تهدید سپاه: جنگ را به فراتر از منطقه می‌کشانیم

جانا چوکیر و حمیرا پاموک / خبرگزاری رویترز / ۲۰ مه ۲۰۲۶

ایران روز چهارشنبه تهدید کرد در صورت حمله دوباره ایالات متحده، دامنه جنگ را فراتر از خاورمیانه گسترش خواهد داد؛ این هشدار پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت تا آستانه صدور دستور ازسرگیری کارزار نظامی پیش رفته بود.

شش هفته پس از آنکه ترامپ عملیات «خشم حماسی» را برای برقراری آتش‌بس متوقف کرد، مذاکرات برای پایان دادن به جنگ تا حد زیادی متوقف شده است.

ایران این هفته پیشنهاد تازه‌ای به ایالات متحده ارائه داد، اما روایت‌های علنی از این پیشنهاد همان شروطی را تکرار می‌کند که پیش‌تر از سوی ترامپ رد شده بود؛ از جمله درخواست کنترل تنگه هرمز، دریافت غرامت خسارات جنگی، لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه.

ترامپ روز دوشنبه و بار دیگر روز سه‌شنبه گفت که به صدور دستور آغاز یک کارزار بمباران جدید نزدیک شده بود، اما در آخرین لحظه آن را به تعویق انداخت تا فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد.

ترامپ روز سه‌شنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «فقط یک ساعت با تصمیم برای اقدام امروز فاصله داشتم.»

ایران بارها تهدید کرده است که در واکنش به هر حمله جدید، کشورهایی در خاورمیانه را که میزبان پایگاه‌های آمریکایی هستند هدف قرار خواهد داد. این کشور روز چهارشنبه همچنین اشاره کرد که اهدافی فراتر از منطقه را نیز هدف خواهد گرفت.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه‌ای که رسانه‌های دولتی منتشر کردند اعلام کرد: «اگر تجاوز علیه ایران تکرار شود، جنگ منطقه‌ای وعده‌داده‌شده این بار فراتر از منطقه گسترش خواهد یافت.»

در تازه‌ترین تحرکات دیپلماتیک، خبرگزاری تسنیم گزارش داد که وزیر کشور پاکستان وارد تهران شده است. پاکستان ماه گذشته میزبان تنها دور مذاکرات صلح بود و در حال انتقال پیام‌ها میان طرفین است.

عبور نفتکش‌های چینی از تنگه

از زمان آغاز کارزار آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، ایران عملاً تنگه هرمز را به روی همه کشتی‌ها به‌جز کشتی‌های خود بسته و این اقدام موجب بزرگ‌ترین اختلال در عرضه جهانی انرژی در تاریخ شده است. ایالات متحده نیز ماه گذشته با محاصره بنادر ایران به این اقدام پاسخ داد.

ایران می‌گوید هدفش بازگشایی تنگه برای کشورهای «دوست» است که شرایط استفاده از آن را رعایت کنند؛ شرایطی که ممکن است شامل دریافت هزینه عبور باشد، امری که واشنگتن آن را غیرقابل قبول می‌داند.

دو نفتکش عظیم چینی حامل مجموعاً حدود ۴ میلیون بشکه نفت روز چهارشنبه از تنگه عبور کردند. ایران هفته گذشته، همزمان با حضور ترامپ در پکن برای یک نشست، اعلام کرده بود که برای تسهیل مقررات مربوط به کشتی‌های چینی به توافق رسیده است.

وزیر خارجه کره جنوبی نیز روز چهارشنبه گفت یک نفتکش کره‌ای با هماهنگی ایران در حال عبور از تنگه است.

پایشگر کشتیرانی «لویدز لیست» اعلام کرد که دست‌کم ۵۴ کشتی در هفته گذشته از تنگه عبور کرده‌اند، که تقریباً دو برابر هفته پیش از آن است. با این حال، این رقم هنوز تنها بخش کوچکی از حدود ۱۴۰ کشتی در روز است که پیش از جنگ به طور معمول از این مسیر عبور می‌کردند.

