| صفحه نخست | خبر و گزارش | سياست | انديشه | فرهنگ و ادبيات | زندگی | محیط زیست | RSS |
پشتپرده چرخش ناگهانی ترامپ در قبال ایران
سامر سعید، الکساندر وارد، بنوا فوکون و لورنس نورمن
والاستریت ژورنال / ۲۳ مارس ۲۰۲۶
وزرای خارجه مصر، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان بامداد روز پنجشنبه پیش از طلوع آفتاب در ریاض گرد هم آمدند تا درباره یافتن راهحلی دیپلماتیک برای خروج از جنگ در ایران گفتوگو کنند.
اما به گفته مقامهای عربی دخیل در این مذاکرات، یک مشکل بزرگ وجود داشت: یافتن طرفی در ایران برای مذاکره. در اوایل همان هفته، اسرائیل علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران را که بهعنوان گزینهای قابلقبول برای تعامل با غرب شناخته میشد، به قتل رسانده بود.
به گفته برخی از این مقامها، مسئولان اطلاعاتی مصر موفق شدند کانالی ارتباطی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی — نیروی شبهنظامی محافظ نظام ایران و قدرتمندترین نهاد امنیتی و سیاسی کشور — برقرار کنند و پیشنهادی برای توقف پنجروزه درگیریها بهمنظور ایجاد اعتماد برای آتشبس ارائه دهند.
این گفتوگوها زمینهساز چرخشی ناگهانی در فاصلهای بیش از ۷ هزار مایل، در فلوریدا شد.
شامگاه شنبه، رئیسجمهور ترامپ که تعطیلات آخر هفته را در باشگاه مار-ئه-لاگو سپری میکرد، به ایران اولتیماتوم داد که ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز را بازگشایی کند، در غیر این صورت ارتش آمریکا «نیروگاههای کشور را نابود خواهد کرد». اما دو روز بعد، با رسیدن خبر مذاکرات ریاض به کاخ سفید، ترامپ مسیر خود را تغییر داد، دیپلماسی با تهران را در پیش گرفت و حملات تهدیدشده را متوقف کرد.
این تغییر موضع ترامپ در صبح دوشنبه، پس از سلسلهای از گفتوگوهای پشت درهای بسته — با میانجیگری کشورهای خاورمیانه — رخ داد؛ گفتوگوهایی که به گفته مقامهای آمریکایی، امید به امکان دستیابی به توافقی برای پایان دادن به درگیری را افزایش داده بود. همچنین این تغییر، بازتابدهنده تمایل فزاینده ترامپ و برخی مشاورانش برای پایان دادن به جنگ بود؛ در حالی که رئیسجمهور با پیامدهای سیاسی و اقتصادی این درگیری مواجه است.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «اینها مذاکرات دیپلماتیک حساسی هستند و ایالات متحده از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد.» او افزود: «وضعیت در حال تغییر است و گمانهزنی درباره نشستها تا زمانی که بهطور رسمی از سوی کاخ سفید اعلام نشود، نباید قطعی تلقی شود.»
اعلام ترامپ مبنی بر به تعویق انداختن پنجروزه حمله به نیروگاههای ایران، باعث رشد بازار سهام شد و پس از هفتهها فشار در والاستریت، اندکی فرصت تنفس برای رئیسجمهور فراهم آورد. شاخصهای داوجونز و اساندپی ۵۰۰ بزرگترین رشد یکروزه خود را از اوایل فوریه ثبت کردند. همچنین نفت برنت، شاخص بینالمللی، با کاهش ۱۱ درصدی، اندکی کمتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه بسته شد که پایینترین سطح آن از ۱۱ مارس به شمار میرود.
با این حال، میانجیهای عرب در محافل خصوصی نسبت به امکان دستیابی سریع آمریکا و ایران به توافق ابراز تردید کردند و گفتند دو طرف همچنان فاصله زیادی با یکدیگر دارند. ادعای ترامپ مبنی بر سازنده بودن مذاکرات نیز با واکنش منفی مقامهای ایرانی مواجه شد؛ کسانی که اساساً انجام چنین گفتوگوهایی را انکار کردند.
