پایان گفت‌وگوهای آمریکا و ایران در دوحه

اندرو میلز، پریسا حافظی و جیکوب بوگیج / خبرگزاری رویترز / اول ژوئیه ۲۰۲۶

ایران و ایالات متحده روز چهارشنبه یک دور از گفت‌وگوهای غیرمستقیم را به پایان رساندند، بدون آن‌که نشانه‌ای از پیشرفت به سوی صلحی پایدار دیده شود. تمرکز مذاکرات در عوض بر موضوعاتی بود که به گفته طرفین، دو هفته پیش و هم‌زمان با اعلام یک توافق موقت، حل‌وفصل شده بودند.

منابع آگاه از این گفت‌وگوها گفتند مذاکره‌کنندگان دو کشور طی دو روز در دوحه درباره تردد دریایی در تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران بحث کردند؛ دو موضوع کلیدی در چارچوب توافق اولیه.

وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد نشست بعدی پس از مراسم تشییع و خاکسپاری علی خامنه‌ای، رهبر کشته شده جمهوری اسلامی، برگزار خواهد شد. مراسم خاکسپاری قرار است در ۹ ژوئیه انجام شود.

سخنگوی وزارتخانه قطر در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت گفت‌وگوهای دوحه در موضوعات مرتبط با یادداشت تفاهمی که در ماه ژوئن به جنگ پایان داد «پیشرفت‌های مثبتی» داشته و «بر دستاوردهای» نشست سوئیس بنا شده است.

در واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت دو طرف در زمینه محدودیت‌های احتمالی برای برنامه هسته‌ای ایران – که دلیل اصلی آغاز جنگ توسط او همراه با اسرائیل در ماه فوریه بود – در حال پیشرفت هستند. او به خبرنگاران گفت: «خلع هسته‌ای ایران به‌خوبی پیش می‌رود. نشست‌های بسیار خوبی داشته‌اند و خواهیم دید.»

با این حال، منابع گفتند برنامه هسته‌ای در این مذاکرات که ماهیتی فنی داشت، مطرح نشده است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفت این موضوع در مراحل بعدی بررسی خواهد شد. او به خبرنگاران گفت: «بدیهی است که ما نگران مسئله هسته‌ای هستیم و به‌زودی گفت‌وگو درباره آن را آغاز خواهیم کرد.»

وزارت خارجه قطر اعلام کرد مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی نشست‌های جداگانه‌ای با میانجی‌گران قطری و پاکستانی برگزار کردند.

به گفته یک منبع آگاه که به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، جرد کوشنر، داماد ترامپ، و استیو ویتکاف، نماینده ارشد آمریکا که از سوی کاخ سفید برای «گفت‌وگوهای سطح بالا» به منطقه اعزام شده بودند، در این نشست‌ها حضور نداشتند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه و رئیس هیئت ایرانی، اعلام کرد مذاکرات به پایان رسیده است. هیچ‌یک از طرفین اعلام نکردند که آیا توانسته‌اند اختلافات خود را کاهش دهند یا خیر.

چه کسی تنگه را کنترل می‌کند؟

توافق اولیه پیش‌بینی می‌کند که ایران و ایالات متحده اجازه ازسرگیری عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را بدهند؛ گذرگاهی که پیش از جنگ، یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کرد. هرچند تردد تا حدی از سر گرفته شده، وضعیت این آبراه راهبردی همچنان نامشخص است و دو کشور پس از حمله ایران به یک کشتی باری، آخر هفته گذشته حملاتی را علیه یکدیگر انجام دادند.

دو منبع ارشد ایرانی گفتند تهران مصمم است حتی در صورت لزوم با توسل به زور، کنترل خود بر تنگه را به رسمیت بین‌المللی برساند. ایران همچنین بارها اعلام کرده است که از اواسط اوت، پس از پایان دوره معافیت از عوارض که در توافق اولیه تعیین شده، از کشتی‌ها عوارض عبور دریافت خواهد کرد.

ترامپ روز چهارشنبه احتمال بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار با ایران را کم‌اهمیت جلوه داد و گفت: «فکر می‌کنم آن‌ها مسیر زیادی را طی کرده‌اند.»

پس از اظهارات ترامپ، قیمت نفت به پایین‌ترین سطح خود در چهار ماه گذشته کاهش یافت و تحلیلگران برای نخستین‌بار از زمان آغاز جنگ، پیش‌بینی‌های قیمتی خود را تعدیل کردند.

رسانه‌های دولتی ایران روز چهارشنبه گزارش دادند یک کشتی کانتینری خارجی در آب‌های کم‌عمق خارج از مسیر تعیین‌شده از سوی مقامات ایرانی به گل نشسته است.

واندانا هاری، بنیان‌گذار مؤسسه تحلیل بازار نفت «واندا اینسایتس»، گفت: «تنگه هرمز در حال بازگشایی است، اما این روند ناپیوسته، غیرقابل پیش‌بینی و فاقد شفافیت کامل است.»

چندین کشور اروپایی پیشنهاد داده‌اند در پاکسازی مین‌ها از تنگه مشارکت کنند، اما بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، گفت انتظار ندارد کشورش در این اقدام مشارکت کند و دلیل آن را عدم تمایل ایران به همکاری با دیگر کشورها عنوان کرد.