iran-emrooz.net | Mon, 30.03.2026, 22:07

جولیان ای. بارنز، آدام گلدمن و رونن برگمن
نیویورک تایمز / ۳۰ مارس ۲۰۲۶

به گفته مقام‌هایی که با ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا و کشورهای غربی آشنایی دارند، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران موجب ازهم‌گسیختگی در ساختار  حاکمیت ایران شده و توانایی آن برای تصمیم‌گیری و هماهنگی حملات تلافی‌جویانه گسترده را پیچیده کرده است.

از آغاز این جنگ در چهار هفته گذشته، چندین ده نفر از رهبران ایرانی و معاونان آنها کشته شده‌اند. افرادی که زنده مانده‌اند نیز در برقراری ارتباط با یکدیگر با مشکل روبه‌رو هستند و به دلیل ترس از شنود تماس‌هایشان توسط آمریکا یا اسرائیل و هدف قرار گرفتن در حملات هوایی، قادر به دیدار حضوری نیستند.

در حالی که نهادهای امنیتی و نظامی ایران همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند، توانایی حکومت برای طراحی راهبردها یا سیاست‌های جدید تضعیف شده است.

دولت ترامپ اعلام کرده است که یک حکومت جدید در ایران بر سر کار آمده و این کشور را برای دستیابی سریع به توافق تحت فشار قرار داده است. اما هرچه توان تصمیم‌گیری در رژیم ایران بیشتر تضعیف شود، مذاکره با نمایندگان آمریکا یا ارائه امتیازات قابل‌توجه برای آن دشوارتر خواهد شد.

با حضور رهبران جدید، مذاکره‌کنندگان ایرانی ممکن است اطلاع اندکی از این داشته باشند که حکومت‌شان حاضر است چه امتیازاتی بدهد، یا حتی دقیقاً باید از چه کسی سؤال کنند.

علاوه بر این، مقام‌های آمریکایی می‌گویند تندروها در درون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نفوذ بیشتری پیدا کرده‌اند و عملاً قدرت بیشتری نسبت به رهبری مذهبی که به‌طور اسمی در رأس قرار دارد، اعمال می‌کنند.

با این حال، اینکه آیا فردی برای دستیابی به توافق ظهور خواهد کرد و آیا آن فرد می‌تواند سایر مقام‌ها را برای پذیرش آن متقاعد کند یا نه، هنوز کاملاً نامشخص است. مقام‌های پیشین آمریکایی می‌گویند ایران زمانی به توافق تن خواهد داد که از نظر اقتصادی به اندازه کافی تحت فشار جنگ قرار گیرد. هرچند خسارات واردشده شدید بوده، اما به گفته مقام‌های فعلی و سابق، ممکن است ایران هنوز احساس شکست نکند.

روز دوشنبه، رئیس‌جمهور ترامپ تهدید کرد که در صورت دستیابی نیافتن سریع به توافق، دامنه جنگ را گسترش خواهد داد و اشاره کرد که نیروهای آمریکایی ممکن است برای تصرف جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، اقدام کنند.

سردرگمی و بدگمانی در میان رهبران

به گفته مقام‌ها، اختلال در ارتباطات ایران باعث سردرگمی و افزایش بدگمانی در میان رهبران باقی‌مانده شده است؛ چرا که آنها بیم دارند تماس‌ها و پیام‌هایشان توسط اطلاعات اسرائیل شنود شود. در نتیجه، بر اساس ارزیابی‌های اطلاعاتی غرب، آنها تمایل کمتری به برقراری تماس دارند.

اسرائیل جنگ را با حمله به مجموعه محل استقرار رهبری آغاز کرد؛ حمله‌ای که به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی خامنه‌ای، و بخش زیادی از رهبری امنیت ملی انجامید. به گفته مقام‌های آمریکایی، شماری از مقام‌های رده‌پایین‌تر که از نظر آمریکا عمل‌گراتر تلقی می‌شدند نیز در این حمله کشته شدند. خود ترامپ نیز در مصاحبه‌هایی اشاره کرده بود که برخی از گزینه‌های احتمالی برای رهبری ایران کشته شده‌اند.

به گفته مقام‌های غربی و افرادی که در جریان ارزیابی‌های دولتی قرار دارند، این حمله بسیاری از پیوندها میان سیاست‌گذاران امنیتی، نظامی و غیرنظامی را قطع کرد.