بلومبرگ گزارش داد که هند در حال آماده‌سازی برای ارسال نفتکش‌های خالی از طریق تنگه به خلیج فارس است تا برای نخستین بار از آغاز جنگ نفت بارگیری کنند. سه منبع دولتی هند به رویترز گفتند این بیشتر یک امید برای آینده است و تمرکز اصلی همچنان بر تأمین مسیر خروج برای کشتی‌های گرفتار در خلیج فارس است.

فشار برای پایان جنگ

ترامپ برای پایان دادن به جنگ تحت فشار است، زیرا افزایش شدید قیمت انرژی به حزب جمهوری‌خواه او پیش از انتخابات کنگره در ماه نوامبر آسیب می‌زند. از زمان آتش‌بس، اظهارات عمومی او میان تهدید به ازسرگیری بمباران و اعلام نزدیک بودن توافق صلح در نوسان بوده است.

با وجود اینکه روز سه‌شنبه گفت به ازسرگیری جنگ نزدیک شده بود، او همچنین اظهار داشت که مذاکرات به خوبی پیش می‌رود و این روند «بسیار سریع» به پایان خواهد رسید. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور که رهبری هیئت آمریکایی در تنها دور مذاکرات صلح ماه گذشته را بر عهده داشت، نیز از پیشرفت‌ها سخن گفت و اظهار کرد: «در موقعیت نسبتاً خوبی قرار داریم.»

مواضع متغیر آمریکا باعث نوسان قیمت نفت در بازه‌های ساعتی و روزانه شده، هرچند روند کلی هفتگی آن صعودی بوده است. قیمت معاملات آتی نفت برنت برای تحویل یک‌ماهه صبح چهارشنبه حدود ۲.۷۵ درصد کاهش یافت و به نزدیکی ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید.

توشیتاکا تازاوا، تحلیلگر شرکت فوجیتومی سکیوریتیز، گفت: «سرمایه‌گذاران مشتاق‌اند بدانند آیا واشنگتن و تهران واقعاً می‌توانند به نقطه مشترک برسند و به توافق صلح دست یابند، در حالی که موضع آمریکا هر روز تغییر می‌کند.»

آتش‌بس عمدتاً برقرار است

بمباران‌های آمریکا و اسرائیل پیش از توقف در قالب آتش‌بس در اوایل آوریل، هزاران نفر را در ایران کشت. اسرائیل همچنین در لبنان – که در پی تعقیب حزب‌الله مورد حمایت ایران به آن حمله کرد – هزاران نفر دیگر را کشته و صدها هزار نفر را آواره کرده است. حملات ایران به اسرائیل و کشورهای همسایه خلیج فارس نیز ده‌ها کشته برجای گذاشته است.

آتش‌بس با ایران تا حد زیادی برقرار مانده، هرچند در اوایل ماه مه و زمانی که ترامپ مأموریت دریایی برای بازگشایی تنگه اعلام کرد – و تنها ۴۸ ساعت بعد آن را لغو کرد – حملات به کشتیرانی و کشورهای خلیج فارس افزایش یافت.

این هفته شاهد موج جدیدی از حملات پهپادی به عربستان سعودی و امارات بود که این کشورها اعلام کردند از عراق و توسط گروه‌های شبه‌نظامی هم‌پیمان ایران انجام شده است. اردن نیز گزارش داد که روز چهارشنبه یک پهپاد را سرنگون کرده است.

ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هنگام آغاز جنگ اعلام کردند اهدافشان مهار حمایت ایران از گروه‌های شبه‌نظامی منطقه، برچیدن برنامه هسته‌ای، نابودی توانمندی‌های موشکی و تسهیل سرنگونی حاکمان ایران توسط مردم این کشور است.

با این حال، ایران تاکنون ذخایر اورانیوم غنی‌شده نزدیک به سطح تسلیحاتی خود را حفظ کرده و همچنان توان تهدید همسایگان با موشک‌ها، پهپادها و نیروهای نیابتی را دارد. حاکمان روحانی این کشور که در ابتدای سال یک خیزش گسترده را سرکوب کردند، از زمان آغاز جنگ با هیچ نشانه‌ای از اپوزیسیون سازمان‌یافته مواجه نشده‌اند.