط و هماهنگی با پاکستان و دیگران را تقویت کنیم تا به‌طور مشترک برای دستیابی به آتش‌بس، صلح و ثبات در منطقه تلاش کنیم.»