فاجعه در سودان؛ جهان باید کاری انجام دهد!

هیئت تحریریه نیویورک تایمز / ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶

پنج ماه پس از آنکه سازمان ملل متحد از وقوع «اقدامات نسل‌کشی» در سودان خبر داد، فاجعه حقوق بشری دیگری ممکن است قریب‌الوقوع باشد.

نیروهای پشتیبانی سریع، گروه شورشی که بخش‌هایی از کشور را در کنترل دارد و سابقه ارتکاب جنایات فجیع را در کارنامه خود دارد، در اطراف شهر العُبَیِّد - شهری با اهمیت استراتژیک - تجمع کرده و آن را تقریباً به محاصره کامل درآورده‌اند. حدود ۶۰۰ هزار نفر در این شهر با کمبود شدید غذا، آب و دارو روبه‌رو هستند و نیروهای پشتیبانی سریع تاکنون شماری از غیرنظامیان را در حملات پهپادی کشته‌اند. فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، گفت: «نشانه‌ها از العبید روشن و غیرقابل انکار است: فاجعه حقوق بشری دیگری در سودان در حال رقم خوردن است.»

دلایل زیادی وجود دارد که جنگ سودان اغلب نادیده گرفته می‌شود، با وجود آنکه از درگیری‌هایی که توجه بسیار بیشتری دریافت می‌کنند، خونین‌تر است. سودان در چارچوب بحث‌های کلان سیاسی جهانی، مانند جنگ‌های اوکراین و خاورمیانه، جای نمی‌گیرد. آفریقا اغلب از سوی ساکنان دیگر قاره‌ها نادیده گرفته می‌شود، بازتابی از استانداردهای دوگانه نژادی و اقتصادی. سودان چنان مدت طولانی درگیر جنگ بوده که تلاش‌ها برای برقراری صلح می‌تواند بی‌ثمر به نظر برسد.

هیچ‌یک از این توضیحات قابل قبول نیستند و به هزینه‌های وحشتناک ادامه این درگیری دامن می‌زنند. جنگ سودان یکی از مرگبارترین جنگ‌های جهان است، با آمار کشته‌شدگانی که ناظران مستقل آن را بین ۱۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار نفر برآورد کرده‌اند. میلیون‌ها سودانی از خانه‌های خود آواره شده‌اند و برخی به کشورهای همسایه پناه برده‌اند. فراتر از مرگ و رنج بی‌گناهان در خود سودان، هرچه جنگ بیشتر به درازا بکشد، احتمال گسترش بی‌ثباتی منطقه‌ای نیز افزایش می‌یابد.

جهان باید تلاش بیشتری برای توقف کشتار و آوارگی گسترده در سودان انجام دهد و تهدیدی که متوجه العبید است باید به اقدامی فوری بینجامد. ایالات متحده در موقعیتی منحصر به فرد برای تحت فشار گذاشتن قدرت‌های منطقه‌ای قرار دارد تا برای متوقف کردن تهدید کنونی مداخله کنند و به جنگ پایان دهند. نفوذ آمریکا بر مصر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی - کشورهایی که به طرفین درگیر کمک کرده‌اند - می‌تواند مذاکرات صلح را از سر بگیرد و آتش‌بسی را آغاز کند. دولت ترامپ باید فوراً به صلح در سودان متعهد شود و از شمار زیادی از غیرنظامیان بی‌گناهی که با خطر تجاوز جنسی، شکنجه و مرگ روبه‌رو هستند، محافظت کند.

برقراری صلح در سودان آسان نخواهد بود. از زمان کسب استقلال از بریتانیا و مصر در سال ۱۹۵۶، سودان دهه‌ها بی‌ثباتی را تجربه کرده است، از جمله کودتاها، جنگ‌های داخلی طولانی و نسل‌کشی دارفور در اوایل دهه ۲۰۰۰. شکاف اصلی در این کشور قومی است، نه مذهبی. بیش از ۹۰ درصد ساکنان سودان مسلمان هستند، اما میان اکثریت عرب و چندین گروه قومی سیاه‌پوست غیرعرب تقسیم شده‌اند. در نسل‌کشی دارفور، شبه‌نظامیان عرب با حمایت دولت سودان صدها هزار غیرنظامی سیاه‌پوست را کشتند.

درگیری کنونی پس از آن آغاز شد که عمر البشیر، دیکتاتوری که سه دهه بر کشور حکومت کرد، در سال ۲۰۱۸ یارانه سوخت و گندم را قطع کرد و اعتراضات در گرفت. سال بعد، ارتش و شبه‌نظامیان خصوصی که مدت‌ها بر بخش‌هایی از سودان تسلط داشتند، متحد شدند تا دولت را سرنگون کنند. اما این اتحاد موقتی بود و ارتش و شبه‌نظامیان به‌زودی جنگ با یکدیگر را آغاز کردند که به جنگ داخلی کنونی انجامید. دو طرف علاوه بر نبرد بر سر قلمرو، برای کنترل منابع طبیعی از جمله طلا، نفت و محصولات کشاورزی نیز می‌جنگند. هر دو طرف مرتکب جنایات فجیعی شده‌اند.

