iran-emrooz.net | Mon, 09.02.2026, 22:10

اریکا سولومون و فرناز فصیحی / نیویورک تایمز / ۹ فوریه ۲۰۲۶

در چارچوب سرکوبی فراگیر علیه مخالفان سیاسی داخلی در ایران، نیروهای امنیتی دست‌کم هفت سیاستمدار سرشناس اصلاح‌طلب را بازداشت کرده و هفت نفر دیگر را برای حضور در دادگاه احضار کرده‌اند؛ این موضوع بنا بر اعلام قوه قضائیه ایران، گزارش رسانه‌های دولتی و بیانیه‌های حزب سیاسی اصلاح‌طلب تأیید شده است.

این بازداشت‌ها پس از آن صورت گرفت که جبهه اصلاحات و شماری از اعضای آن، با انتشار اظهاراتی علنی، به‌شدت خشونت مرگبار دولت علیه معترضان در جریان خیزش سراسری اوایل ژانویه را محکوم کردند. جبهه اصلاحات ائتلافی است که خواهان تغییر در چارچوب نظام روحانیت حاکم است، نه سرنگونی آن، و از متحدان نزدیک رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، به شمار می‌رود.

به گفته سه عضو این حزب و بر اساس فایل صوتی درزکرده از جلسه‌ای میان اعضای ارشد این گروه که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود، جبهه اصلاحات در حال تدوین بیانیه‌ای بوده است که در آن از رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، خواسته می‌شد از قدرت کناره‌گیری کند، اختیارات خود را به رئیس‌جمهور واگذار کند و کشور را برای یک دوره گذار آماده سازد.

در این فایل صوتی، دکتر علی شکوری‌راد، پزشک و نماینده پیشین مجلس که روز دوشنبه بازداشت شد، می‌گوید ایرانیان به هر شیوه‌ای برای تغییر نظام تلاش کرده‌اند اما به نتیجه‌ای نرسیده‌اند و بخش بزرگی از جامعه ــ از جمله جوانان و حتی نسل مشارکت‌کننده در انقلاب ۱۹۷۹ ــ اکنون این نظام را شکست‌خورده می‌دانند.

دکتر شکوری‌راد تأکید می‌کند که تنها گزینه باقی‌مانده، متقاعد کردن «رهبر جمهوری اسلامی برای واگذاری اختیاراتش» به آقای پزشکیان است تا او اختیار حل‌وفصل مسائل داخلی و خارجی را در دست داشته باشد.

آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات و نخستین زنی که رهبری یک حزب بزرگ سیاسی را در ایران بر عهده گرفته است، روز یکشنبه بازداشت شد. او چند روز پیش از بازداشتش، پیامی متنی برای علی‌اکبر موسوی خوئینی، نماینده پیشین مجلس و از اعضای جناح اصلاح‌طلب که اکنون در تبعید و ساکن ایالات متحده است، ارسال کرده بود.

خانم منصوری در این پیام نوشته بود: «ما سخت در تلاش هستیم تا حزب نجات ملی ایران را تشکیل دهیم.» این پیام، بنا بر گزارش نیویورک تایمز، مشاهده شده است.

آقای موسوی خوئینی در گفت‌وگویی گفت: «جناح اصلاح‌طلب صرفاً بازتاب‌دهنده خواست میلیون‌ها ایرانی است که خواهان گذار از نظام کنونیِ تمرکز مطلق قدرت در دست رهبر هستند.»

او افزود: «بازداشت رهبران این حزب، تصمیم برای حرکت به سوی دموکراسی را متوقف نخواهد کرد.»

محسن امین‌زاده، معاون پیشین وزیر امور خارجه، و ابراهیم اصغرزاده ــ از رهبران پیشین گروهی از دانشجویان ایرانی که بعدها به یکی از منتقدان صریح حکومت تبدیل شد ــ نیز روز یکشنبه بازداشت شدند.

