| صفحه نخست | خبر و گزارش | سياست | انديشه | فرهنگ و ادبيات | زندگی | محیط زیست | RSS |
دستور خامنهای برای تشکیل ۴ لایه جانشینی برای مقامات ارشد
جمهوری اسلامی چگونه برای جنگ و بقا آماده شده؟
فرناز فصیحی / نیویورک تایمز / ۲۲ فوریه ۲۰۲۶
رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، مسئولیت تضمین تداوم نظام در برابر احتمال جنگ و ترور را به علی لاریجانی، عالیترین مقام امنیت ملی کشور، سپرده است.
در اوایل ژانویه، زمانی که ایران با اعتراضات سراسری و تهدید حملات ایالات متحده روبهرو بود، رهبر کشور به یکی از معتمدان وفادار خود برای هدایت امور روی آورد: علی لاریجانی، عالیترین مقام امنیت ملی کشور.
از آن زمان تاکنون، علی لاریجانی، سیاستمدار کهنهکار ۶۷ ساله، فرمانده پیشین در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دبیر کنونی شورای عالی امنیت ملی، عملاً اداره کشور را در دست گرفته است. صعود او باعث به حاشیه رفتن رئیسجمهور، مسعود پزشکیان، جراح قلبی که وارد سیاست شده، شده است؛ فردی که سالی دشوار را در مقام ریاستجمهوری پشت سر گذاشته و همچنان بهطور علنی میگوید: «من پزشک هستم، نه سیاستمدار» و نباید از او انتظار داشت انبوه مشکلات ایران را حل کند.
این روایت از صعود لاریجانی و تصمیمها و مشورتهای رهبری ایران در حالی که دولت ترامپ تهدید به جنگ میکند، بر اساس گفتوگو با شش مقام ارشد ایرانی که یکی از آنان وابسته به دفتر رهبر است، سه عضو سپاه پاسداران، دو دیپلمات پیشین ایرانی و همچنین گزارشهای رسانههای ایرانی تنظیم شده است. مقامها و اعضای سپاه به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند تا بتوانند آزادانه درباره مسائل داخلی دولت سخن بگویند.
حوزه مسئولیتهای لاریجانی طی ماههای گذشته بهطور پیوسته گسترش یافته است. او مسئولیت سرکوب اعتراضات اخیر با استفاده از نیروی مرگبار را که خواستار پایان حکومت اسلامی بودند، بر عهده داشت. در حال حاضر نیز او کنترل نارضایتیها را در دست دارد، با متحدان قدرتمندی چون روسیه و بازیگران منطقهای مانند قطر و عمان در ارتباط است و نظارت بر مذاکرات هستهای با واشنگتن را بر عهده دارد. همچنین در شرایطی که ایالات متحده نیروهای خود را در منطقه افزایش میدهد، او در حال تدوین برنامههایی برای اداره کشور در صورت وقوع جنگ با آمریکاست.
لاریجانی در گفتوگویی با شبکه الجزیره هنگام سفر به دوحه، پایتخت قطر، در همین ماه گفت: «ما در کشورمان آمادهایم. قطعاً از گذشته قدرتمندتر هستیم، در هفت، هشت ماه گذشته آماده شدهایم، ضعفهای خود را شناسایی و برطرف کردهایم. ما به دنبال جنگ نیستیم و جنگ را آغاز نخواهیم کرد. اما اگر آن را بر ما تحمیل کنند، پاسخ خواهیم داد.»
به گفته شش مقام ارشد و اعضای سپاه، آیتالله خامنهای به لاریجانی و شمار اندکی از نزدیکترین همکاران سیاسی و نظامی خود دستور داده است که اطمینان حاصل کنند جمهوری اسلامی نهتنها از بمبارانهای آمریکا و اسرائیل، بلکه از هرگونه ترور احتمالی رهبران ارشد، از جمله شخص رهبر، جان سالم به در ببرد.
ناصر ایمانی، تحلیلگر محافظهکار نزدیک به دولت، در گفتوگوی تلفنی از تهران گفت که آیتالله خامنهای رابطهای طولانی و نزدیک با لاریجانی دارد و در این مقطع حساس نظامی و امنیتی به او روی آورده است.
ایمانی گفت: «رهبر انقلاب بهطور کامل به لاریجانی اعتماد دارد و معتقد است او به دلیل سابقه سیاسی، ذهن تیز و دانش خود، فرد مناسب برای این مقطع حساس است. او برای دریافت گزارشهای وضعیت و مشورتهای عملگرایانه به لاریجانی تکیه میکند. نقش لاریجانی در دوران جنگ بسیار پررنگ خواهد بود.»
لاریجانی از خانوادهای سیاسی و مذهبی در طبقه نخبگان میآید و به مدت ۱۲ سال ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت. در سال ۲۰۲۱، او مسئول مذاکره درباره توافق جامع راهبردی ۲۵ ساله با چین به ارزش میلیاردها دلار شد.