در یک سو، نیروهای مسلح سودان به فرماندهی ژنرال عبدالفتاح البرهان قرار دارد که بسیاری از کشورها او را رئیس دولت به رسمیت می‌شناسند. این نیرو پیوندهای نزدیکی با اخوان‌المسلمین ـــ گروه اسلام‌گرای تندرو با قدمتی نزدیک به یک قرن ـــ دارد و از ایران و مصر کمک دریافت کرده است. سازمان ملل، نیروهای مسلح را به ارتکاب جنایات جنگی، از جمله شکنجه، خشونت جنسی و استفاده از سلاح‌های شیمیایی، متهم کرده است.

در سوی دیگر، نیروهای پشتیبانی سریع قرار دارند؛ گروهی عمدتاً عرب به رهبری ژنرال محمد حمدان. سازمان ملل می‌گوید نیروهای او در سال‌های اخیر مرتکب اقدامات نسل‌کشی شده‌اند و از سال ۲۰۲۳ اعضای گروه‌های قومی غیرعرب را در غرب سودان قتل‌عام کرده‌اند. ژنرال حمدان همچنین گروه‌هایی را رهبری می‌کرد که دو دهه پیش مرتکب جنایات در دارفور شدند. نیروهای پشتیبانی سریع خود را ضد اسلام‌گرا توصیف می‌کنند و به گفته مقام‌های آمریکایی، از امارات متحده عربی کمک دریافت کرده‌اند.

نتیجه، جنگی با خشونتی استثنایی است که همچنان بیش از حد نادیده گرفته می‌شود. حتی اگر رقم پایین برآورد کشته‌شدگان در سودان - ۱۵۰ هزار نفر - درست باشد، این رقم دو برابر آمار رسمی کشته‌شدگان در غزه و قابل مقایسه با تلفات نظامیان و غیرنظامیان اوکراینی است. میلیون‌ها سودانی نیز از خانه‌های خود رانده شده‌اند و برخی به کشورهای همسایه پناه برده‌اند.

جهان برای توقف این خونریزی چه کاری می‌تواند انجام دهد؟

مهم‌ترین نقش بر عهده کشورهای خاورمیانه‌ای است که از یکی از دو طرف حمایت کرده‌اند. عربستان سعودی که رسماً بی‌طرف است، به نیروهای مسلح سودان کمک کرده است. امارات متحده عربی سلاح و کمک‌های دیگری در اختیار نیروهای پشتیبانی سریع قرار می‌دهد. هر دو کشور به‌جای دامن زدن به جنگ، باید از نفوذ خود برای متوقف کردن آن استفاده کنند.

ایالات متحده نیز نقشی حیاتی دارد. دولت ترامپ، مانند دولت بایدن پیش از خود، تلاش کرده به جنگ پایان دهد اما موفق نشده است. در ماه سپتامبر، ایالات متحده، مصر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نقشه راهی برای صلح پیشنهاد کردند که با یک آتش‌بس سه‌ماهه آغاز و سپس مذاکرات برای تشکیل یک دولت غیرنظامی انتقالی دنبال می‌شد.

نیروهای مسلح سودان این طرح را رد کردند. نیروهای پشتیبانی سریع وانمود کردند از آن استقبال می‌کنند، اما به‌زودی حمله‌ای بی‌رحمانه به الفاشر، مرکز منطقه‌ای در غرب سودان، آغاز کردند که به کشته شدن ۶ هزار غیرنظامی در سه روز پس از سقوط شهر انجامید. سازمان ملل دریافت که این حمله «ویژگی‌های تعریف‌کننده نسل‌کشی» را در خود داشت.

با محاصره تقریبی العبید، جهان باید فوراً اقدام کند. دولت ترامپ باید دوباره وارد عمل شود، همان‌طور که رهبران اروپایی که می‌گویند در واکنش به انزواطلبی گاه‌به‌گاه رئیس‌جمهور ترامپ می‌خواهند نقش بزرگ‌تری در امور جهانی ایفا کنند. مصر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی باید به رقابت کوته‌بینانه خود برای نفوذ در سودان پایان دهند و پایان دادن به قتل‌عام‌ها را در اولویت قرار دهند.

دهه ۲۰۲۰ معیار غم‌انگیزی را ثبت کرده است. مرگ‌ومیر جهانی در درگیری‌های مسلحانه به بالاترین سطح خود از زمان نسل‌کشی رواندا در سال ۱۹۹۴ رسیده و دوره‌ای طولانی از صلح نسبی را پایان داده است. تراژدی ادامه‌دار در سودان یکی از بزرگ‌ترین عوامل این عصر جدید خونریزی بوده است. بقیه جهان باید برای جلوگیری از خطر فزاینده علیه غیرنظامیان و پایان دادن یک‌بار برای همیشه به جنگ در سودان اقدام کند.

——————-
* هیئت تحریریه نیویورک تایمز گروهی از روزنامه‌نگاران حوزه دیدگاه و نظر است که نظراتشان بر پایه تخصص، تحقیق، بحث و ارزش‌های دیرینه شکل می‌گیرد. این هیئت از تحریریه خبری مستقل است.