iran-emrooz.net | Wed, 21.01.2026, 15:39

خبرگزاری رویترز  / ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶

رفعت اسد، برادر حافظ اسد و عموی بشار اسد که منتقدان از او به‌دلیل سرکوب خونین قیام مردم شهر حما در سال ۱۹۸۲، به‌عنوان «قصاب حما» یاد می‌کردند، پس از سال‌ها تبعید و چندین تلاش نافرجام برای دستیابی به قدرت، روز سه‌شنبه ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ درگذشت.

به گفته دو منبع آگاه، او در ۸۸‌سالگی در امارات متحده عربی درگذشت.

رفعت اسد، افسر سابق ارتش که در کودتای سال ۱۹۷۰ به برادرش حافظ برای کسب قدرت و تثبیت حکومت آهنین او کمک کرده بود، در دوران طولانی تبعید خود – عمدتاً در فرانسه – همچنان سودای ریاست‌جمهوری در سر داشت. او در سال ۲۰۲۱ به سوریه بازگشت، اما در سال ۲۰۲۴ پس از سرنگونی برادرزاده‌اش، بشار اسد، بار دیگر از کشور گریخت.

وقتی حافظ اسد در سال ۲۰۰۰ درگذشت، رفعت با انتقال قدرت به بشار مخالفت کرد و خود را جانشین قانونی او خواند؛ اقدامی که در نهایت بی‌ثمر ماند.

رفعت اسد در سال ۲۰۱۱، هم‌زمان با آغاز اعتراضات سراسری در سوریه، از خارج کشور بار دیگر وارد صحنه شد و از برادرزاده‌اش خواست برای جلوگیری از جنگ داخلی به‌سرعت کنار برود؛ هرچند در همان زمان او نیز تلاش کرد مسئولیت ناآرامی‌ها را از دوش بشار بردارد و آنها را نتیجه‌ی «تجمعی از خطاها» دانست.

بیش از یک دهه بعد، بشار اسد – که در آن زمان همچنان در قدرت بود – به عموی خود اجازه بازگشت به کشور را داد. این اقدام به او کمک کرد از زندان در فرانسه بگریزد، جایی‌که به اتهام خرید املاک چندمیلیون‌دلاری با استفاده از بودجه‌های اختلاس‌شده از دولت سوریه مجرم شناخته شده بود.

به گفته یکی از منابع مطلع، زمانی که حکومت بشار فروپاشید، رفعت تلاش کرد از طریق یک پایگاه هوایی روسیه بگریزد، اما از ورود او جلوگیری شد و در نهایت با کمک یکی از نزدیکانش از رودخانه‌ای عبور کرده و به لبنان گریخت.

حمله به حما

رفعت اسد، برادر کوچک‌تر حافظ، در روستای «قرداحه» در ناحیه‌ای کوهستانی نزدیک سواحل مدیترانه به دنیا آمد؛ منطقه‌ای که زادگاه و پایگاه اصلی فرقه علوی – اقلیت مذهبی حاکم سوریه و خاندان اسد – به‌شمار می‌رود.

او پس از کودتای ۱۹۷۰ به یکی از چهره‌های قدرتمند رژیم تبدیل شد و فرمانده نیروهای ویژه‌ای بود که در سال ۱۹۸۲ شورش اخوان‌المسلمین در شهر حما را سرکوب کردند؛ شورشی که از بزرگ‌ترین تهدیدها علیه حکومت ۳۰‌ ساله حافظ اسد به‌شمار می‌رفت.

این عملیات سه‌هفته‌ای که ویرانی گسترده‌ای به‌جا گذاشت و بیش از ۱۰ هزار کشته بر جای گذاشت، اغلب الگویی تلقی شده است از رویکردی که بشار اسد حدود سه دهه بعد در برابر قیام علیه خود در پیش گرفت.