ایران بهعنوان شرط هرگونه توافق برای پایان جنگ، خواستار آن است که آمریکا و اسرائیل تعهد دهند در آینده حملهای انجام نخواهند داد. تهران همچنین در پی دریافت غرامت بابت خسارات واردشده در جریان جنگ است. در مقابل، ایالات متحده همچنان همان مطالباتی را دنبال میکند که پیش از آغاز جنگ مطرح کرده بود: برچیدن برنامه هستهای ایران، توقف برنامه موشکهای بالستیک و پایان دادن به حمایت از نیروهای نیابتی.
احتمال یک دیدار
افزایش تلاشهای دیپلماتیک در روزهای اخیر، به آغاز گفتوگوهای اولیه درباره برگزاری دیداری حضوری میان مقامهای آمریکایی و ایرانی در اواخر این هفته، در پاکستان یا ترکیه، انجامیده است. این موضوع را دستیاران دولتهای آمریکا و کشورهای عربی و همچنین برخی افراد آگاه از جزئیات تأیید کردهاند. با این حال، مقامها گفتهاند هنوز این دیدار نهایی نشده است.
به نظر میرسد ترامپ آماده پیگیری یک توافق است. او روز دوشنبه به خبرنگاران گفت برخی رهبران ایرانی میتوانند دورهای بهتر در روابط میان آمریکا و ایران رقم بزنند. وی افزود: «ما با افرادی طرف هستیم که به نظر من بسیار منطقی و قابلاعتماد هستند. شاید یکی از آنها دقیقاً همان کسی باشد که ما به دنبالش هستیم. به ونزوئلا نگاه کنید، ببینید اوضاع چقدر خوب پیش میرود.»
به گفته یک مقام ارشد دولت، ترامپ نخستینبار روز شنبه از احتمال آغاز گفتوگو با ایران مطلع شد و نسبت به آن رویکردی مثبت نشان داد.
در حال حاضر، تهران خود را از مذاکرات دور نگه میدارد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و یکی از بلندپایهترین مقامهای باقیمانده در ایران، روز دوشنبه اشاره کرد که تهران هنوز برای مذاکره با واشنگتن آماده نیست.
او ساعاتی پس از اظهارات اولیه ترامپ، در پیامی به زبان انگلیسی نوشت: «مردم ایران خواستار مجازات کامل و همراه با پشیمانی متجاوزان هستند.» وی تأکید کرد که هیچ مذاکرهای با ایالات متحده صورت نگرفته و افزود چنین خوشبینیای «برای دستکاری بازارهای مالی و نفتی و فرار از باتلاقی که آمریکا و اسرائیل در آن گرفتار شدهاند، به کار گرفته میشود.»
در جریان گفتوگوهای پشتپرده هفته گذشته، رهبران عرب تمرکز ویژهای بر بازگشایی تنگه هرمز داشتند؛ آبراه باریکی که بهطور معمول حدود ۲۰ درصد صادرات نفت جهان از آن عبور میکند.
به گفته مقامهای آگاه از مذاکرات، آنها پیشنهاد دادند که مدیریت این تنگه به یک کمیته بیطرف سپرده شود تا عبور ایمن همه کشتیها تضمین شود. در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران باید از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند، مشابه کاری که مصر در کانال سوئز انجام میدهد.
برخی از این مقامها گفتند که کشورهای حوزه خلیج فارس با این ایده مخالفت کردند و عربستان سعودی اعلام کرد اجازه نخواهد داد ایران در مدیریت تنگه دست بالا را داشته باشد. آنها نگران بودند که چنین توافقی نفوذ ایران بر صادرات انرژی منطقه را برای سالهای آینده تثبیت کند.
