چگونه ترکیه برای ناتو حیاتی شد

کاترین بنهولد / نیویورک تایمز / ۷ ژوئیه ۲۰۲۶

دو دهه پیش، من تلاش‌های پرچالش ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا را پوشش می‌دادم. آن زمان در پاریس مستقر بودم و هر بار که یکی از گزارش‌هایم درباره این مذاکرات منتشر می‌شد، اغلب تماسی ناراضی از سوی والری ژیسکاردستن، رئیس‌جمهور پیشین فرانسه، دریافت می‌کردم. او یکی از بسیاری از اروپایی‌هایی بود که معتقد بودند ترکیه بیش از حد بزرگ، غیردموکراتیک و به تعبیر خودش «بیش از حد متفاوت» است تا بتواند عضو این باشگاه شود.

ترکیه هنوز به اتحادیه اروپا نپیوسته است، اما جایگاهش در جهان به‌وضوح تغییر کرده است. اکنون این کشور دارای ظرفیت‌هایی است که دیگر اعضای اروپایی ناتو به آن نیاز دارند؛ ارتشی بزرگ، صنعت دفاعی پویا و رهبری که توانایی منحصربه‌فردی در جلب نظر دونالد ترامپ دارد. هم‌زمان با گردهمایی رهبران ناتو در آنکارا، همکارم «بن هابارد» به افزایش نفوذ ترکیه پرداخته است.

ناتو به ترکیه نیاز دارد

تا همین چند سال پیش، ترکیه به‌عنوان «عضو مسئله‌ساز» ناتو شناخته می‌شد.

این کشور با کند کردن روند پذیرش کشورهای متقاضی عضویت در این ائتلاف نظامی، متحدان خود را آزرده می‌کرد. از اعمال تحریم‌های غرب علیه روسیه به‌دلیل جنگ اوکراین خودداری کرد. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، ولادیمیر پوتین، همتای روس خود را «دوست عزیز» خطاب می‌کرد. مقام‌های اروپایی و آمریکایی نیز درباره گرایش‌های اقتدارگرایانه اردوغان ابراز نگرانی می‌کردند.

اما تحولات جهانی در سال‌های اخیر، از جمله جنگ‌ها در اوکراین و ایران و بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، معادلات را تغییر داده است — و ناگهان ترکیه به‌طور فزاینده‌ای برای این ائتلاف حیاتی به نظر می‌رسد.

امروز، زمانی که اردوغان میزبان رهبران ناتو در آنکارا برای برگزاری نشست سران است، در جایگاهی قرار دارد که ظرفیت‌هایش برای آینده ناتو حیاتی تلقی می‌شود — و نگرانی‌ها درباره حکمرانی هرچه اقتدارگرایانه‌تر او فعلاً به زمانی دیگر موکول شده است.

ترکیه در نگاهی تازه

در سال‌های اخیر، ارزیابی جدیدی از آنچه ترکیه به ناتو عرضه می‌کند شکل گرفته است.

روابط دیپلماتیک گسترده این کشور نه‌تنها کشورهای مهم شرق و غرب، بلکه منطقه بالکان، آفریقا و خاورمیانه را نیز در بر می‌گیرد. ترکیه از این روابط برای میانجی‌گری در بحران‌های مختلف استفاده کرده است.

این کشور پس از سقوط بشار اسد در سال ۲۰۲۴ به جلوگیری از فروپاشی سوریه در هرج‌ومرج کمک کرد. از روابط خود با گروه مسلح فلسطینی حماس در مذاکرات صلح برای پایان دادن به جنگ غزه بهره برد. همچنین با وجود هدف قرار گرفتن توسط موشک‌های ایرانی، در طول جنگ، ارتباطات خود با ایران را حفظ کرده است.

اما بیش از هر عامل دیگری، جنگ اوکراین و بی‌اعتنایی ترامپ به ناتو موجب بازنگری در ارزش ترکیه برای این ائتلاف شده است.

