iran-emrooz.net | Tue, 24.02.2026, 15:51

اریکا سولومون / نیویورک تایمز / ۲۴ فوریه ۲۰۲۶

در روزهای اخیر، سرنوشت حدود ۹۰ میلیون ایرانی میان جنگ و صلح در نوسان بوده است؛ در حالی که مقام‌های آمریکایی و ایرانی هم‌زمان تهدید به حمله و دعوت به دیپلماسی را رد و بدل کرده‌اند.

در شرایطی که مذاکره‌کنندگان دو طرف قرار است روز پنج‌شنبه در ژنو به‌طور غیرمستقیم گفت‌وگو کنند — دیداری که به‌عنوان آخرین فرصت برای دستیابی به توافقی جهت جلوگیری از جنگ تلقی می‌شود — برخی از ایرانیان در حال آماده‌کردن کیف‌های اضطراری، خرید ژنراتورهای پشتیبان و برنامه‌ریزی برای خروج به مناطق روستایی یا حتی ترک کامل کشور هستند.

گروهی دیگر تصمیم گرفته‌اند تنها نظاره‌گر باشند و منتظر بمانند؛ با این باور که نه درکی روشن از آنچه در راه است دارند و نه ابزار چندانی برای آمادگی بیشتر.

و برخی نیز، مانند پیمان، بازرگان ۴۵ ساله تهرانی، آن‌چنان از اضطراب فلج شده‌اند که توان اقدام ندارند.

پیمان که مانند دیگر ایرانیانی که با نیویورک تایمز گفت‌وگو کرده‌اند به دلیل ترس از برخورد احتمالی مقامات خواستار ذکر تنها نام کوچک خود شده است، گفت: «همه‌چیز خیلی غیرواقعی به نظر می‌رسد، انگار در برزخ هستیم. حتی فعالانه برای بقا در شرایط اضطراری هم آماده نمی‌شوم. فقط می‌خواهم تمام شود.»

او افزود حتی فرار هم می‌تواند دشوار باشد، زیرا احتمالاً جاده‌های خروجی تهران با ترافیک سنگین قفل خواهند شد.

بسیاری از ایرانیان همین تجربه را ژوئن گذشته در جریان جنگ ۱۲ روزه کشور با اسرائیل از سر گذراندند؛ زمانی که میلیون‌ها نفر از پایتخت به سوی سواحل دریای خزر و مناطق کوهستانی اطراف شهر گریختند. سفری که در شرایط عادی چهار ساعت طول می‌کشید، برای بسیاری نزدیک به یک روز زمان برد.

با وجود این، دولت ایران تاکنون نشانه چندانی از برنامه‌ریزی اضطراری گسترده نشان نداده است. هفته گذشته، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، به رسانه‌های داخلی گفت ایستگاه‌های مترو و پارکینگ‌های زیرزمینی می‌توانند به پناهگاه تبدیل شوند. او افزود شهرداری «حداقل» اقدام‌های لازم برای آماده‌سازی آن‌ها را انجام داده است.

با این حال، کارشناسان برنامه‌ریزی شهری هشدار داده‌اند که ایستگاه‌های مترو و پارکینگ‌ها به سیستم‌های گرمایش، تهویه و امکانات بهداشتی نیاز دارند و هیچ اطلاعات عمومی در دست نیست که نشان دهد این تدابیر اتخاذ شده‌اند.

آقای زاکانی که سال گذشته نیز به دلیل کمبود برنامه‌ریزی اضطراری مورد انتقاد قرار گرفته بود، نگرانی‌ها درباره آمادگی را زودهنگام دانست. او در مصاحبه‌ای تلویزیونی با رسانه‌های ایرانی شانه بالا انداخت و با لبخند گفت که مقام‌ها نمی‌خواهند موجب وحشت عمومی شوند.

او گفت: «ما باور نداریم جنگی آن‌قدر شدید رخ دهد که بخواهیم وضعیت اضطراری به مردم تحمیل کنیم.» وی واشنگتن را متهم کرد که در تلاش است در میان مردمی که در وضعیت دائمی «نه جنگ، نه صلح» زندگی می‌کنند، هراس ایجاد کند.

او پرسید: «چرا باید اجازه دهیم آن‌ها شهر ما را تعطیل کنند و ما را مضطرب سازند؟»

در ظاهر، تغییر چندانی در تهران دیده نمی‌شود. به گفته ساکنان، فروشگاه‌های مواد غذایی مملو از کالا هستند و نشانه‌ای از کمبود غذا، بنزین یا آب مشاهده نمی‌شود. مدارس و کسب‌وکارها باز هستند و مردم به کار و زندگی روزمره خود ادامه می‌دهند.