مشخص نیست که رهبر جدید، مجتبی خامنه‌ای، تا چه اندازه کنترل حکومت را در دست دارد. او در انظار عمومی دیده نشده و سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل معتقدند که در جریان جنگ زخمی شده است.

برخی از مقام‌های اطلاعاتی بر این باورند که او ممکن است بیشتر نقشی نمادین داشته باشد و تصمیم‌گیری‌ها عملاً توسط رهبری باقی‌مانده سپاه پاسداران انجام شود.

یک مقام ارشد نظامی آمریکا گفت که سامانه فرماندهی و کنترل ایران در نتیجه حملات آمریکا و اسرائیل به‌شدت تضعیف شده است. با این حال، او و یک مقام ارشد اطلاعاتی دیگر تأکید کردند که ایران پیش از جنگ یک ساختار کنترل غیرمتمرکز ایجاد کرده بود که به فرماندهان محلی در مناطق مختلف کشور اجازه می‌دهد حتی بدون دریافت دستورات روزانه مستقیم از تهران، درباره حملات تصمیم‌گیری کنند.

به گفته این مقام نظامی، ایالات متحده در حال هدف قرار دادن همین فرماندهان محلی است. با این وجود، ایران نشان داده که همچنان قادر به انجام حملات تهاجمی قابل‌توجه است؛ از جمله حمله موشکی و پهپادی هفته گذشته به پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان سعودی.

با این حال، حملات تلافی‌جویانه ایران به اندازه‌ای که می‌توانست باشد، گسترده یا مؤثر نبوده است؛ مسئله‌ای که به مشکلات موجود در ساختار حکومتی ایران نسبت داده می‌شود. مقام‌های پیشین آمریکایی می‌گویند با توجه به تضعیف شدید رهبری، ایران نتوانسته است موج‌های بزرگ‌تری از شلیک موشک را سازمان‌دهی کند که بتواند سامانه‌های دفاعی را راحت‌تر اشباع کند. در عوض، فرماندهی‌های منطقه‌ای مجبور شده‌اند بدون هماهنگی با یکدیگر، ضدحملات را سازمان‌دهی کنند.

ترامپ از آنچه «پیام‌های متناقض» از سوی رهبری ایران توصیف کرده، ابراز نارضایتی کرده است.

او روز پنجشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «مذاکره‌کنندگان ایرانی بسیار متفاوت و ‘عجیب’ هستند. آنها از ما ‘التماس’ می‌کنند که توافق کنیم — که باید هم این کار را بکنند، چون از نظر نظامی کاملاً نابود شده‌اند و هیچ شانسی برای بازگشت ندارند — اما در عین حال به‌صورت علنی می‌گویند که فقط در حال ‘بررسی پیشنهاد ما’ هستند.»

ترامپ در آخر هفته گفت که کارزار حملات هوایی به شکل‌گیری رهبری جدید در ایران منجر شده و بار دیگر از پیشرفت در مذاکرات سخن گفت.

او روز یکشنبه اظهار داشت: «این یک گروه کاملاً متفاوت از افراد است. بنابراین من آن را تغییر رژیم در نظر می‌گیرم و صادقانه بگویم، آنها بسیار منطقی بوده‌اند.»

ترامپ در پستی در شبکه‌های اجتماعی در روز دوشنبه، ضمن ارائه ارزیابی‌هایی خوش‌بینانه از حکومت فعلی ایران، تهدید کرد که دامنه جنگ را با هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و غیرنظامی گسترش خواهد داد. او گفت اگر به‌زودی توافقی حاصل نشود و تنگه هرمز همچنان بسته بماند، نیروگاه‌های تولید برق، چاه‌های نفت و تأسیسات آب‌شیرین‌کن ایران را هدف قرار خواهد داد.

افرادی که در جریان ارزیابی‌های اطلاعاتی قرار دارند می‌گویند ناامیدی ترامپ بازتابی از ناتوانی حکومت کنونی ایران در هماهنگ‌سازی پاسخ‌ها و اتخاذ تصمیم درباره پیشنهادهای صلح آمریکا است.

مقام‌های اسرائیلی گفته‌اند مشکلات ارتباطی در ایران بی‌شباهت به چالش‌های مذاکرات مربوط به گروگان‌ها در جنگ غزه نیست. در غزه، پیشنهادهای آمریکا و اسرائیل ابتدا به رهبران حماس در قطر منتقل می‌شد و سپس به‌صورت یادداشت‌های مکتوب به رهبران داخل غزه رسانده می‌شد — فرآیندی زمان‌بر که موجب بروز سردرگمی می‌شد.