iran-emrooz.net | Thu, 12.02.2026, 14:32

الکساندر وارد و رابی گرامر / وال‌استریت ژورنال / ۱۲ فوریه ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی، دولت ترامپ پس از سرکوب خونین تظاهرات ماه گذشته در ایران، هزاران ترمینال ارتباطی استارلینک را به‌طور مخفیانه به این کشور فرستاده است؛ اقدامی با هدف حفظ ارتباط مخالفان در شرایطی که تهران دسترسی به اینترنت را به‌شدت محدود کرده بود.

مقام‌های ایرانی در جریان اعتراضات گسترده ژانویه، که با کشته شدن هزاران معترض همراه شد، تقریباً تمامی ارتباط اینترنتی کشور را قطع کردند. پس از آن، ایالات متحده حدود ۶۰۰۰ دستگاه از تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را به‌طور قاچاق وارد ایران کرد؛ نخستین باری که واشنگتن به شکل مستقیم چنین تجهیزات‌هایی را به ایران ارسال می‌نماید.

بر اساس گفته مقام‌های آمریکایی، وزارت خارجه ایالات متحده در ماه‌های گذشته نزدیک به ۷۰۰۰ ترمینال استارلینک خریداری کرده بود که بخش عمده آن در ژانویه تهیه شد تا به فعالان و گروه‌های ضدرژیم کمک کند در برابر قطع اینترنت راه‌های ارتباطی خود را حفظ نمایند. این خرید پس از آن صورت گرفت که برخی مقامات ارشد دولت ترامپ تصمیم گرفتند بخشی از بودجه طرح‌های «آزادی اینترنت» در ایران را به جای پروژه‌های دیگر، صرف خرید استارلینک کنند.

مقام‌ها می‌گویند دونالد ترامپ از روند ارسال این تجهیزات آگاه بوده، اما مشخص نیست شخص او یا فرد دیگری مستقیماً مجوز اجرای طرح را صادر کرده است.

تهران بارها بدون ارائه مدرک، ایالات متحده را متهم کرده که در تحریک ناآرامی‌ها و سازمان‌دهی اعتراضات سراسری در کشور ۹۰ میلیون نفری ایران نقش داشته است. اعتراضات عمدتاً به‌دلیل سال‌ها سوء‌مدیریت اقتصادی، سقوط ارزش پول ملی و حاکمیت سخت‌گیرانه برگزار شد.

واشنگتن هرگونه ارتباط مستقیم با این خیزش مردمی را تکذیب کرده است، هرچند عملیات ارسال استارلینک نشان می‌دهد حمایت دولت ترامپ از تلاش‌های مخالفان رژیم بیش از آن چیزی است که پیش‌تر اعلام شده بود.

کاخ سفید از اظهار نظر درباره این موضوع خودداری کرد.

در جریان گسترش اعتراضات، ترامپ معترضان ایرانی را به ادامه تظاهرات علیه حکومت تشویق کرده و وعده داده بود که «کمک در راه است». تحلیل‌گران می‌گویند شمار بیشتری از ایرانیان با تصور اینکه حمایت آمریکا در قالب حملات هوایی علیه مراکز دولتی یا نظامی خواهد بود، به خیابان‌ها آمدند، اما چنین حمله‌ای صورت نگرفت.

از زمان سرکوب اعتراضات، ایران و آمریکا وارد مذاکرات حساس بر سر برچیدن برنامه هسته‌ای ایران شده‌اند. تهران همچنان از توقف غنی‌سازی سر باز می‌زند و آن را برای مقاصد غیرنظامی ضروری می‌داند، در حالی که واشنگتن بر بسته شدن هرگونه مسیر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید دارد. در صورت شکست مذاکرات، احتمال دارد ترامپ مجوز حمله نظامی به ایران را صادر کند؛ چرا که آمریکا پس از سرکوب اعتراضات، یک گروه تهاجمی متشکل از ناو هواپیمابر، ناوهای جنگی و جنگنده‌ها را به خاورمیانه اعزام کرده است.

ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز چهارشنبه در واشنگتن دیدار و درباره نحوه رویارویی با ایران گفت‌وگو کردند. ترامپ در پیامی در شبکه «تروث سوشال» اعلام کرد ترجیح می‌دهد مسئله هسته‌ای ایران از راه دیپلماسی حل شود و افزود: «اگر این ممکن نباشد، باید دید نتیجه چه خواهد شد.»

در ایران داشتن دستگاه استارلینک متعلق به شرکت ایلان ماسک غیرقانونی است و مجازات آن می‌تواند شامل چند سال زندان باشد. حکومت مستقر دسترسی به رسانه‌های مستقل و خارجی را محدود کرده است. با این حال، به گفته تحلیل‌گران و فعالان، ده‌ها هزار ایرانی از این ترمینال‌ها استفاده می‌کنند تا با دیگر شهروندان هم‌فکر خود در ارتباط بمانند و اطلاعات را خارج از کنترل فیلترینگ و سانسور دولتی به اشتراک بگذارند. مقامات امنیتی ایران نیز با بازرسی خانه‌ها و پشت‌بام‌ها در جست‌وجوی نشانه‌هایی از استفاده از استارلینک هستند.

به گفته کاخ سفید، ترامپ و ماسک در ژانویه در خصوص تضمین دسترسی معترضان ایرانی به اینترنت از طریق استارلینک گفت‌وگو کرده بودند.

تصمیم دولت آمریکا برای خرید سیستم‌های استارلینک در حالی اتخاذ شد که در داخل دولت بحث‌هایی بر سر این‌که آیا تخصیص بودجه به این پروژه موجب تضعیف سایر برنامه‌های اینترنت آزاد در ایران خواهد شد، جریان داشت.

ماه‌ها بود که مقام‌های ارشد آمریکایی از استارلینک به عنوان بهترین ابزار پشتیبانی از جنبش‌های مخالف حکومت در ایران یاد می‌کردند، چه به‌جای شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) و چه در کنار آنها. «مورا نامدار»، که تا دسامبر ریاست اداره خاورمیانه وزارت خارجه را برعهده داشت، در ماه اوت یادداشتی خطاب به «مارکو روبیو»، وزیر خارجه، فرستاد و در آن خواستار تهیه استارلینک برای انتقال به ایران شد. او نوشت در شرایط قطع کامل اینترنت، دیگر ابزارها مانند VPN «بی‌فایده‌اند».

نامدار از حامیان قدیمی سیاست حمایت از تغییر حکومت در ایران است. او در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۲ در نشریه نیوزویک نوشته بود: «مسئله همواره این بوده که *چه زمانی* و نه *آیا* حکومت اسلامی در ایران به پایان خواهد رسید.» وی افزوده بود: «ایالات متحده باید از آرمان مردم ایران برای دستیابی به دموکراسی سکولار حمایت کند.»

نامدار اکنون معاون وزیر خارجه در امور کنسولی است، هرچند به گفته مقام‌ها همچنان در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با ایران نقش دارد.

کارشناسان حوزه آزادی اینترنت و برخی مقامات دیگر آمریکایی تأکید داشتند که بودجه VPN باید به‌طور کامل تأمین شود، زیرا این ابزارها بهتر از کاربران ایرانی محافظت می‌کنند. آنان هشدار دادند که اجرای استارلینک بدون استفاده از VPN می‌تواند مکان کاربران را برای نیروهای امنیتی ایران آشکار سازد، ضمن آنکه VPNها برای شمار بیشتری از مردم در دسترس‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر هستند.

