iran-emrooz.net | Tue, 03.03.2026, 16:53

استیون ارلانگر / نیویورک تایمز / ۳ مارس ۲۰۲۶

اولین اولویت جمهوری اسلامی ایران، بقاست. برای دستیابی به این هدف، رهبران آن می‌خواهند هزینه جنگ را برای رئیس‌جمهور ترامپ — از نظر تلفات آمریکایی، هزینه انرژی و تورم — به قدری بالا ببرند که او را متقاعد کنند پیروزی را اعلام کرده و به خانه بازگردد.

دیپلمات‌ها و تحلیلگران می‌گویند ایران در برابر قدرت آتش‌باری بی‌همتای ایالات متحده و اسرائیل، در حال گسترش میدان نبرد از خاک خود به سراسر منطقه است. هدف‌ها عبارتند از: آسیب رساندن به زیرساخت‌های نفت و گاز کشورهای همسایه، بستن تنگه هرمز به روی کشتیرانی، و محدود کردن ترافیک هوایی — همه اینها برای به هم ریختن اقتصادهای خلیج فارس و بالا بردن قیمت جهانی انرژی و تورم. ایران همچنین تلاش می‌کند تا ذخایر گران‌قیمت موشک‌های رهگیر دشمنانش را به پایان برساند.

ولی نصر از دانشکده مطالعات بین‌الملل پیشرفته جانز هاپکینز در واشنگتن می‌گوید: «این جنگ به آزمون اراده و پایداری تبدیل شده است. ایران با ارتش‌هایی از نظر کیفی برتر روبروست، بنابراین استراتژی این است که اراده آن‌ها را با گسترش میدان نبرد، پیچیده‌تر کردن جنگ و افزایش خطر برای اقتصاد جهانی بیازماید.»

این استراتژی پیچیده نیست.

علی واعظ، مدیر بخش ایران در اندیشکده بین‌المللی بحران (International Crisis Group) مستقر در بروکسل، می‌گوید: «ایرانی‌ها می‌خواهند درد را تا جای ممکن گسترش دهند، صرف‌نظر از هزینه‌ای که برای خود و روابط تیره‌شده با همسایگانشان دارد، به این امید که مخالفت کافی با جنگ ایجاد کنند تا ترامپ را مجبور به عقب‌نشینی کنند.»

او می‌افزاید: «برای جمهوری اسلامی، بقا یک پیروزی است، حتی اگر این پیروزی پرهزینه باشد.»

این طرح همان چیزی است که «پایداری نامتقارن» نامیده می‌شود: پذیرفتن آسیب اولیه برای حفظ توانایی تشدید عملیات در زمانی که سیستم‌های پدافند هوایی اسرائیل، آمریکا و کشورهای خلیج فارس تحت فشار قرار گرفته‌اند. منطق پشت این استراتژی این است که ترامپ، با انتخابات میان‌دوره‌ای پیش‌رو و جنبش ماگا (MAGA) که نسبت به جنگ تردید دارد، پیش از آنکه تلفات آمریکایی و تورم بیشتر افزایش یابند، جنگ را محدود خواهد کرد.

از همین الان، پایگاه‌های آمریکایی و حتی برخی پایگاه‌های اروپایی و سفارتخانه‌ها مورد حمله قرار گرفته‌اند، شش سرباز آمریکایی کشته شده‌اند و سه هواپیما ساقط شده‌اند. حزب‌الله وارد جنگ شده و کشورهای خلیج فارس نگران هستند و ذخایر رهگیرهای گران‌قیمتی که در برابر پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی استفاده می‌شوند، رو به پایان است. تأسیسات انرژی عربستان سعودی و قطر مورد حمله قرار گرفته‌اند. قیمت نفت و گاز به شدت افزایش یافته و کشتیرانی از تنگه هرمز — که در حالت عادی حداقل یک پنجم نفت و گاز جهان از آن می‌گذرد — عملاً متوقف شده است.

علی لاریجانی، دبیر شورای امنیت ملی ایران، روز دوشنبه در شبکه‌های اجتماعی ادعا کرد که ایران «برخلاف ایالات متحده، خود را برای یک جنگ طولانی آماده کرده»، از جمله برنامه‌هایی برای تشدید تدریجی و گسترش میدان نبرد.

فرانتس-اشتفان گادی، تحلیلگر نظامی، این درگیری را «مسابقه‌ای برای و علیه زمان» توصیف کرد. او گفت اسرائیل، ایالات متحده و متحدانشان تلاش می‌کنند تا موشک‌ها، سکوهای پرتاب و گره‌های ارتباطی را در سریع‌ترین زمان ممکن منهدم کنند تا زمانی که رهگیرها کم می‌شوند، نتوان موشک‌های پیشرفته‌تر ایرانی را به راحتی شلیک کرد.

حتی اسرائیل که به شدت مسلح است، در پایان جنگ دوازده‌روزه علیه ایران در ماه ژوئن، مجبور شد استفاده از رهگیرها را محدود کند و اجازه داد برخی موشک‌های ایرانی فرود آیند، به شرطی که نزدیک به مناطق یا شهرهای کلیدی نباشند.

اگر استراتژی ایران روشن است، خطرات آن نیز همین‌طور. و این خطرات هم‌اکنون آشکار می‌شوند.

