ایران مشوق مالی برای دست‌برداشتن از تنگه هرمز را رد کرد

بنوا فوکون، سامر سعید و الکساندر وارد
وال‌استریت ژورنال / ۲ ژوئیه ۲۰۲۶

ایالات متحده و عمان در پی یافتن راه‌هایی برای شکستن اصرار ایران بر دریافت عوارض از کشتی‌هایی هستند که از تنگه هرمز عبور می‌کنند. مهم‌ترین اهرم آن‌ها در مذاکرات غیرمستقیم، وعده آزادسازی بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور بوده است.

با این حال، تهران تاکنون این پیشنهاد را نپذیرفته است. فرماندهان نظامی ایران نیز با دور تازه‌ای از تهدیدها علیه کشتی‌هایی که از یکی از پرترددترین آبراه‌های جهان عبور می‌کنند، واکنش نشان داده‌اند.

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ایالات متحده، این هفته به دوحه سفر کردند تا با میانجی‌گران قطری درباره راه‌های برون‌رفت از بن‌بست و نهایی‌سازی اجرای توافق اولیه ماه گذشته برای بازگشایی تنگه گفت‌وگو کنند. به گفته افراد آگاه از مذاکرات، طرف‌های آمریکایی و ایرانی همچنین در گفت‌وگو با میانجی‌های قطری درباره درگیری‌های اخیر در لبنان نیز بحث کردند؛ موضوعی که روند مذاکرات را پیچیده‌تر کرده است.

به گفته این منابع، دیپلمات‌های آمریکایی پیشنهادی مبادله‌ای به ایران ارائه دادند: صرف‌نظر کردن از ادعای کنترل تنگه و چشم‌پوشی از دریافت عوارض، در ازای دسترسی به میلیاردها دلار از دارایی‌های آزادشده.

بر اساس توافق ماه گذشته با ایالات متحده، قرار بود ایران به بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار منابع مالی مسدودشده خود در خارج دسترسی پیدا کند. اقتصاد ایران در شرایط تورم فزاینده ناشی از سال‌ها تحریم، به‌شدت به تزریق جدید ارز خارجی نیاز دارد.

این منابع افزودند که مذاکرات در ابتدا به سمت آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های نگهداری‌شده در قطر پیش می‌رفت، اما تصمیم ایران برای مسدود کردن تنگه، این روند را به عقب انداخته است.

روز پنج‌شنبه، ایران نشان داد که این مشوق‌ها برای تغییر موضعش کافی نیست. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه و مذاکره‌کننده ایران، پس از بازگشت از دوحه تأکید کرد که هرمز «تحت فرمان ایران» است، نه ایالات متحده.

در ادامه روز، مقامات نظامی ایران نیز بر موضع خود پافشاری کرده و هشدار دادند هر کشتی که از مسیر مورد تأیید ایران عبور نکند، با پاسخی «فوری و قاطع» مواجه خواهد شد.

در نهایت، ایران خواهان دریافت هزینه از تمامی شناورهایی است که از تنگه عبور می‌کنند، در ازای ارائه خدماتی نظیر تأمین امنیت، و امیدوار است بخش عمده‌ای از درآمد سالانه‌ای در حدود ۴۰ میلیارد دلار را از این محل کسب کند. این خواسته از سوی ایالات متحده و کشورهای همسایه خلیج فارس رد شده است.

در مقابل، مذاکره‌کنندگان در حال بررسی طرح جایگزینی از سوی عمان هستند—کشوری که بر بخش جنوبی تنگه اشراف دارد. به گفته مقامات مطلع، در این طرح هزینه خدمات دریایی از طریق صندوقی تأمین می‌شود که با کمک‌های داوطلبانه تأمین مالی خواهد شد.

آن‌ها افزودند عمان با شرکت‌های نفتی و کشتیرانی گفت‌وگو کرده تا آمادگی آن‌ها برای مشارکت در این صندوق را ارزیابی کند. با این حال، ایران تاکنون به این فرمول اعتراض داشته، زیرا در آن عوارض مستقیمی دریافت نمی‌شود.

به گفته این مقامات، کشورهای حاشیه خلیج فارس نسبت به کارآمدی این طرح تردید دارند، زیرا ایران از تجهیزات کافی برای مدیریت مؤثر این آبراه برخوردار نیست.

صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم‌هاوس در لندن، گفت: «ایران تلاش می‌کند تنگه را بر اساس شروط خود بازگشایی کند و نمی‌خواهد اهرمی را که به دست آورده از دست بدهد.»

او افزود: «تهران آسان‌تر می‌تواند تنگه را مختل کند تا اینکه بتواند آن را به‌طور پایدار اداره کند.»

به گفته یک منبع آگاه از دیدگاه واشنگتن، مذاکره‌کنندگان آمریکایی این طرح را دریافت کرده‌اند، اما نگرانی‌هایی درباره آن دارند که قصد دارند با عمان مطرح کنند. فرد دیگری نیز گفت این طرح همچنان می‌تواند به‌عنوان نوعی سازوکار دریافت عوارض به نفع ایران تلقی شود.

این بن‌بست به‌شدت تردد در این آبراه را مختل کرده است. هفته گذشته، پس از آنکه عمان بدون کسب موافقت تهران مسیر جایگزین عبور را سازمان‌دهی کرد، ایران حملات خود به کشتی‌ها را از سر گرفت؛ اقدامی که به موج تازه‌ای از حملات متقابل آمریکا انجامید، پیش از آنکه دو طرف با توقف درگیری و ازسرگیری مذاکرات موافقت کنند.

بر اساس داده‌های شرکت «کپلر»، تا روز چهارشنبه تعداد عبور روزانه کشتی‌ها از این آبراه به ۴۳ فروند کاهش یافت، در حالی که این رقم یک هفته پیش ۷۵ فروند بود. این شرکت ارائه‌دهنده داده‌های کالایی اعلام کرد که پیش از آغاز جنگ، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از تنگه عبور می‌کردند.