آقای اصغرزاده در زمان بازداشت، در حال شرکت در یک نشست مجازی زنده بود که نیروهای امنیتی به خانه‌اش یورش بردند. او سخنانش را به‌طور ناگهانی قطع کرد و گفت: «باید ارتباط را قطع کنم، چون نیروهای امنیتی رسیده‌اند. اگر مشکل حل شود دوباره وصل می‌شوم.»

روز دوشنبه، بازداشت‌های بیشتری از میان اعضای ارشد حزب انجام شد؛ از جمله جواد امام، سخنگوی جناح اصلاح‌طلب؛ حسین کروبی، فرزند روحانی و رهبر اصلاح‌طلب معترض، مهدی کروبی؛ دکتر شکوری‌راد؛ و قربان بهزادیان‌نژاد، رئیس ستاد انتخاباتی میرحسین موسوی، چهره مخالف و نامزد پیشین ریاست‌جمهوری که پانزده سال است در حصر خانگی به سر می‌برد.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که به دادستان‌ها دستور داده است به‌صورت «پیش‌دستانه» با افرادی که تهدیدی علیه امنیت ملی تلقی می‌شوند برخورد کنند. هرچند او نامی از سیاستمداران اصلاح‌طلب نبرد، اما با اشاره‌ای غیرمستقیم گفت برخی از بازداشت‌شدگان «دقیقاً همان حرف‌هایی را می‌زنند که ایالات متحده و رژیم اسرائیل می‌زنند». به گفته دو عضو جبهه اصلاحات، قوه قضائیه همچنین برای پنج چهره سرشناس دیگر احضاریه صادر کرده است تا روز سه‌شنبه در دادگاه حاضر شوند.

هدف قرار دادن بالاترین سطوح جناح اصلاح‌طلب، چالشی تازه نیز برای آقای پزشکیان ایجاد کرده است؛ سیاستمداری که در جریان رقابت‌های انتخاباتی، به‌عنوان نامزدی با پیوند نزدیک به این تشکل شناخته می‌شد. حمایت جبهه اصلاحات نقشی تعیین‌کننده در ترغیب بسیاری از ایرانیان به رأی دادن به آقای پزشکیان داشت. با این حال، آقای پزشکیان تاکنون واکنشی به این بازداشت‌ها نشان نداده است.

علی واعظ، تحلیلگر ارشد امور ایران در «گروه بین‌المللی بحران»، گفت این بازداشت‌ها پیامی است نه‌فقط برای ایرانیان، بلکه برای جهان خارج؛ آن هم در شرایطی که مذاکرات میان ایالات متحده و ایران از سر گرفته می‌شود و «ناوگان» جنگی آقای ترامپ در آب‌های خلیج فارس در انتظار است.

آقای واعظ گفت: «این به‌روشنی رژیمی است که اکنون نشان داده حاضر است برای بقای خود به هر قیمتی بجنگد. در داخل، این پیام را می‌دهد که هیچ جایی برای هیچ‌گونه مخالفتی وجود ندارد؛ چه در میان مردم و چه در میان نخبگان سیاسی. و در خارج از کشور هم این پیام را می‌فرستد که همچنان کاملاً اوضاع را در کنترل دارد.»

این بازداشت‌ها چند هفته پس از آن صورت می‌گیرد که نیروهای امنیتی با استفاده از قوه قهریه مرگبار، اعتراضات سراسری را سرکوب کردند؛ سرکوبی که به کشته شدن هزاران نفر انجامید و هم‌زمان با اعمال مجموعه‌ای از تدابیر سخت‌گیرانه برای جلوگیری از هرگونه ناآرامی تازه همراه بود. از جمله این اقدامات، بازداشت‌های گسترده‌ای است که به گفته گروه‌های حقوق بشری بیش از ۴۰ هزار نفر را دربر گرفته است.

