«پایان» آتش‌بس و تمرکز ترامپ بر تنگه هرمز

باراک راوید / آکسیوس

کاخ سفید در حال آماده شدن برای چیزی است که می‌تواند به یک تبادل آتش چند روزه یا حتی چند هفته‌ای با ایران بر سر تنگه هرمز تبدیل شود.

به گفته مقامات آمریکایی به آکسیوس، مدت و شدت کارزار جدید کاملاً به گام‌های بعدی تهران بستگی دارد.

اهمیت موضوع: جنگی که با هدف تضعیف توان موشکی ایران و نابودی آنچه از برنامه هسته‌ای‌اش باقی مانده بود آغاز شد، اکنون به نبردی بی‌پایان بر سر مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان تبدیل شده است.

یک مقام آمریکایی گفت که تشدید تنش کنونی می‌تواند یک یا دو روز، یک هفته یا یک ماه طول بکشد؛ بسته به اینکه آیا ایران به حملات خود علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز ادامه دهد یا خیر.

این مقام آمریکایی گفت: «می‌خواهیم کمی گوش‌شان را بکشیم تا بفهمند شوخی نداریم.»

خبر فوری: دیپلماسی فعلاً متوقف شده و فشار نظامی دوباره به محور اصلی راهبرد رئیس‌جمهور ترامپ بازگشته است.

ترامپ روز چهارشنبه گفت آتش‌بس ۶۰ روزه‌ای که در تفاهم‌نامه (MOU) ترسیم شده بود، پس از تبادل آتشی که با حملات ایران به کشتی‌های تجاری آغاز شد، «تمام شده است».

پس از آن، آمریکا دور دوم حملات را در نزدیکی تنگه هرمز آغاز کرد که شامل حمله به اهداف زیرساختی در داخل خاک ایران برای نخستین بار طی ماه‌های گذشته بود.

ایران با حمله به پایگاه‌های آمریکا در کویت و بحرین تلافی کرد و در عین حال تأکید داشت که از ادعای خود مبنی بر کنترل تنگه عقب‌نشینی نخواهد کرد.

اندکی بعد، ترامپ اعلام کرد که آمریکا آماده کاهش تنش است و به خبرنگاران در هواپیمای «ایر فورس وان» گفت که مقامات ایرانی «کمی پیش تماس گرفتند» و «می‌خواهند به توافق برسند».

مشخص نبود ترامپ به کدام تماس اشاره می‌کند و مقامات ایرانی نیز بلافاصله هیچ تماس مستقیمی را تأیید نکردند.

ترامپ افزود: «فقط نمی‌دانم که آیا شایستگی توافق را دارند یا نه. نمی‌دانم به توافق پایبند می‌مانند یا نه. راستش را بخواهید، یک جورهایی دیوانه‌اند.»

طرف مقابل: محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، آمریکا را به «قلدری و خلف وعده» متهم کرد و هشدار داد که تنگه تنها با شرایط تهران بازگشایی خواهد شد.

قالیباف در شبکه ایکس نوشت: «اگر بزنید، می‌خورید. تنگه هرمز فقط با “ترتیبات ایرانی” باز می‌شود، نه با تهدیدهای آمریکایی.»

تصویر کلان: بازگشایی تنگه هرمز و احیای آزادی ناوبری برای کشتی‌های تجاری به هدفی محوری برای دولت ترامپ تبدیل شده است؛ عمدتاً برای تثبیت بازارهای جهانی انرژی.

برای ایران، حفظ کنترل بر این تنگه به هدفی کلیدی در هر توافقی برای پایان جنگ بدل شده است.

این موضوع یکی از بندهای اصلی تفاهم‌نامه آمریکا و ایران بود و اکنون تفسیرهای متعارض از بندهای مربوط به تنگه باعث فروپاشی این توافق شده است.

بر اساس تفاهم‌نامه، ایران باید عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز را تضمین کند. اما اندکی پس از امضای آن، مقامات ایرانی، آمریکا را به نقض توافق متهم کردند؛ با این استدلال که واشنگتن بدون تأیید تهران، کشتی‌ها را از مسیری جنوبی نزدیک سواحل عمان عبور داده است.

نکته قابل توجه: مقامات آمریکایی می‌گویند کاخ سفید معتقد است فضای بیشتری برای تشدید تنش دارد، زیرا در هفته‌های اخیر صدها نفتکش توانسته‌اند از طریق تنگه، خلیج فارس را ترک کنند.

به گفته این مقامات، این موضوع نگرانی‌های داخل دولت را از اینکه درگیری دوباره بلافاصله به جهش شدید قیمت نفت منجر شود، کاهش داده است.

پشت صحنه: یک مقام آمریکایی مدعی شد که تشدید تنش کنونی ناشی از نارضایتی عناصر رادیکال‌تر در داخل رهبری چندپاره ایران است؛ کسانی که معتقدند تفاهم‌نامه منافع واقعی برای تهران به همراه نداشته است.

به گفته این مقام، ایران شاهد از دست رفتن اهرم فشار خود در هرمز بود، زیرا صدها کشتی از مسیر جنوبی نزدیک به سواحل عمان تردد می‌کردند.

با وجود معافیت‌های تحریمی آمریکا، ایران در فروش نفت با مشکل مواجه شد، چرا که نهادهای مالی تراکنش‌ها را تأیید نمی‌کردند و کشورها نیز تمایلی به اتکا به معافیت‌های موقت نداشتند.

هیچ‌یک از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد نشده، زیرا ایران هنوز گام‌های هسته‌ای مورد نیاز طبق توافق را برنداشته است.

به گفته این مقام، توافق چارچوبی که آمریکا میان اسرائیل و لبنان میانجی‌گری کرد، بخش مربوط به لبنان در تفاهم‌نامه را غیرضروری ساخت.

چشم‌انداز: این مقام آمریکایی گفت: «بخشی از رهبری ایران از همه این موارد ناراضی بود.»

«آن‌ها شروع به شلیک کردند و ما تصمیم گرفتیم وقتش است که محکم جواب‌شان را بدهیم. این یک روند است. ما صبر داریم. اگر احساس کنیم به توافقی که می‌خواهیم نمی‌رسیم، آن را انجام نمی‌دهیم.»

جمع‌بندی: جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، روز چهارشنبه گفت موضع آمریکا ساده است: تنگه هرمز باید باز بماند.

ونس گفت: «اگر تلاش کنند آن را ببندند، با پاسخ نظامی آمریکا مواجه خواهند شد.»

«یا به آن پایبند می‌مانند، یا دقیقاً همان چیزی که دیشب برایشان اتفاق افتاد تکرار می‌شود. این روند ادامه خواهد داشت تا زمانی که آن مسیر را باز کنند و شلیک به کشتی‌ها را متوقف کنند.»