بر اساس گفتههای شش مقام ارشد و اعضای سپاه، آیتالله خامنهای مجموعهای از دستورالعملها صادر کرده است. او برای هر یک از مناصب فرماندهی نظامی و سمتهای دولتی که شخصاً منصوب میکند، چهار لایه جانشینی تعیین کرده است. همچنین به تمامی مسئولان در جایگاههای رهبری گفته است تا چهار نفر را بهعنوان جایگزین احتمالی معرفی کنند و مسئولیت تصمیمگیری را در صورت قطع ارتباط با او یا کشته شدنش، به حلقهای محدود از معتمدان خود واگذار کرده است.
در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و در حالی که در مخفیگاه به سر میبرد، آیتالله خامنهای سه گزینه را برای جانشینی خود معرفی کرد. هویت این افراد هرگز بهطور عمومی اعلام نشده است، اما تقریباً مسلم است که لاریجانی در میان آنان نیست، زیرا او روحانی بلندپایه شیعه نیست؛ شرطی اساسی برای هر جانشین احتمالی.
با این حال، لاریجانی در حلقه مورد اعتماد رهبر جای دارد؛ حلقهای که شامل مشاور عالی نظامی و فرمانده کل پیشین سپاه، یحیی رحیم صفوی، سرتیپ محمدباقر قالیباف، فرمانده پیشین سپاه و رئیس کنونی مجلس که رهبر او را عملاً بهعنوان جانشین خود برای فرماندهی نیروهای مسلح در زمان جنگ تعیین کرده است، و رئیس دفتر او، روحانی علیاصغر حجازی، میشود.
بخشی از این برنامهریزیها نتیجه درسهایی است که از حمله غافلگیرانه اسرائیل در ماه ژوئن گرفته شده؛ حملهای که در ساعات نخست جنگ، زنجیره فرماندهی عالی نظامی ایران را از میان برد. پس از برقراری آتشبس، آیتالله خامنهای لاریجانی را بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد و شورای جدیدی به نام شورای عالی دفاع ملی ایجاد کرد که ریاست آن را دریادار علی شمخانی بر عهده دارد تا امور نظامی در زمان جنگ را مدیریت کند.
ایران حمله آمریکا را اجتنابناپذیر و قریبالوقوع میداند
«خامنهای با واقعیتی که پیش رویش قرار دارد روبهروست.» این را ولی نصر، کارشناس ایران و نظام شیعی آن در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت.
نصر افزود: «او انتظار دارد شهید شود و چنین میاندیشد که این نظام و میراث من است و تا پایان ایستادگی خواهم کرد.» او ادامه داد: «او در حال توزیع قدرت و آمادهسازی دولت برای رویداد بزرگ بعدی است؛ هم برای جانشینی و هم برای جنگ، با این آگاهی که جانشینی ممکن است پیامد جنگ باشد.»
به گفته شش مقام ایرانی و سه عضو سپاه، ایران بر این مبنا عمل میکند که حملات نظامی ایالات متحده اجتنابناپذیر و قریبالوقوع است، حتی در حالی که دو طرف همچنان به تعامل دیپلماتیک و مذاکره درباره توافق هستهای ادامه میدهند. آنان گفتند ایران تمامی نیروهای مسلح خود را در بالاترین سطح آمادهباش قرار داده و در حال آمادهسازی برای مقاومت شدید است.
راهپیمایی ۲۲ بهمن در تهران
به گفته سه عضو سپاه و چهار مقام ارشد، کشور در حال استقرار پرتابگرهای موشکهای بالستیک در امتداد مرز غربی خود با عراق در فاصلهای که بتواند اسرائیل را هدف قرار دهد و نیز در سواحل جنوبی خود در خلیج فارس، در برد پایگاههای نظامی آمریکا و دیگر اهداف در منطقه است.
در هفتههای اخیر، ایران بهطور دورهای حریم هوایی خود را برای آزمایش موشکها بسته است. همچنین یک رزمایش نظامی در خلیج فارس برگزار کرد و برای مدتی کوتاه تنگه هرمز یکی از گلوگاههای اصلی دریایی برای انتقال انرژی و دیگر کالاها در جهان را بست.
در تمام این مدت، آیتالله خامنهای موضعی چالشبرانگیز حفظ کرده است. او هفته گذشته در یک سخنرانی گفت: «قدرتمندترین نیروی نظامی جهان ممکن است چنان سیلیای بخورد که نتواند روی پای خود بایستد.» او همچنین تهدید کرد که ناوهای جنگی آمریکا را که در آبهای نزدیک مستقر شدهاند، غرق خواهد کرد.