بر اساس داده‌های داخلی وزارت خارجه آمریکا، حدود ۳۰ میلیون ایرانی در جریان اعتراضات سراسری سال ۲۰۲۲ از VPNهای تأمین‌شده توسط دولت آمریکا استفاده کرده‌اند. همچنین برآورد می‌شود حدود ۲۰ درصد از جمعیت ایران در جریان جنگ دوازده‌روزه ژوئن ۲۰۲۵، که با قطع تقریباً کامل اینترنت از سوی دولت همراه بود، توانستند با بهره‌گیری از همین خدمات به شکل محدود به اینترنت دسترسی داشته باشند.

در همین حال برخی شرکت‌های ارائه‌دهنده VPN که به بودجه آمریکا وابسته‌اند اعلام کرده‌اند در تأمین خدمات برای کاربران ایرانی با مشکل روبه‌رو هستند. شرکت فناوری «سایفون» که امکان دسترسی آزاد به اینترنت را برای کاربران فراهم می‌کند، اکنون تنها ۵٫۹ میلیون دلار از دولت آمریکا دریافت می‌کند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸٫۵ میلیون دلار بود. «مایکل هال»، مدیر سایفون، گفته است شرکت او با دشواری در تأمین هزینه‌های تحقیق، توسعه و عملیات برای حفظ دسترسی آزاد ایرانیان به اینترنت مواجه است و افزود: «زمان در حال از دست رفتن است.»

به گفته او، سایفون در ژانویه ۱۸٫۴ میلیون کاربر فعال ایرانی داشته است، هم‌زمان با زمانی که حکومت اینترنت را قطع کرد. اما در همان زمان، شرکت تنها ۱۵۰۰ کاربر را شناسایی کرده که سایفون را از طریق استارلینک فعال کرده بودند.

به گفته دو مقام آمریکایی، وقتی وزارت خارجه بودجه VPNها را برای خرید استارلینک منحرف کرد، تأمین مالی دو شرکت از پنج ارائه‌دهنده VPN در ایران متوقف شد و تنها سه شرکت دیگر با بودجه اندک باقی‌مانده به فعالیت ادامه دادند.

یک مقام وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد این وزارتخانه از ترکیبی از ابزارها از جمله VPN و فناوری‌های دیگر برای کمک به ایرانیان در حفظ ارتباطات در زمان محدودیت یا قطع اینترنت پشتیبانی می‌کند. او افزود دولت آمریکا در حال گسترش این توانمندی‌هاست و با شرکای بین‌المللی همکاری می‌کند تا هزینه‌های این گسترش را تقسیم نماید.

مقام‌ها گفتند «کاری لیک»، معاون مدیر سازمان رسانه‌های جهانی ایالات متحده — نهاد دولتی مسئول ارائه اخبار و اطلاعات بدون سانسور به کشورهای تحت حکومت‌های اقتدارگرا — از حامیان پرشور پروژه استارلینک است و حتی پیشنهاد داده بخشی از بودجه سازمان خود را برای خرید این تجهیزات اختصاص دهد. او در بیانیه‌ای گفت سازمانش میلیون‌ها دلار صرف پشتیبانی از VPNها می‌کند و «متعهد است از هر راه ممکن اطلاعات را به دست مردم شجاع ایران برساند. این هدف من از روز نخست بوده است.»

به گفته مقام‌های آمریکایی، بحث درباره امکان ارسال استارلینک به ایران مدت‌هاست در میان مسئولان جریان دارد. برخی آن را پرریسک‌ترین روش برای تأمین اینترنت در ایران می‌دانستند؛ با این حال، نگرانی‌ها از خطرات احتمالی این عملیات — برای ارسال‌کنندگان آمریکایی و دریافت‌کنندگان ایرانی، و حتی احتمال افتادن تجهیزات به‌دست نیروهای طرفدار رژیم — به اندازه‌ای جدی تلقی نشد که مانع از خرید و انتقال تجهیزات شود.

به گفته مقام‌ها، چند گروه جامعه مدنی آمریکایی نیز به ایرانیان در تهیه و دریافت ترمینال‌های استارلینک کمک کرده‌اند.