احمد وحیدی چانه‌زنی ایران با آمریکا را هدایت می‌کند

بنوا فوکون و سامر سعید
وال‌استریت ژورنال / ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶

تصمیم ایران برای شلیک موشک‌های بالستیک به اسرائیل برای نخستین بار در چند ماه گذشته، نشان‌دهنده میزان قدرت فرمانده جدید نیروی شبه‌نظامی هراس‌انگیز این کشور بود.

به گفته مقام‌های ایرانی و عرب، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خواستار حمله شدید به اسرائیل برای متوقف کردن حملات علیه حزب‌الله در بیروت شده بود. این مقام‌ها افزودند که برخی صداهای میانه‌روتر در رهبری ایران خواهان خودداری از این حملات بودند، زیرا نگران بودند که چنین اقدامی توافق احتمالی با آمریکا — که می‌تواند اقتصاد ایران را نجات دهد — به خطر بیندازد.

در نهایت، وحیدی در این اختلاف نظر پیروز شد و شورای عالی امنیت ملی ایران را متقاعد کرد از این حملات حمایت کند؛ اقدامی که به نخستین تبادل آتش میان ایران و اسرائیل از زمان آتش‌بس ۸ آوریل انجامید.

وحیدی به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی قدرت در ایران ظهور کرده که در میز مذاکرات با واشینگتن رویکردی سخت‌گیرانه را دنبال می‌کند. رئیس‌جمهور ترامپ و میانجی‌ها روز شنبه اعلام کردند که به آستانه یک توافق اولیه با تهران رسیده‌اند و احتمال امضای آن حتی در روز یکشنبه وجود دارد. با این حال، ایران نسبت به زمان‌بندی این توافق واکنش منفی نشان داد. در داخل ایران، سپاه پاسداران و افراد نزدیک به آن بزرگ‌ترین مانع در مسیر دستیابی به توافق به‌شمار می‌روند.

میانجی‌ها اعلام کرده‌اند که به توافقی نزدیک شده‌اند که بر اساس آن تنگه هرمز بازگشایی شده و محاصره آمریکا لغو می‌شود، در حالی که حل مسائل پیچیده‌تری مانند برنامه هسته‌ای ایران و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده آن به آینده موکول خواهد شد. ترامپ روز پنج‌شنبه گفت که دو طرف آن‌قدر به توافق نزدیک شده‌اند که او حملات بیشتر را متوقف خواهد کرد.

اما ایران هشدار داد که هنوز پیش‌نویس توافق را تأیید نکرده است. وحیدی به‌عنوان تأثیرگذارترین و قدرتمندترین صدای جریان تندرو شناخته می‌شود که خواهان ایستادگی تهران تا تحقق کامل مطالباتش است.

در ماه‌های اخیر، وحیدی — فرمانده‌ای مرموز که سلف او در نخستین روز جنگ کشته شد — بارها با چهره‌های سیاسی و علنی‌تر در رهبری ایران دچار اختلاف شده است.

او هر بار در این رقابت‌ها دست بالا را داشته است.

این مقام ۶۷ ساله که به‌دلیل نقش در سرکوب اعتراضات مرتبط با حقوق زنان در سال ۲۰۲۲ تحت تحریم آمریکا قرار دارد و به‌اتهام دست داشتن در حمله مرگبار به یهودیان در آرژانتین از سوی اینترپل تحت تعقیب است، تأکید دارد که ایران باید بازدارندگی نظامی خود را بازسازی کند تا اهرم فشار خود را در مذاکرات افزایش دهد.

به گفته میانجی‌های حاضر در مذاکرات، جایگاه وحیدی در رأس قدرتمندترین نیروی مسلح جمهوری اسلامی باعث شده دیدگاه او اکنون جهت‌گیری ایران در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ را شکل دهد. نیروهای تحت فرمان او مسئول اعمال کنترل ایران بر تنگه هرمز هستند؛ مهم‌ترین اهرم تهران در مذاکرات.

به گفته مقام‌های عرب، ایرانی و اروپایی، در طول جنگ، وحیدی بارها نظر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، را نادیده گرفته است. هر دو این چهره‌ها خواهان دستیابی سریع به یک توافق اولیه با آمریکا برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی تحت فشار محاصره نفتی آمریکا بوده‌اند.

در مقابل، وحیدی اولویت را به بازسازی بازدارندگی ایران و حمایت از حزب‌الله لبنان — گروه شبه‌نظامی مورد حمایت تهران — داده است. به گفته میانجی‌های عرب، این وحیدی بود که درگیری در لبنان را به جنگ ایران گره زد و دستیابی به توافق با آمریکا را به پایان درگیری اسرائیل با حزب‌الله مشروط کرد.

