مذاکره‌کنندگان آمریکا و ایران راهی دوحه می‌شوند

اندرو میلز، پریسا حافظی و بو اریکسون
خبرگزاری رویترز / ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶ 

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، داماد خود جرد کوشنر و نماینده‌اش استیو ویتکاف را برای هدایت تیم مذاکره‌کننده اعزام می‌کند. ایران نیز هیأت فنی خود را این هفته به قطر می‌فرستد، اما اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، می‌گوید این اقدام «هیچ ارتباطی» با سفر آمریکایی‌ها ندارد و هیچ گفت‌وگویی میان دو طرف برنامه‌ریزی نشده است.

بقائی گفت: «در روزهای آینده هیچ‌گونه نشست مذاکره‌ای در هیچ سطحی با طرف آمریکایی نخواهیم داشت.» 

اختلاف نظر درباره اصل برگزاری دیدار، شکنندگی توافق ۱۷ ژوئن برای توقف درگیری را برجسته می‌کند؛ درگیری‌ای که جریان جهانی نفت از طریق تنگه هرمز را مختل کرده و در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر، به چالشی سیاسی برای ترامپ تبدیل شده است.

آمریکا و ایران حداقل ۶۰ روز برای اجرای یادداشت تفاهم ۱۴‌بندی به منظور تمدید آتش‌بس آوریل، بررسی برنامه هسته‌ای ایران و مذاکره برای آتش‌بسی دائمی در نظر گرفته‌اند. با این حال، پیشرفت‌ها کند بوده و هر طرف، دیگری را به نقض مفاد توافق متهم کرده است.

پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تردد دریایی در تنگه هرمز – گذرگاهی باریک که پیش‌تر حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور می‌کرد – عملاً متوقف شد.

اسرائیل به گفت‌وگوهای صلح میان ایران و آمریکا نپیوسته و از این توافق فاصله گرفته است. تنش میان واشنگتن و تهران همچنین تلاش‌ها برای پایان دادن به درگیری در لبنان را پیچیده کرده است؛ جایی که نبیه بری، رئیس پارلمان و متحد حزب‌الله مورد حمایت ایران، نسبت به توافق جداگانه میان لبنان و اسرائیل با میانجی‌گری آمریکا برای توقف درگیری ابراز تردید کرده است.

بسته شدن این آبراه باعث شد قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد، که به افزایش تورم جهانی انجامیده و در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای که کنترل کنگره آمریکا را تعیین می‌کند، فشار را بر ترامپ افزایش داده است؛ به‌ویژه در شرایطی که برخی جمهوری‌خواهان نیز او را به آغاز جنگ بدون مجوز قانون‌گذاران متهم کرده‌اند.

یک مقام ارشد ایرانی گفت روز سه‌شنبه نشستی در دوحه برگزار خواهد شد، اما برخلاف گفت‌وگوهای فنی پیشین میان تیم‌های ایران و آمریکا در سوئیس، تمرکز این نشست بر مدیریت تنگه هرمز و کاهش تنش‌ها خواهد بود.

مقام دیگری آگاه از برنامه‌ها گفت انتظار می‌رود تیم‌های فنی ایران و آمریکا روز چهارشنبه به‌طور جداگانه با میانجی‌گران قطری و پاکستانی دیدار کنند.

ابهام در واشنگتن

ترامپ در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت: «نشست دوحه شاید مهم باشد، شاید هم نباشد. خواهیم دید.» 

او در عین حال تأکید کرد «از نظر نظامی در حال پیروزی هستیم» و بار دیگر شرط خود را مبنی بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تکرار کرد.

ایران در تلاش برای افزایش اهرم فشار، با اتکا به کنترل خود بر تنگه مشترک با عمان، اعلام کرده قصد دارد از کشتی‌های عبوری عوارض دریافت کند و مانع حرکت شناورهایی شود که از مسیرهای تعیین‌شده خارج می‌شوند.

آمریکا ایران را متهم کرده که در روزهای اخیر دست‌کم دو کشتی تجاری را با موشک یا پهپاد هدف قرار داده و در پاسخ، تأسیسات نظامی ایران را بمباران کرده است. در مقابل، ایران نیز بامداد یکشنبه موشک‌ها و پهپادهایی را به سمت پایگاه‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین شلیک کرد.

ویتکاف و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز دوشنبه در تماس تلفنی اعضای کنگره را در جریان تحولات ایران قرار دادند. استیو دینز، سناتور جمهوری‌خواه، به خبرنگاران گفت اگرچه توضیحات آنها محدود بود، اما این گفت‌وگو را «سازنده» ارزیابی می‌کند.

با این حال، چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، این جلسه توجیهی را «ناقص و فاقد جزئیات» خواند.

او گفت: «پس از کشاندن آمریکا به جنگی پرهزینه، دولت ترامپ هنوز نمی‌تواند حتی یک دستاورد مشخص برای آمریکایی‌ها نام ببرد. در عوض، وزیر روبیو به من تأیید کرد که ایران میلیاردها دلار درآمد نفتی به دست خواهد آورد، در حالی که همچنان اهرم فشار خطرناک خود بر تنگه هرمز را حفظ می‌کند.»