کشف بقایای برنامه تسلیحات شیمیایی اسد

آنتونی دویچ / خبرگزاری رویترز / ۲۶ مه ۲۰۲۶

یک مقام سوری روز سه‌شنبه به خبرگزاری رویترز گفت که رهبری انتقالی سوریه بقایایی از برنامه مخفی تسلیحات شیمیایی بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین این کشور، را شناسایی کرده است؛ از جمله مواد اولیه و مهماتی مشابه آنچه در حملات مرگبار گازی طی جنگ داخلی طولانی‌مدت سوریه مورد استفاده قرار گرفته بود.

محمد کتوب، نماینده دائم سوریه در سازمان منع سلاح‌های شیمیایی در لاهه، در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرد که مقام‌های سوری همچنین ۱۸ مظنون را به اتهام مشارکت در برنامه تسلیحات شیمیایی اسد، از جمله مقام‌های ارشد نظامی، سیاسی و فنی، بازداشت کرده‌اند.

او افزود به دلیل ادامه تحقیقات، نام مظنونان منتشر نشده است و چند نفر از آن‌ها در دوره حکومت اسد دارای درجه سرلشکری بوده‌اند. به گفته وی، دست‌کم چهار نفر از این افراد در فهرست تحریم‌های اروپا، بریتانیا یا ایالات متحده قرار داشته‌اند.

سوریه که پس از ۱۴ سال جنگ داخلی و به‌عنوان متحد غرب از این بحران خارج می‌شود، متعهد شده است برای از میان بردن بقایای تسلیحات کشتار جمعی که خطر گسترش دارند، با جامعه بین‌المللی همکاری کند.

کشف مهمات شیمیایی

سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW) روز سه‌شنبه در گزارشی اعلام کرد که تیم این سازمان در سوریه، به همراه مقام‌های سوری، از چندین مکان اعلام‌نشده و دارای اولویت بالا در مناطق ساحلی شمالی و نواحی مرکزی بازدید کرده است. این مأموریت همچنان ادامه دارد، اما «ده‌ها مهمات شیمیایی اعلام‌نشده از جمله بمب‌های هوایی و راکت‌ها، به‌همراه مواد شیمیایی و تجهیزات مرتبط که به‌صورت جداگانه کشف شده‌اند» شناسایی شده‌اند.

کتوب گفت تیم‌های سوری که ماه‌ها با بازرسان سازمان منع سلاح‌های شیمیایی همکاری داشته‌اند، بیش از ۷۰ راکت و بمب هوایی، و نیز مواد اولیه تولید سارین را کشف کرده‌اند. سارین یک عامل عصبی است که نیروهای اسد در حملاتی از آن استفاده کردند که در اوت ۲۰۱۳ در حومه غوطه دمشق و در مارس ۲۰۱۷ در اللطامنه بیش از ۱۳۰۰ نفر را به کام مرگ کشاند.

در جریان بازرسی سه محل، تجهیزات مربوط به اختلاط و ذخیره‌سازی سلاح‌های شیمیایی و همچنین هگزامین – ماده‌ای تثبیت‌کننده که به‌طور شناخته‌شده در تولید سارین توسط نیروهای اسد استفاده می‌شد – نیز کشف شده است.

کتوب گفت: «با وجود محرمانگی، خطرات و چالش‌های عظیم امنیتی... امروز ما برای مردم سوریه و برای جهان دستاوردی مهم به‌دست آوردیم. این نخستین بار است که چنین مهماتی پیش از استفاده در جنایت علیه مردم سوریه کشف و ضبط می‌شود.»

او افزود ایمن‌سازی و نگهداری این مواد کشف‌شده به امنیت ملی و جهانی کمک می‌کند.

تحقیقات مشترک سازمان ملل متحد و نهاد ناظر جهانی سلاح‌های شیمیایی در لاهه پیش‌تر نشان داده بود که رژیم اسد بارها از سارین، کلر و گاز خردل استفاده کرده است. سازمان منع سلاح‌های شیمیایی که بر اجرای ممنوعیت جهانی این تسلیحات نظارت دارد، اعلام کرده است که ممکن است تا ۱۰۰ محل در سراسر سوریه نیازمند بازرسی باشد.

سوریه در سال ۲۰۱۳ به کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی پیوست و ذخیره‌ای ۱۳۰۰ تُنی را اعلام کرد، اما استفاده از این تسلیحات ممنوعه ادامه یافت. اندازه برنامه و ذخایر باقی‌مانده همچنان نامشخص است.

در ماه مارس، سوریه طرحی با حمایت واشنگتن برای پاکسازی این کشور خاورمیانه‌ای از بقایای تسلیحات شیمیایی خود آغاز کرد.