جناح اصلاح‌طلب در ایران یک حزب سیاسی قانونی و سازمان‌یافته است که طی سه دهه گذشته نقشی مؤثر در سیاست ایران داشته است. محمد خاتمی، پدر معنوی و بنیان‌گذار این جریان، از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵ دو دوره چهار ساله پیاپی رئیس‌جمهور ایران بود و دیگر چهره‌های شاخص این جناح نیز به‌عنوان نمایندگان مجلس، وزیران و مشاوران سیاسی فعالیت کرده‌اند. محمدرضا عارف، معاون اول کنونی رئیس‌جمهور ایران، نیز از اردوگاه اصلاح‌طلبان برخاسته است.

با این حال، این حزب همواره هدف حملات رقبای تندرو خود قرار داشته است؛ جریانی که تلاش کرده اصلاح‌طلبان را به حاشیه براند و قدرت را در انحصار خود بگیرد. این روند به‌ویژه در سال ۲۰۰۹ آشکار شد؛ زمانی که انتخابات ریاست‌جمهوری مورد مناقشه، به اعتراضات سراسری و بازداشت سیاستمداران اصلاح‌طلب انجامید.

اعضای این جریان در هفته‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای سرکوب دولت و شمار کشته‌شدگان را به‌شدت مورد انتقاد قرار داده بودند؛ آماری که دولت آن را ۳ هزار و ۱۱۷ نفر اعلام کرده است. گروه‌های حقوق بشری می‌گویند این رقم به‌شدت کمتر از واقعیت است و سازمان حقوق بشری «هرانا» شمار جان‌باختگان را بیش از ۶ هزار و ۹۰۰ نفر برآورد می‌کند.

مقام‌های حکومتی در ایران اغلب افرادی را که بازداشت می‌کنند «آشوبگر» یا «تروریست» می‌نامند و آنان را متهم می‌کنند که با حمایت اسرائیل و ایالات متحده در پی ایجاد بی‌ثباتی در کشور هستند.

خبرگزاری نیمه‌رسمی فارس گزارش داد اتهام‌های مطرح‌شده علیه این افراد شامل هماهنگی با تبلیغات دشمن، دامن زدن به شکاف‌های سیاسی و طراحی مخفیانه برای سرنگونی نظام است.

قوه قضائیه ایران به‌طور علنی نام اصلاح‌طلبان بازداشت‌شده را اعلام نکرد، اما بنا بر بیانیه‌ای که روز دوشنبه در رسانه وابسته به این نهاد، «میزان»، منتشر شد، اعلام کرد چهار نفر را به دلیل «فعالیت مؤثر در راستای منافع رژیم صهیونیستی و ایالات متحده» بازداشت کرده است.

شمار بالای کشته‌شدگان در موج اخیر اعتراضات، تنش‌های دیرینه میان رهبران اصلاح‌طلب و پایگاه اجتماعی آنان را تشدید کرده است؛ پایگاهی که به‌طور فزاینده‌ای از جمهوری اسلامی سرخورده شده و خواهان موضعی سخت‌گیرانه‌تر در برابر حاکمان کشور است.

در ۲۶ ژانویه، آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات، بیانیه‌ای خطاب به معترضان و خانواده‌های آنان منتشر کرد.

در این بیانیه آمده بود: «ما اجازه نخواهیم داد خون این عزیزان فراموش شود یا حقیقت در غبار ابهام گم گردد. هیچ قدرتی، هیچ توجیهی و هیچ گذر زمانی نمی‌تواند این فاجعه بزرگ را تطهیر کند.»

به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده «چتم هاوس» در لندن، پیگیری چنین سرکوب شدیدی از سوی حکومت ایران، در بلندمدت این خطر را به همراه دارد که اصلاح‌طلبان را به اتخاذ موضعی به‌مراتب رادیکال‌تر و مخالف‌تر سوق دهد.

او گفت: «این نشانه آن است که اوضاع پیش از آن‌که بهتر شود، بدتر خواهد شد. این وضعیت، بازگشت ناگهانی به شرایط عادی نخواهد بود.»