در مذاکرات آمریکا و ایران در سوئیس چه گذشت

باراک راوید / آکسیوس

مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی تا شامگاه یکشنبه در سوئیس مذاکراتی طولانی و فشرده برگزار کردند؛ مذاکراتی که با هدف آغاز یک روند ۶۰ روزه برای دستیابی به یک توافق هسته‌ای جدید انجام شد.

اهمیت موضوع: مذاکرات تقریباً بی‌وقفه در نشست دریاچه لوسرن نشان می‌دهد که با وجود اختلافات قابل توجه، هر دو طرف همچنان به روند گفت‌وگو متعهد هستند و احتمالاً در حال فراهم کردن زمینه برای بحث‌های گسترده‌تر درباره امنیت منطقه‌ای‌اند.

این مذاکرات به رهبری معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی‌دی ونس، و با حضور نمایندگان کاخ سفید، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، تا شامگاه یکشنبه ادامه یافت؛ آن هم در شرایطی که ایران روز شنبه اعلام کرده بود در واکنش به آنچه نقض آتش‌بس در لبنان از سوی اسرائیل خوانده می‌شود، تنگه هرمز را خواهد بست.

وضعیت کنونی: هم‌زمان با آغاز مذاکرات در دریاچه لوسرن در روز شنبه، رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، هم در حساب کاربری خود در شبکه «تروث سوشال» و هم در مصاحبه‌ای با شبکه فاکس نیوز چندین تهدید علیه ایران مطرح کرد.

مقام‌های ایرانی این تهدیدها را به‌صورت علنی رد کردند، اما در گفت‌وگوهای خصوصی نیز این موضوع را مطرح کرده و گفتند که این اظهارات نقض ماده نخست تفاهم‌نامه آمریکا و ایران است؛ ماده‌ای که تصریح می‌کند دو طرف در طول مذاکرات از تهدید به استفاده از زور خودداری خواهند کرد.

یک منبع از یکی از کشورهای میانجی و همچنین یک دیپلمات آمریکایی گفتند که اگرچه مقام‌های ایرانی به خبرنگاران همراه خود گفته بودند که در اعتراض به تهدیدهای علنی ترامپ از مذاکرات خارج شده‌اند، اما در عمل گفت‌وگوها در تمام طول روز ادامه یافت.

پشت صحنه مذاکرات: این دیپلمات آمریکایی گفت یکی از موضوعات مطرح‌شده در مذاکرات، «سازوکارهای جلوگیری از درگیری در لبنان و اجرای آتش‌بس» بوده است؛ آن هم در حالی که در جنوب لبنان درگیری‌هایی میان نیروهای حزب‌الله و ارتش اسرائیل رخ داده است.

یک منبع از یکی از کشورهای میانجی گفت که بحث درباره لبنان «تنش‌آلود» بوده است.

به گفته این دیپلمات، مذاکرات بر «تمام عناصر توافق هسته‌ای» متمرکز بود. همچنین مقام‌ها درباره تنگه هرمز و اظهارات اخیر ایران درباره احتمال بستن آن نیز گفت‌وگو کردند.

این دیپلمات آمریکایی گفت: «ما به‌صراحت اعلام کردیم که می‌خواهیم اطمینان حاصل شود تنگه هرمز کاملاً باز باقی می‌ماند. در این زمینه پیشرفت خوبی حاصل شد.»

یک دیپلمات دیگر که در مذاکرات حضور داشت، این گفت‌وگوها را «سخت اما سازنده» توصیف کرد و افزود: «ما توانستیم یک چارچوب اولیه تدوین کنیم که در هفته‌های آینده مبنای مذاکرات فنی خواهد بود.»

جزئیات بیشتر: به گفته این دیپلمات، دو طرف درباره اجرای تفاهم‌نامه و نحوه اطمینان از هماهنگی همه طرف‌ها نیز گفت‌وگو کردند.

همچنین مقام‌ها درباره چارچوبی برای ادامه مذاکرات میان رهبران سیاسی و تیم‌های فنی بحث و تبادل نظر کردند.

به گفته این دیپلمات، نمایندگان آمریکا، ایران، پاکستان و قطر از روند مذاکرات رضایت داشتند.

او گفت: «میانجی‌ها به هر دو طرف کمک می‌کنند تا مسائل را حل‌وفصل کنند. ما معتقدیم این دور اولیه مذاکرات، زمینه مناسبی برای اعتمادسازی در آینده فراهم می‌کند.»

وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که میانجی‌های پاکستانی و قطری «پیشرفت بزرگی برای پایان دادن به جنگ لبنان» حاصل کرده‌اند.

او همچنین افزود که ایران معافیت‌هایی برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی دریافت کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران نیز آزاد شده است. با این حال، مقام‌های آمریکایی این ادعا را تأیید نکرده‌اند.