اما در فضای آنلاین، ایرانیان نکاتی درباره آمادگی برای بدترین سناریوها به اشتراک می‌گذارند.

برخی پست‌ها مردم را تشویق می‌کنند شماره‌های اضطراری عزیزان خود را یادداشت کرده و محل‌هایی برای ملاقات تعیین کنند؛ در صورتی که مقامات اینترنت و ارتباطات را قطع کنند — همان‌گونه که در جریان جنگ ژوئن و نیز پس از اعتراض‌های ضدحکومتی ماه گذشته چنین کردند.

ایلیا هاشمی، فعال سرشناس ایرانی مقیم فرانسه، فهرستی منتشر کرد که به‌طور گسترده دست‌به‌دست شد و در آن پیشنهاد شده بود برای دو هفته ذخیره تهیه شود: روزانه سه لیتر (نزدیک به یک گالن) آب برای هر نفر، کنسرو و مواد خشک، شمع، چراغ‌قوه، کمک‌های اولیه، لباس گرم و پاوربانک.

اما یک روز بعد، هاشمی نوشت که با انبوهی از پیام‌های خشمگینانه از داخل ایران روبه‌رو شده است؛ افرادی که می‌گفتند حتی برای تأمین نیازهای یک روز خود پول کافی ندارند، چه برسد به دو هفته.

ایران نه‌تنها با خطر قریب‌الوقوع جنگ و تنش‌های داخلی پس از سرکوب مرگبار اعتراض‌های سراسری ماه گذشته روبه‌روست، بلکه درگیر بحرانی عمیق اقتصادی نیز هست.

این اعتراض‌ها در دسامبر گذشته و پس از سقوط شدید ارزش پول ملی، ریال، آغاز شد. از آن زمان تاکنون، ریال دو بار دیگر نیز به پایین‌ترین سطح تاریخی خود سقوط کرده و بنا بر گزارش یک روزنامه معتبر اقتصادی ایران، نرخ تورم نسبت به سال گذشته ۶۰ درصد افزایش یافته است.

اقلام اساسی مانند گوشت، مرغ و تخم‌مرغ اکنون برای بسیاری از خانواده‌ها دست‌نیافتنی شده است و برخی ساکنان می‌گویند نزدیکانشان ناچارند میان پرداخت اجاره یا خرید غذا یکی را انتخاب کنند.

سَهَند، یکی از ساکنان تهران، گفت: «حتی امکان برنامه‌ریزی و آمادگی وجود ندارد. خانواده‌ها پولی برای ذخیره غذا و دارو ندارند. تنها چیزی که به آن فکر می‌کنند این است که کجا بروند و پنهان شوند.»

او افزود: «بیشتر مردم فقط تسلیم شده‌اند. فکر می‌کنند هیچ کاری از دستشان برنمی‌آید.»

برخی ایرانیان نه‌تنها نگران تأمین نیازهای اولیه، بلکه نگران چگونگی برقراری ارتباط در صورت قطع احتمالی اینترنت نیز هستند.

مریم، هنرمندی در تهران، علاوه بر کوله‌پشتی اضطراری حاوی آب، دارو و میوه خشک، خدمات پیشرفته شبکه خصوصی مجازی (وی‌پی‌ان) نیز خریداری کرده است؛ به امید آنکه بتواند در صورت قطع اینترنت از آن استفاده کند.

او مانند بسیاری از ایرانیان مورد گفت‌وگو، هر روز اخبار مذاکرات دیپلماتیک و تهدید قریب‌الوقوع جنگ را دنبال می‌کند و مدام با دوستان و خانواده درباره پیامدهای احتمالی آن برای ایران بحث می‌کند.

مریم گفت: «این روزها هرکسی با او صحبت می‌کنم بسیار سردرگم است.» بسیاری از ایرانیان می‌گویند نمی‌توانند موضع متزلزل رئیس‌جمهور ترامپ درباره دامنه یا زمان‌بندی حمله — یا حتی احتمال وقوع آن — را درک کنند.

در حالی که احتمال حملات افزایش یافته است، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز سه‌شنبه بنا بر گزارش رسانه‌های دولتی، رزمایش‌هایی نظامی در سواحل جنوبی کشور برگزار کرد.

سحر، ۳۸ ساله، که در یک استارت‌آپ در تهران کار می‌کند، گفت از این‌که کشورش میان دو نیرویی گرفتار شده که توجه اندکی به سرنوشت مردم عادی دارند، وحشت‌زده است.

او گفت: «مثل این است که دو مرد بر سر یک خانه دعوا می‌کنند و در نهایت آن را آتش می‌زنند، در حالی که ما هنوز داخل آن هستیم.»