توافق برای آتش‌بس ۶۰ روزه و بازگشایی تنگه هرمز

باراک راوید / آکسیوس 

ایالات متحده و ایران بر سر یک چارچوب برای تمدید آتش‌بس به مدت ۶۰ روز به توافق رسیده‌اند و انتظار می‌رود مراسم امضای رسمی این توافق روز جمعه برگزار شود و سپس گفت‌وگوهای هسته‌ای آغاز گردد.

اهمیت موضوع: این توافق می‌تواند به بازگشایی تنگه هرمز، کاهش فشار بر بازارهای جهانی انرژی و ایجاد یک بازه زمانی برای مذاکرات در مورد برنامه هسته‌ای ایران منجر شود.

▪️یادداشت تفاهم مورد نظر، بزرگ‌ترین پیشرفت دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ به شمار می‌آید و زمان بیشتری برای مذاکرات درباره مسائل حل‌نشده هسته‌ای فراهم می‌کند.

تصویر کلی توافق: این توافق برای ازسرگیری تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز طراحی شده است؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد، اما مسائل اصلی هسته‌ای را به مذاکرات دو ماه آینده موکول می‌کند.

▪️بازگشایی کامل تنگه احتمالاً بلافاصله انجام نخواهد شد، زیرا مین‌روبی، بازسازی زیرساخت‌ها و تضمین امنیت زمان‌بر است و رسیدن به حجم تردد پیش از جنگ به تدریج انجام می‌گیرد.

آنچه رخ داده است: شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، روز یکشنبه از دستیابی به یک چارچوب برای بازگشایی تنگه و آغاز گفت‌وگوهای هسته‌ای پس از ۱۰۷ روز جنگ خبر داد.

▪️دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اندکی بعد اعلام کرد واشنگتن محاصره دریایی خود را لغو خواهد کرد و در مقابل، انتظار می‌رود ایران تنگه را بازگشایی کند و مذاکرات مفصل‌تر هسته‌ای در ادامه انجام شود.

▪️قرار بود این توافق پس از میانجی‌گری پاکستان و قطر روز یکشنبه به‌صورت الکترونیکی امضا شود، اما در ابتدا مشخص نبود که این امضا واقعاً انجام شده است یا نه.

آنچه دنبال می‌شود: به گفته شریف و مقام‌های ایرانی، مراسم رسمی امضای توافق روز جمعه در سوئیس برگزار خواهد شد.

▪️ترامپ در شبکه «تروث سوشال» نوشت بازگشایی تنگه تنها «پس از امضای توافق در روز جمعه و برای انجام عملیات مین‌روبی» صورت می‌گیرد.

▪️شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد: «جنگ و عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، از امشب به‌طور فوری و دائمی متوقف خواهد شد.»

▪️در این بیانیه همچنین آمده است: «مذاکرات درباره توافق نهایی تنها پس از آن انجام خواهد شد که طرف مقابل تعهدات خود ذیل یادداشت تفاهم را اجرا کرده باشد.» 

مفاد اصلی توافق: طبق این توافق، آمریکا و ایران باید در طول بازه ۶۰ روزه درباره غنی‌سازی اورانیوم در ایران و نحوه مدیریت و خارج‌سازی اورانیوم با غنای بالا مذاکراتی انجام دهند.

▪️ایالات متحده در این چارچوب درباره تخفیف تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران گفت‌وگو خواهد کرد و انتظار می‌رود هرگونه تخفیف تحریمی به میزان پایبندی تهران به تعهدات هسته‌ای خود گره بخورد.

▪️آتش‌بس، درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان را نیز که یکشنبه دوباره اوج گرفته بود، در بر می‌گیرد.

وضعیت میدانی و تنش‌های اخیر: این توافق پس از یک دوره بسیار پرتنش به دست آمده است. روز یکشنبه و ساعاتی پیش از زمان مورد انتظار برای امضا، اسرائیل اهدافی از حزب‌الله را در بیروت هدف قرار داد و این اقدام باعث شد ایران تهدید کند از توافق خارج خواهد شد.

▪️به گفته مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی، ایران برای انجام یک حمله علیه اسرائیل آماده‌سازی عملیاتی انجام داده بود.

▪️مذاکره‌کنندگان آمریکایی همراه با میانجی‌های قطری و پاکستانی تلاش کردند از حمله ایران به اسرائیل – که می‌توانست پاسخ شدید اسرائیل و در نتیجه از هم پاشیدن توافق را در پی داشته باشد – جلوگیری کنند و در نهایت مقام‌های ایرانی از انجام این حمله صرف‌نظر کردند.