بر اساس برآوردهای شبکه مستقل «سازمان سوری برای حقوق بشر» (SNHR)، در این حمله بین ۳۰ تا ۴۰ هزار غیرنظامی کشته شدند.

دادستانی کل سوئیس در مارس ۲۰۲۴ اعلام کرد رفعت اسد را به اتهام «جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت» به‌دلیل نقش او در وقایع حما محاکمه خواهد کرد.

کیفرخواست دادستان‌های سوئیسی شمار قربانیان را بین ۳ تا ۶۰ هزار نفر – عمدتاً غیرنظامی – اعلام کرده بود. هم‌زمان، وکلای مدافع رفعت در بیانیه‌ای اعلام کردند او همواره هرگونه دخالت در این اقدامات را تکذیب کرده است.

اختلاف با حافظ

نقش رفعت در سرکوب قیام حما جایگاه او را در ساختار قدرت آن زمان تقویت کرد. 

روزنامه‌نگار بریتانیایی، پاتریک سیل، در کتاب خود با عنوان «اسد: نبرد برای خاورمیانه» نوشته است که پیروزی بر اخوان‌المسلمین از عواملی بود که باعث شد مقام‌های ارشد رژیم در سال ۱۹۸۳ و در پی بیماری حافظ اسد، به رفعت به‌عنوان جانشین احتمالی روی آورند.

او در سال بعد به‌سمت معاون رئیس‌جمهور منصوب شد، اما در دوران بیماری حافظ، برای اعمال تغییرات سیاسی فشار می‌آورد و حتی تصاویر او با لباس نظامی در خیابان‌های دمشق ظاهر شده بود. سیل می‌نویسد که حافظ پس از بهبود، از این اقدام «بسیار خشمگین» شد.

رقابت آن دو در سال ۱۹۸۴ به نقطه اوج رسید، زمانی‌که رفعت دستور داد نیروهایش کنترل نقاط حساس دمشق را به‌دست گیرند و کشور در آستانه درگیری داخلی قرار گرفت. با این حال، حافظ توانست برادرش را از تقابل بازدارد و رفعت سرانجام پس از شکست این کودتا کشور را ترک کرد.

فرار از زندان و زندگی در تبعید

او پس از خروج از سوریه، زندگی تازه‌ای را به‌عنوان تاجری ثروتمند در اروپا آغاز کرد. نخست در ژنو اقامت گزید و سپس به فرانسه و اسپانیا رفت.

در سال‌های پایانی عمر، او اغلب با همراهی محافظان شخصی در بندر تفریحی «پورتو بانوس» در شهر ماربلا در جنوب اسپانیا دیده می‌شد؛ جایی‌که ملکی ساحلی نیز در اختیار داشت.

با گذشت زمان، ثروت گسترده او مورد توجه دستگاه‌های مبارزه با فساد قرار گرفت. 

در سال ۲۰۲۰، دادگاهی در فرانسه او را به‌دلیل خرید املاکی به ارزش میلیون‌ها یورو با استفاده از وجوه اختلاس‌شده از دولت سوریه مجرم شناخت و به چهار سال زندان محکوم کرد.

دادگاه همچنین حکم به مصادره تمامی املاک او در فرانسه – که در آن زمان حدود ۱۰۰ میلیون یورو ارزش داشت – و ملکی دیگر در لندن به ارزش ۲۹ میلیون یورو صادر کرد. رفعت بارها این اتهامات را رد کرده بود.

بازگشت او به سوریه در سال ۲۰۲۱ نخستین مراجعه‌اش به کشور پس از کودتای نافرجام نبود؛ او پیش‌تر در سال ۱۹۹۲ برای شرکت در مراسم خاکسپاری مادرش به سوریه آمده بود.
یک روزنامه نزدیک به دولت در سال ۲۰۲۱ گزارش داد که رفعت برای جلوگیری از زندان در فرانسه به کشور بازگشته و نقشی در عرصه سیاسی یا اجتماعی نخواهد داشت.