عراقچی نوشت: «نخستین آزمون واقعی: مرکز هماهنگی جلوگیری از درگیری در لبنان.»

نگاه کلی: در بیانیه مشترکی که در پایان نشست سوئیس منتشر شد، میانجی‌های قطری و پاکستانی اعلام کردند که در جریان ۱۸ ساعت مذاکره «پیشرفت امیدوارکننده‌ای» حاصل شده است.

به گفته میانجی‌ها، مقام‌های آمریکا و ایران توافق کردند یک «کمیته عالی‌رتبه» تشکیل دهند که وظیفه نظارت سیاسی بر مذاکرات را بر عهده خواهد داشت. همچنین کارگروه‌هایی برای مسائل هسته‌ای، تحریم‌ها و حل‌وفصل اختلافات ایجاد خواهند شد.

بر اساس این بیانیه، آمریکا و ایران بر سر یک نقشه راه برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیده‌اند.

میانجی‌ها همچنین اعلام کردند که طرفین توافق کرده‌اند یک «خط ارتباطی» درباره تنگه هرمز ایجاد کنند که تا زمان ادامه مذاکرات فعال خواهد بود تا «از وقوع حوادث و سوءتفاهم جلوگیری شود و عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز تضمین گردد.»

آمریکا و ایران همچنین توافق کردند همراه با لبنان و میانجی‌ها یک «مرکز هماهنگی جلوگیری از درگیری» ایجاد کنند تا «پایبندی به توقف عملیات نظامی در لبنان» تضمین شود.

گام بعدی: تیم‌های فنی در سوئیس باقی خواهند ماند تا در طول باقی‌مانده هفته مذاکرات را ادامه دهند.

***

متن کامل بیانیه مشترک قطر و پاکستان (میانجیگران)

نخستین دور گفت‌وگوهای سطح‌عالی در چارچوب «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» با مشارکت نمایندگان جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده آمریکا و دو طرف میانجی، یعنی دولت قطر و جمهوری اسلامی پاکستان، در بورگن‌اشتوک سوئیس به پایان رسید.

روز نخست نشست دریاچه لوسرن در فضایی مثبت و سازنده برگزار شد. پیشرفت‌های امیدوارکننده‌ای حاصل شده است که از جمله آن می‌توان به ایجاد سازوکاری برای ادامه گفت‌وگوهای فنی اشاره کرد.

بر مبنای یادداشت تفاهم، طرف‌ها با تشکیل یک «کمیته عالی» موافقت کردند که مسئولیت نظارت سیاسی بر روند میانجی‌گری را بر عهده خواهد داشت.

مذاکره‌کنندگان ارشد به‌طور منظم به کمیته عالی گزارش خواهند داد و هدایت کارگروه‌های متمرکز بر موضوعات هسته‌ای، تحریم‌ها و نیز کارگروه نظارت و حل‌وفصل اختلافات را برای تضمین اجرای مؤثر یادداشت تفاهم و همچنین رسیدگی به سایر موضوعات بر عهده خواهند داشت.

کمیته عالی بر سر یک نقشه راه برای دستیابی به توافق نهایی ظرف مدت ۶۰ روز به توافق رسیده است؛ امری که زمینه را برای آغاز فوری گفت‌وگوهای فنی بیشتر فراهم می‌کند. افزون بر این، برای دوره زمانی مذکور در بند ۵ یادداشت تفاهم، یک خط ارتباطی میان طرف‌ها ایجاد شده است تا از بروز حوادث و سوءتفاهم‌ها جلوگیری شود و عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز تضمین گردد.

همچنین طرف‌ها با ایجاد یک «واحد کنترل منازعه» میان خود و جمهوری لبنان، با تسهیل‌گری میانجی‌ها، موافقت کردند تا پایبندی به توقف عملیات نظامی در لبنان مطابق با مفاد یادداشت تفاهم تضمین شود. گفت‌وگوهای فنی درباره تمامی موضوعات تا پایان هفته در مجموعه بورگن‌اشتوک ادامه خواهد یافت.

طرف‌های میانجی به تلاش‌های حداکثری خود ادامه خواهند داد تا اطمینان حاصل شود که مذاکرات همچنان در فضایی سازنده پیش می‌رود و هدف دستیابی به یک توافق نهایی محقق شود.

دولت قطر و جمهوری اسلامی پاکستان مراتب قدردانی صمیمانه خود را از ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به‌سبب پایبندی مستمر آنان به دیپلماسی و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشه ابراز می‌کنند. طرف‌های میانجی همچنین از شرکا و متحدان به‌خاطر حمایت مستمر و مشارکت ارزشمندشان در روند جاری مذاکرات تقدیر می‌نمایند.

خبرگزاری ایرنا