روز دوشنبه، ترامپ قسم خورد که جنگ را حداقل یک ماه دیگر ادامه دهد و استفاده از نیروهای زمینی آمریکایی را رد نکرد. وزیر خارجه مارکو روبیو گفت: «سخت‌ترین ضربه‌ها هنوز در راهند» و پنتاگون اعلام کرد که سربازان و جنگنده‌های بیشتری به جنگ اعزام خواهد کرد.

تحلیلگران همچنین می‌گویند نشانه‌هایی وجود دارد که ایالات متحده در حال تشویق اقلیت‌های ایرانی، مانند کردها و بلوچ‌ها، به قیام علیه حکومت است، با بمباران مواضع پلیس و ارتش در آن مناطق، به امید ایجاد حداقل آغاز یک شورش مردمی.

اگرچه ایران به کشورهای خلیج فارس از جمله هتل‌ها و فرودگاه‌ها حمله کرده، تهران تاکنون در ایجاد شکاف بین آن‌ها و واشنگتن ناکام بوده است.

کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، روز یکشنبه بیانیه‌ای صادر کردند که «موضع متحد خود در مقابله با این حملات» را تأکید کرده و «امنیت کشورهای عضو شورا را تجزیه‌ناپذیر» دانستند و حق پاسخ در دفاع از خود را محفوظ داشتند.

این کشورها در حالی که خواستار آتش‌بس شده‌اند، اعضا جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران را محکوم نکرده‌اند و احتمالاً به نیروهای آمریکایی حقوق پرواز از فضای هوایی خود را خواهند داد — حقی که در آغاز جنگ از آن‌ها دریغ کرده بودند.

حسن الحسن، کارشناس خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن، می‌گوید که در گذشته کشورهای خلیج فارس نقش میانجی را ایفا می‌کردند و از واشنگتن می‌خواستند به جای جنگ، مذاکره با تهران را دنبال کند. اما امروز، این کشورها که خود هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند، احتمالاً دسترسی عملیاتی بیشتری به آمریکا برای استفاده از فضای هوایی و خاک خود می‌دهند.

الحسن به بی‌بی‌سی گفت که بریتانیا، فرانسه و آلمان — که ایران را محکوم کرده‌اند اما در ابتدا از این جنگ حمایت نکردند — اکنون نشان داده‌اند که می‌توانند برای حفاظت از نیروها و منافع خود در خلیج فارس اقدام کنند، «چون همه می‌دانند که منافع جمعی جهانی در اینجا در خطر است.»

اما اروپا که تلاش کرده خود را از گاز روسیه بی‌نیاز کند، اکنون بیش از همیشه به انرژی خلیج فارس وابسته است، در حالی که نیمی از نفت هند از تنگه هرمز می‌گذرد. بنابراین فشارها بر ترامپ برای کوتاه کردن جنگ افزایش خواهد یافت، حتی اگر اسرائیل مشتاق باشد که به جمهوری اسلامی پایان دهد.

ترامپ اغلب از خواسته‌اش برای توافق با ایران صحبت می‌کند و اخیراً مثال ونزوئلا را مطرح کرده، جایی که به دستگیری رئیس‌جمهور نیکولاس مادورو رضایت داد اما دولت او را عمدتاً دست نخورده رها کرد. ترامپ روز یکشنبه به نیویورک تایمز گفت: «آنچه در ونزوئلا انجام دادیم، به نظرم سناریوی کامل، کاملاً ایده‌آل است.»

شاید ایران هم رهبر خود، آیت‌الله علی خامنه‌ای که در روز اول جنگ کشته شد، را با دولتی کمتر ایدئولوژیک جایگزین کند که بتواند برای مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود در ازای حفظ نظام، آمادگی داشته باشد.

الی گرانمایه، کارشناس ایران در شورای اروپایی روابط خارجی، می‌گوید که همیشه درک ذهن ترامپ دشوار است. او گفت: «ترامپ خامنه‌ای را از صحنه خارج کرد، کاری که هیچ رئیس‌جمهور دیگری جرأت انجام آن را نداشت. اگر بخواهد، راه خروج دارد، حتی اگر اسرائیل یک فرصت تاریخی برای از بین بردن این رژیم می‌بیند.»

متیو کرونیگ، مقام سابق وزارت دفاع آمریکا در دولت‌های جمهوری‌خواه که سیاست خارجی ترامپ را مطالعه می‌کند، موافق است. او می‌گوید که ترامپ «نسبت به کمپین‌های نظامی طولانی و کشدار تردید دارد» و می‌تواند به نتایج مختلفی، از جمله مدل ونزوئلا، رضایت دهد.

کرونیگ — که معاون رئیس اندیشکده شورای آتلانتیک در واشنگتن است — افزود: «آن‌ها از قبل به چندین هدف خود رسیده‌اند.» او اشاره کرد که خامنه‌ای و بخش بزرگی از رهبری یک دشمن اصلی آمریکا کشته شده‌اند و برنامه‌های هسته‌ای و موشکی و دیگر توانایی‌های نظامی ایران به شدت تضعیف شده‌اند.

او گفت: «بنابراین فکر می‌کنم آنها می‌توانند تقریباً هر زمان به خانه بروند و این را موفقیت اعلام کنند.» او افزود: «در حال حاضر، فکر می‌کنم استراتژی آنها بیشتر در مورد چیزی است که می‌خواهند از آن اجتناب کنند تا اینکه دقیقاً به چه چیزی می‌خواهند دست یابند.»

—————-
* استیون ارلانگر، خبرنگار ارشد دیپلماتیک، مستقر در برلین، درباره دیپلماسی و امنیت اروپا و خاورمیانه می‌نویسد.