| صفحه نخست | خبر و گزارش | سياست | انديشه | فرهنگ و ادبيات | زندگی | محیط زیست | RSS |
ترور لاریجانی رژیم را وارد مرحلهای نامطمئنتر کرد
پریسا حافظی / خبرگزاری رویترز / ۱۸ مارس ۲۰۲۶
کشته شدن علی لاریجانی، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای قدرت در ایران، جمهوری اسلامی را وارد مرحلهای نامطمئنتر کرده و در حالی که جنگ ادامه دارد، روند تصمیمگیری در تهران را پیچیدهتر و دامنه گزینههای آن را محدودتر کرده است.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران با کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، به همراه گروهی از فرماندهان نظامی آغاز شد و هیچ نشانهای از فروکش کردن ندارد؛ بهطوری که چندین مقام ارشد دیگر نیز اکنون هدف حملات هوایی قرار گرفتهاند.
چالش عمیقتر برای تهران، بهطور فزایندهای ماهیتی ساختاری دارد. سیستمی که برای دوام طراحی شده بود، اکنون در معرض فرسایش قرار گرفته است. با حذف تدریجی مقامات باتجربه در ترورهای هدفمند، تعداد افرادی که توان مدیریت همزمان جنگ و حکمرانی را دارند، در حال کاهش است.
چهار مقام ارشد ایرانی گفتند که در ساختار حاکمیت، افراد کمی مانند لاریجانی وجود دارند که بتوانند واقعیتهای میدان نبرد را به راهبرد سیاسی ترجمه کنند — خلأیی که میتواند روند تصمیمگیری و هماهنگی را کندتر کند.
لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ترکیبی از مشروعیت کمنظیر روحانیتی — که ریشه در خانواده مذهبی برجستهاش داشت — و اعتبار یک سیاستمدار کارکشته با روابط عمیق با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در خود جمع کرده بود.
یکی از این مقامات گفت این ویژگیها او را به میانجی قابل اعتمادی در نظامی تبدیل کرده بود که در آن مراکز قدرت — از روحانیون گرفته تا نهادهای امنیتی — اغلب برای نفوذ با یکدیگر رقابت میکنند.
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت مرگ لاریجانی و بسیاری دیگر از مقامات ارشد «بدیهی است که روند سیاسی در تهران را مختل خواهد کرد و حتی ممکن است تداوم یا انعطافپذیری سیاستگذاری را به خطر بیندازد.»
دو مقام دیگر گفتند جمهوری اسلامی از دیرباز بهگونهای طراحی شده که بتواند از فقدان مقامات ارشد عبور کند، اما افزودند که جایگزینی فردی مانند لاریجانی در شرایط جنگی بسیار دشوارتر خواهد بود.
یکی دیگر از مقامات گفت اثر فوری این رخداد «لزومأ ضعف جمهوری اسلامی نیست، بلکه نوعی آشفتگی است»، زیرا از دست دادن فردی مانند لاریجانی میتواند حکمرانی را پراکندهتر و واکنشیتر کند.
بقا بر ایدئولوژی پیشی میگیرد
تحلیلگران میگویند مرگ لاریجانی احتمالاً سیستم را بیش از پیش به سمت نهادهای امنیتی سوق میدهد؛ امری که کنترل را سختتر میکند اما انعطافپذیری را — چه در ادامه جنگ و چه در شکل دادن به پایان احتمالی آن — کاهش میدهد.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت حذف لاریجانی سیستم را فلج نخواهد کرد، اما «آن را از یک چهره ارشد دیگر که در لحظهای خطرناک قادر به اعمال احتیاط بود، محروم میکند.»
او افزود: «با هر ترور، ایران از گشایش دموکراتیک دورتر شده و به سمت نوعی حکومت نظامیمحور یا حتی فروپاشی دولت نزدیکتر میشود.»
تمام مقاماتی که با رویترز گفتوگو کردند تأکید کردند که هدف اصلی حاکمیت، بقاست.
وطنخواه گفت: «کل نظام ایران همواره حول محورِ بقا و مصلحتگرایی شکل گرفته است. از این منظر، آنها رادیکالهای ایدئولوژیکی هستند که در این جنگ تا جایی که بتوانند پیش خواهند رفت، اما همزمان به دنبال راهی برای خروج نیز خواهند بود.»
تحلیلگران احتمال فروپاشی قریبالوقوع حکومت روحانیت در ایران در میانه جنگ یا وقوع کودتای نظامی از سوی سپاه پاسداران را رد کردهاند؛ نهادی که با وجود از دست دادن فرماندهان ارشد، کنترل خود بر تصمیمگیریهای جنگی را تقویت کرده است.
واعظ در پاسخ به احتمال کودتا گفت: «آنها نیازی به این کار ندارند؛ همین حالا هم کنترل کامل را در اختیار دارند.» یکی از مقامات نیز گفت سپاه به نظام ولایت فقیه متعهد است.
یک مقام ارشد پیشین اصلاحطلب نیز گفت هسته اصلی حامیان ساختار روحانیت حدود ۱۲ میلیون نفر است و «بسیاری از آنها از جمهوری اسلامی حمایت میکنند، زیرا به نظامی که توسط یک شخصیت مذهبی اداره میشود، باور دارند.»
تمرکز توجه بر قالیباف
تحلیلگران میگویند اگر ترورهای هدفمند اسرائیل ادامه یابد، جمهوری اسلامی ممکن است دریابد که بقا صرفاً به معنای تابآوری نیست، بلکه به توان جایگزینی نیز وابسته است — و جایگزینی افرادی مانند لاریجانی بسیار دشوارتر از آن چیزی است که ساختار نظام پیشبینی کرده بود.
در شرایطی که چندین مقام ارشد کشته شدهاند، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، بهعنوان یکی از معدود چهرههای باقیمانده با همزمان برخورداری از سابقه نظامی و نفوذ سیاسی برجسته شده است.
قالیباف، فرمانده پیشین با روابط نزدیک با سپاه و رهبر جدید آیتالله مجتبی خامنهای، مدتهاست خود را بهعنوان چهرهای مقتدر در قالب یک اقتدارگرای مدرنساز معرفی کرده است.
سیما شاین، رئیس پیشین تحلیل در موساد و پژوهشگر کنونی در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، گفت ساختار قدرت در حال شکلگیری بهطور فزایندهای در قالیباف و نهادهای امنیتی متمرکز میشود.
او گفت: «ما فرض میکنیم که سپاه پاسداران و قالیباف اکنون مهمترین افراد هستند... در سطح تصمیمگیری قالیباف نقش خواهد داشت و در سطح عملیاتی، سپاه دکمه را فشار خواهد داد.»
با این حال، قالیباف فاقد پیشینه روحانیتی لاریجانی و عمق روابط او در میان سلسلهمراتب مذهبی ایران است. این کمبود میتواند تلاشها برای یکپارچهسازی جناحهای رقیب نظام را پیچیدهتر کند، حتی اگر همسویی با نیروهای امنیتی را تقویت کند.
در حال حاضر، جنگ ممکن است برای رهبری زمان بخرد و در عین تضعیف، به بسیج ساختار دولت کمک کند. اما این توازن ممکن است پایدار نباشد. شاین گفت اگر رهبران احساس کنند بقای نظام واقعاً در معرض خطر است، ممکن است آمادگی بیشتری برای مصالحه پیدا کنند، «زیرا بقای رژیم مهمترین هدف است.»
| |||||||||||||
|
ايران امروز
(نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايتها و نشريات نيز ارسال میشوند معذور است. استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net
|