واکنش‌ها: ترامپ در «تروث سوشال» نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون تکمیل شده است. تبریک به همه! بدین‌وسیله بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز را به‌طور کامل مجاز می‌دانم و هم‌زمان، دستور برداشته شدن فوری محاصره دریایی ایالات متحده را صادر می‌کنم. کشتی‌های جهان، موتورهای خود را روشن کنید.»
 
▪️چند دقیقه پیش از آن، شریف در شبکه X نوشت که «توافق صلح» میان آمریکا و ایران «حاصل شده است» و افزود: «هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله در لبنان، را اعلام کرده‌اند.» 

▪️شریف تأکید کرد که این توافق «اکنون برقرار است».

▪️کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، به رسانه‌های داخلی گفت متن یادداشت تفاهم نهایی شده است.

▪️به گفته او، بخشی از اصلاحاتی که تهران خواستار اعمال آن در متن یادداشت تفاهم بود، پس از تشدید تنش‌ها در لبنان در روز یکشنبه پذیرفته شد.

▪️غریب‌آبادی گفت تهدیدهای نیروهای مسلح ایران «به پیشبرد روند مذاکرات کمک کرد» و «در نهایی شدن متن نقش داشت».

▪️او توضیح داد که این تهدیدها چندین موضوعِ حل‌نشده در مذاکرات را به پیش برده است و افزود: «نیروهای مسلح آماده بودند پاسخ قاطع بدهند.»

▪️به گفته غریب‌آبادی، مذاکرات بر سر متن یادداشت تفاهم تا حدود ساعت ۵ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا ادامه داشت و پانزده دقیقه بعد از پایان این گفت‌وگوها، شریف توافق را اعلام کرد.

گام‌های بعدی: شریف اعلام کرد پاکستان و سایر میانجی‌ها «در طول این هفته مجموعه‌ای از نشست‌ها را تسهیل خواهند کرد» و سپس گفت‌وگوهای فنی آغاز می‌شود.

▪️طرفین برای خود ۶۰ روز زمان تعیین کرده‌اند تا به یک توافق فنی درباره چگونگی کاهش سطح غنای اورانیوم با غنای بالا در ایران و همچنین چگونگی انجماد و نظارت بر برنامه هسته‌ای این کشور در آینده دست یابند.

▪️این هدف با توجه به دشواری‌هایی که حتی برای رسیدن به همین یادداشت تفاهم کم‌جزئیات‌تر وجود داشت، بسیار بلندپروازانه محسوب می‌شود.

▪️طرف آمریکایی اصرار دارد که ایران برای رسیدن به توافق نهایی انگیزه دارد، زیرا تخفیف تحریم‌ها و دسترسی به دارایی‌های بلوکه‌شده به پیشرفت در موضوع هسته‌ای مشروط شده است؛ در مقابل، برخی چهره‌های تندرو در آمریکا و اسرائیل نگران‌اند که هرگز توافق نهایی‌ای حاصل نشود و جنگ در حالی پایان یابد که پرسش‌های هسته‌ای همچنان بی‌پاسخ باقی مانده است.

***

متن کامل بیانیه شهبار شریف:
«پس از مذاکرات فشرده، با خرسندی اعلام می‌کنیم که توافق صلح میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شده است. هر دو طرف اعلام کرده‌اند که عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها، از جمله در لبنان، به‌صورت فوری و دائمی متوقف خواهد شد.
مراسم رسمی امضای این توافق، روز جمعه ۱۹ ژوئن در سوئیس برگزار خواهد شد.
مایلیم از ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به‌خاطر تعهدشان به یافتن راه‌حل دیپلماتیک برای این مناقشه قدردانی کنیم. همچنین از برادران خود در این تلاش میانجی‌گرانه، به‌ویژه رهبری برجسته دولت قطر، بابت حمایت‌هایشان در دستیابی به این توافق صمیمانه تشکر می‌کنیم. همچنین به‌طور ویژه از رهبری دوراندیش پادشاهی عربستان سعودی و جمهوری ترکیه برای نقش‌آفرینی گسترده‌شان در این زمینه قدردانی می‌کنم.
با نهایی شدن این توافق، میانجی‌ها در طول این هفته برگزاری مجموعه‌ای از نشست‌ها را تسهیل خواهند کرد. این گفت‌وگوهای پیش از اجرا، زمینه را برای مذاکرات فنی و رسمی فراهم خواهد ساخت.»

---

پست ترامپ پس از بیانیه شهباز شریف:
توافق با جمهوری اسلامی ایران نهایی شد. به همه تبریک می‌گویم! بدین‌وسیله من به طور کامل اجازه بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز را می‌دهم و همزمان اجازه رفع فوری محاصره دریایی ایالات متحده را صادر می‌کنم.
کشتی‌های صلح، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان یابد!
رئیس‌جمهور دونالد ج. ترامپ