این شرایط نگرانی‌ها را درباره چگونگی تأمین تسلیحات لازم برای حمایت از اوکراین، بازدارندگی در برابر روسیه و حفظ توان دفاعی در صورت کاهش نقش آمریکا افزایش داده است — و در این میان، ترکیه در جایگاهی تازه دیده می‌شود.

ترکیه پس از ایالات متحده، دومین ارتش بزرگ در ناتو را در اختیار دارد. این کشور کنترل دسترسی دریایی به دریای سیاه را در دست دارد و بخش عمده‌ای از جناح جنوبی ناتو را تشکیل می‌دهد.

همچنین دارای صنعت دفاعی رو به رشدی است که سال گذشته بیش از ۱۰ میلیارد دلار صادرات داشته؛ از گلوله‌های توپخانه‌ای گرفته تا پهپادها. شرکت‌های ترکیه‌ای به تولید سریع‌تر و ارزان‌تر تسلیحات نسبت به تولیدکنندگان غربی شناخته می‌شوند.

هنوز مشخص نیست ترکیه در جریان نشست این هفته — نخستین نشست ناتو در این کشور از سال ۲۰۰۴ — چه دستاورد ملموسی به دست خواهد آورد. در آن زمان، جورج دبلیو بوش رئیس‌جمهور آمریکا بود و اردوغان نخست‌وزیر دوره اول خود. انتظار می‌رود ترامپ اعلام کند که ایالات متحده مایل است جنگنده‌های پیشرفته اف-۳۵ را به ترکیه بفروشد؛ جنگنده‌هایی که ترکیه پس از خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ از روسیه در سال ۲۰۱۹ از دستیابی به آن‌ها محروم شده بود.

با این حال، اردوغان حتی پیش از آغاز نشست نیز می‌تواند یک پیروزی برای خود ثبت کند. بدون او، احتمالاً ترامپ با حضور در این نشست موافقت نمی‌کرد.

ترامپ اخیراً در دفتر بیضی‌شکل به خبرنگاران گفت: «اگر این نشست در ترکیه و به میزبانی رئیس‌جمهور اردوغان برگزار نمی‌شد، فکر نمی‌کنم در آن شرکت می‌کردم.»

زمانی مناسب برای سرکوب

با وجود این تحولات، سطح اعتماد میان ترکیه و برخی دیگر از اعضای ناتو همچنان پایین است؛ عمدتاً به‌دلیل اختلافات سیاسی و نگرانی‌ها درباره پایبندی اردوغان به دموکراسی. آنکارا نیز از کنار گذاشته شدن از تلاش‌های اتحادیه اروپا برای تقویت دفاع اروپایی — که خود عضو آن نیست — ناخشنود است.

اما در حال حاضر، تمایل ناتو برای همکاری با ترکیه، یک امتیاز مهم برای اردوغان به همراه داشته است: سکوت در برابر گسترش قدرت داخلی او.

اکرم امام‌اوغلو، برجسته‌ترین چهره مخالف و نامزد احتمالی ریاست‌جمهوری، و شهردار پیشین استانبول، همچنان در زندان به سر می‌برد و از خود در برابر آنچه به‌طور گسترده محاکمه‌ای سیاسی تلقی می‌شود دفاع می‌کند. همچنین یک دادگاه ترکیه اخیراً رهبری اصلی‌ترین حزب مخالف را برکنار کرده و فردی را جایگزین کرده است که اردوغان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۳ او را شکست داده بود.

در محافل خصوصی، مقام‌های کشورهای عضو ناتو نسبت به پایبندی ترکیه به ارزش‌های مندرج در پیمان تأسیس این ائتلاف — از جمله آزادی‌های فردی، دموکراسی، حقوق بشر و حاکمیت قانون — ابراز نگرانی می‌کنند.

اما در عرصه عمومی، در شرایطی که نگرانی‌های عمیقی درباره امنیت کشورهای خود دارند، کمتر کسی لب به اعتراض می‌گشاید.

چنان‌که یکی از سفیران پیشین آمریکا در ترکیه اخیراً به من گفت، برای اروپایی‌ها در شرایط کنونی، «خطر اصلی پشت در، وضعیت دموکراسی در ترکیه نیست.»