به گفته مقامهای اروپایی و عرب، تبادل پیامها ادامه یافت و کشورهایی مانند قطر، عمان، فرانسه و بریتانیا نیز از کانالهای پشتپرده خود استفاده کردند. از جمله پیشنهادهای مطرحشده، میزبانی پاکستان برای برگزاری دیداری میان رهبران ارشد آمریکا و ایران بود؛ پیشنهادی که به گفته این مقامها، با استقبال سریع آمریکا مواجه شد.
یک مقام آمریکایی گفت که ممکن است ایالات متحده در این دیدار توسط نمایندگان ویژه، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگی شود؛ هرچند در صورت نزدیک بودن به توافق، احتمال حضور معاون رئیسجمهور، جیدی ونس نیز وجود دارد.
از سوی دیگر، تهران میتواند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، را به این نشست احتمالی اعزام کند، هرچند مقامهای ایرانی نشان دادهاند تمایلی به تکرار مذاکرات ناموفق پیشین میان عراقچی و ویتکاف ندارند. همچنین مشخص نیست که آیا قالیباف در شرایط فعلی حاضر به ترک کشور و شرکت در مذاکرات خواهد بود یا نه — بهویژه اگر ونس در آن حضور نداشته باشد.
دستیابی به توافق برای پایان درگیریها، توجهها را به این موضوع معطوف خواهد کرد که ایالات متحده فراتر از وارد کردن خسارات سنگین به توان نظامی ایران، چه دستاوردی داشته است. تحلیلگران میگویند نظام ایران آسیب دیده اما همچنان پابرجاست، کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و ممکن است به مواد هستهای خود که در زیر آوارهای عمیق مدفون شدهاند، دسترسی داشته باشد. در همین حال، آمریکا همچنان در حال اعزام دو یگان اعزامی تفنگداران دریایی به منطقه است که هر یک شامل حدود ۲۲۰۰ تا ۲۵۰۰ نیرو بر روی سه ناو جنگی هستند.
مقامها اعلام کردند که جیدی ونس روز دوشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفتوگو کرده است، هرچند نتانیاهو تنها تماس خود با ترامپ را بهطور علنی تأیید کرده است. همچنین به گفته یک مقام دولتی، ترامپ روز دوشنبه با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفتوگو کرده است.
«شاید من»
اکنون واشنگتن با حکومتی در ایران مذاکره خواهد کرد که مواضعی سختگیرانهتر دارد و بهطور رسمی تحت رهبری رهبر جدید، مجتبی خامنهای — که پدر، همسر و خواهرش در حملات هوایی کشته شدهاند — قرار دارد؛ در حالی که اختلافات جدی بر سر آینده تنگه هرمز همچنان پابرجاست.
ترامپ روز دوشنبه در پاسخ به این پرسش که پس از جنگ چه کسی کنترل تنگه را در دست خواهد داشت، به خبرنگاران گفت: «شاید من — من و آیتالله»، و افزود: «هر کسی که آیتالله بعدی باشد.»
ترامپ همچنین گفت که آمریکا با یکی از مقامهای ارشد ایرانی که به گفته او در تهران مورد احترام است، در تماس بوده، اما از ذکر نام وی خودداری کرد تا امنیت او به خطر نیفتد.
نیکول گراجفسکی، پژوهشگر مهمان در برنامه سیاست هستهای بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت که قالیباف، رئیس مجلس، یکی از معدود مقامهای ارشد باقیمانده است که میتواند رهبری سیاسی ایران و جناحهای تندرو را برای پذیرش یک توافق قانع کند.
قالیباف ۶۴ ساله، از فرماندهان پیشین سپاه پاسداران با گرایشهای سختگیرانه است، اما در مقاطعی — از جمله در دوران شهرداری تهران — خود را بهعنوان چهرهای عملگرا نیز معرفی کرده است.
گراجفسکی گفت: «قالیباف در نگاه ساختار امنیتی، از مشروعیت قابلتوجهی برخوردار است.»
| |||||||||||||
|
ايران امروز
(نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايتها و نشريات نيز ارسال میشوند معذور است. استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net
|