او همچنین مذاکره‌کنندگان را تحت فشار قرار داده تا از ذخایر موشکی ایران محافظت کرده و دسترسی به دارایی‌های مسدودشده را تضمین کنند. میانجی‌ها می‌گویند او استدلال کرده که این منابع مالی نباید از هزینه‌کرد نظامی منع شوند.

سپاه پاسداران به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداده است.

وحیدی پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ از اعضای مؤسس سپاه پاسداران بود و در سال ۱۹۸۲ در سن ۲۳ سالگی ریاست بخش اطلاعات آن را بر عهده گرفت. او به تأسیس نیروی قدس — یگان نخبه سپاه که در آموزش نیروهای شبه‌نظامی خارجی برای مقابله با دشمنان ایران تخصص داشت — کمک کرد و در سال  ۱۹۸۸ به نخستین فرمانده آن تبدیل شد. در دهه ۱۹۹۰، در مقام فرمانده این نیرو، به توسعه حزب‌الله به‌عنوان نیروی نظامی مسلط در لبنان کمک کرد.

آرژانتین در سال ۲۰۰۷ از طریق اینترپل حکم بازداشت وحیدی را صادر کرد و او را به مشارکت در طراحی بمب‌گذاری سال ۱۹۹۴ در یک مرکز یهودیان در بوئنوس آیرس متهم کرد؛ حمله‌ای که ۸۵ کشته و صدها زخمی برجای گذاشت. جمهوری اسلامی بارها هرگونه نقش وحیدی یا سایر مقام‌های ایرانی در این حمله را رد کرده است.

او در سمت‌های مختلفی فعالیت کرده که به او شناخت عمیقی از ساختار دفاعی و امنیتی ایران داده است، از جمله وزیر دفاع، وزیر کشور و جانشین فرمانده سپاه. بر اساس اعلام وزارت خزانه‌داری آمریکا، او در سال ۲۰۰۹ در مقام وزیر دفاع نقش مهمی در تأمین تجهیزات برنامه‌های موشکی، پهپادی و هسته‌ای ایران ایفا کرده و به همین دلیل سال بعد تحریم شد.

در سال ۲۰۲۲، در مقام وزیر کشور، او بر سرکوب مرگبار اعتراضات پس از کشته شدن مهسا امینی — زن ۲۲ ساله‌ای که پس از بازداشت توسط پلیس به‌دلیل نقض قوانین پوشش اسلامی جان باخت — نظارت داشت.

به گفته سعید گلکار، کارشناس خدمات امنیتی ایران و استاد دانشگاه تنسی در چاتانوگا، با وجود تصدی سمت‌های مختلف، وحیدی تجربه گسترده‌ای به‌عنوان فرمانده در زمان جنگ ندارد و عمده سابقه او در حوزه اطلاعاتی بوده است.

او گفت: «این وضعیت برای فردی در چنین جایگاهی تقریباً بی‌سابقه است» و افزود که صعود او به این مقام نتیجه کشته شدن فرماندهان کارآمدتر و کم‌حاشیه‌تر در جنگ‌های با آمریکا و اسرائیل بوده است.

پس از در دست گرفتن فرماندهی سپاه پاسداران با حدود ۲۰۰ هزار نیرو، وحیدی به‌سرعت اقتدار خود را تثبیت کرد. یکی از نخستین نمونه‌ها زمانی بود که رئیس‌جمهور پزشکیان اعلام کرد تهران حملات خود علیه همسایگان خلیج فارس را متوقف خواهد کرد، اما سپاه پاسداران به‌سرعت این موضع را رد کرد.

به گفته میانجی‌های عرب — که برخی از آنان از سوی مذاکره‌کنندگان ایرانی توجیه شده و برخی دیگر مستقیماً با وحیدی گفتگو کرده‌اند — او شواهدی به شورای عالی امنیت ملی ارائه داده بود که نشان می‌داد کشورهای خلیج فارس در حملات علیه ایران نقش داشته‌اند.

این الگو همچنان ادامه یافته و در مواردی سپاه پاسداران و چهره‌های میانه‌رو در ایران پیام‌های متناقضی منتشر کرده‌اند.

به گفته مقام‌های عرب، در ۱۸ آوریل، زمانی که عراقچی اعلام کرد تنگه هرمز باز است، سپاه پاسداران به میانجی‌ها اطلاع داد که چنین نیست. اندکی بعد، رسانه‌های وابسته به این نیرو اظهارات عراقچی را نادرست یا ناقص خواندند و حملات در این آبراه ادامه یافت.

با وجود نفوذ گسترده در تهران، وحیدی اکنون در موقعیتی پرمخاطره قرار دارد. حملات هوایی آمریکا و اسرائیل شماری از فرماندهان سپاه — از جمله سلف او و همچنین سردار قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ در یک حمله کشته شد — را از میان برده است.