به گفته سه عضو سپاه و دو مقام ارشد، در صورت وقوع جنگ، یگانهای ویژه پلیس، مأموران اطلاعاتی و گردانهای بسیجِ لباسشخصی که زیرمجموعه سپاه هستند در خیابانهای شهرهای بزرگ مستقر خواهند شد. سپس این نیروها برای جلوگیری از ناآرامیهای داخلی و شناسایی عوامل مرتبط با سازمانهای جاسوسی خارجی، ایستهای بازرسی برپا خواهند کرد.
اما رهبری ایران نهتنها برای بسیج نظامی و امنیتی، بلکه برای بقای سیاسی خود نیز آماده میشود. این رایزنیها که شش مقام آگاه از برنامهریزیها آن را توصیف کردهاند، طیفی از مسائل را در بر میگیرد؛ از جمله اینکه اگر آیتالله خامنهای و مقامات ارشد کشته شوند، چه کسی کشور را اداره خواهد کرد و چه کسی میتواند «دلسِی ایران» باشد؛ اشارهای به دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور ونزوئلا که پس از بازداشت نیکلاس مادورو، با دولت ترامپ به توافق رسید تا اداره کشور را در دست بگیرد.
به گفته سه مقام، نام علی لاریجانی در صدر این فهرست قرار دارد و پس از او، ژنرال محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، قرار میگیرد. تا حدی غافلگیرکننده، نام رئیسجمهور پیشین، حسن روحانی، که تا حد زیادی از حلقه نزدیکان آیتالله خامنهای کنار گذاشته شده، نیز در این فهرست دیده میشود.
هر یک از این افراد سوابقی دارند که میتواند پذیرش آنان از سوی افکار عمومی خشمگین را محدود کند؛ چه اتهامهای مربوط به فساد مالی و چه همدستی در نقض حقوق بشر در ایران، از جمله کشتار اخیر دستکم ۷ هزار معترض غیرمسلح طی سه روز.(گروههای حقوق بشری که این رقم را تأیید کردهاند، میگویند این تعداد میتواند بهطور قابلتوجهی افزایش یابد.)
علی واعظ، مدیر برنامه ایران در «گروه بینالمللی بحران»، گفت که رهبری برنامههای اضطراری تدارک دیده است، اما پیامدهای جنگ با ایالات متحده همچنان غیرقابل پیشبینی است. او گفت: «رهبر کمتر در انظار ظاهر میشود، آسیبپذیرتر است، اما همچنان چسب فوقالعادهای است که نظام را کنار هم نگه میدارد و همه میدانند اگر او دیگر نباشد، حفظ انسجام نظام دشوار خواهد بود.»
در یک ماه گذشته، حضور رسانهای لاریجانی افزایش چشمگیری یافته، در حالی که نقش و دیدهشدن رئیسجمهور مسعود پزشکیان کاهش یافته است. او به مسکو سفر کرد تا با رئیسجمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، مشورت کند و در فاصله دیدارهایش با مذاکرهکنندگان هستهای آمریکایی و ایرانی، با رهبران خاورمیانه نیز دیدار کرده است. او ساعتها در مصاحبههای تلویزیونی با رسانههای ایرانی و خارجی بیش از رئیسجمهور حضور یافته و بهطور منظم در شبکههای اجتماعی پیام منتشر میکند؛ از جمله عکسهایی از گرفتن سلفی با مردم، بازدید از زیارتگاههای مذهبی و دست تکان دادن از درِ هواپیما.
در مقابل، به نظر میرسد پزشکیان پذیرفته است که اختیار را به لاریجانی واگذار کند. رسانههای ایرانی گزارش دادند که رئیسجمهور در جلسه هیئت دولت گفته است به لاریجانی پیشنهاد داده محدودیتهای اینترنتی را بردارد، زیرا به تجارت الکترونیک آسیب میزند. این اعترافی تکاندهنده بود مبنی بر اینکه حتی رئیسجمهور نیز برای پیشبرد امور ناچار است به لاریجانی متوسل شود.
در ماه ژانویه و همزمان با سرکوب اعتراضات، فرستاده خاورمیانهای آمریکا، استیو ویتکاف، تلاش کرد با وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، تماس بگیرد؛ این را دو مقام ارشد ایرانی و یک دیپلمات پیشین گفتند. دونالد ترامپ اعلام کرده بود اگر ایران هر یک از معترضان را اعدام کند، به این کشور حمله خواهد کرد، و ویتکاف در پی آن بود که از عراقچی بپرسد آیا اعدامها برنامهریزی شده یا لغو شدهاند.
به گفته دو مقام ارشد، عراقچی که نگران جلوگیری از هرگونه سوءتفاهم بود، با رئیسجمهور ایران تماس گرفت و پرسید آیا میتواند با ویتکاف ارتباط برقرار کند یا نه. پزشکیان پاسخ داد که نمیداند و برای دریافت مجوز با لاریجانی تماس بگیرد.
| |||||||||||||
|
ايران امروز
(نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايتها و نشريات نيز ارسال میشوند معذور است. استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net
|
