افزایش اعدام‌ها در ایران پس از آتش‌بس

صنم ماحوزی و اریکا سولومون
نیویورک تایمز / ۱۵ مه ۲۰۲۶

رسانه‌های ایرانی گزارش داده‌اند که حکومت ایران در این هفته چهار زندانی را با اتهاماتی از جمله جاسوسی و تروریسم اعدام کرده است؛ تازه‌ترین مورد از آنچه گروه‌های حقوق بشری آن را تشدید سریع استفاده حکومت از مجازات اعدام توصیف می‌کنند.

ایران از دیرباز یکی از کشورهایی بوده که بیشترین استفاده را از مجازات اعدام در جهان داشته است. با این حال، به گفته چندین گروه حقوق بشری متمرکز بر ایران، سرعت صدور احکام و اجرای اعدام‌ها در دو ماه گذشته، همزمان با جنگ با ایالات متحده و اسرائیل، به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

این گروه‌ها می‌گویند در بیشتر این پرونده‌ها، زندانیان اعدام‌شده از روند دادرسی عادلانه برخوردار نبوده‌اند.

امید معماریان، تحلیلگر ارشد اندیشکده DAWN در واشینگتن که بر مسائل حقوق بشر تمرکز دارد، می‌گوید: «بسیاری از این اعدام‌ها پس از روندهای قضایی بسیار سریعی انجام می‌شود که در آن متهمان دسترسی اندک یا هیچ دسترسی‌ای به وکیل ندارند، با دادگاه‌هایی اساساً ناعادلانه روبه‌رو می‌شوند و اغلب بر پایه اعترافات اجباری گرفته‌شده زیر شکنجه محکوم می‌شوند.»

وزارت امور خارجه ایران بلافاصله به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.

به گفته آقای معماریان، افزایش اخیر اعدام‌ها بازتاب‌دهنده نگرانی فزاینده حکومت نسبت به نارضایتی‌های عمیق عمومی است.

در ماه ژانویه، نیروهای امنیتی با استفاده از نیروی مرگبار، اعتراضات سراسری ضدحکومتی را سرکوب کردند و هزاران نفر را کشتند. این نارضایتی‌ها پس از حملات اسرائیل و ایالات متحده در اواخر فوریه، که زیرساخت‌های کشور را هدف قرار داد و بحران اقتصادی شدید ایران را عمیق‌تر کرد، بیش از پیش افزایش یافته است.

به نظر می‌رسد از ماه آوریل، زمانی که آتش‌بس برقرار شد، نرخ اعدام‌ها به سرعت افزایش یافته است.

آقای معماریان گفت: «مقام‌ها بیم دارند که هر جرقه‌ای بتواند موج دیگری از ناآرامی‌ها را شعله‌ور کند. حکومت تلاش می‌کند این تصویر را القا کند که همچنان کاملاً اوضاع را در کنترل دارد و آماده است شدیدترین مجازات‌ها را علیه هر کسی که چالشی برای حکومت تلقی شود اعمال کند.»

اوایل ماه مه، رسانه‌های دولتی از اجرای سه اعدام در یک روز خبر دادند؛ هر سه نفر مردانی بودند که در ارتباط با اعتراضات ژانویه بازداشت شده بودند.

روز چهارشنبه (۱۳ مه / ۲۳ اردیبهشت)، رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که محمد عباسی، که همراه دخترش به اتهام قتل یک مأمور پلیس در جریان اعتراضات ژانویه بازداشت شده بود، اعدام شده است.

تلویزیون دولتی اعترافات آقای عباسی و دخترش را پخش کرد؛ اعترافاتی که گروه‌های حقوق بشری می‌گویند تحت اجبار گرفته شده‌اند.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان «حقوق بشر ایران» مستقر در نروژ، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی درباره این اعدام نوشت: «“اعترافات” او به‌عنوان دفاعیه مورد استفاده قرار گرفت.» او نوشت که آقای عباسی پانزدهمین بازداشت‌شده اعتراضات ژانویه است که از اواسط مارس تاکنون اعدام شده است.

خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضائیه روز سه‌شنبه (۱۲ مه ۲۰۲۶) اعلام کرد عبدالجلیل شه‌بخش اعدام شده است؛ فردی که در جریان اعتراضات گسترده سال ۲۰۲۲ در ایران بازداشت و به اتهام تروریسم و «حملات مسلحانه» به پاسگاه‌های پلیس محکوم شده بود. سازمان «حقوق بشر ایران» آقای شاه‌بخش را یک زندانی سیاسی توصیف کرد.

نیویورک تایمز نتوانست به‌طور مستقل صحت اتهام‌های مطرح‌شده علیه افراد اعدام‌شده را تأیید کند و همچنین امکان تماس با اعضای خانواده آنان وجود نداشت.

مقام‌های ایرانی همچنین جست‌وجو و سرکوب علیه شبکه‌های مظنون به جاسوسی و خرابکاری را تشدید کرده‌اند. این روند از ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شد؛ زمانی که اسرائیل جنگی ۱۲ روزه را علیه ایران آغاز کرد و نیروهای آمریکایی نیز برای مدتی کوتاه به آن پیوستند.

مقام‌های ایرانی گفته‌اند که شبکه‌های گسترده‌ای از جاسوسانِ همکار با اسرائیل در داخل کشور فعالیت می‌کنند. با این حال، گروه‌های حقوق بشری هشدار می‌دهند که عملیات‌های امنیتی گسترده ــ که طی آن هزاران نفر بازداشت شده‌اند ــ به ابزاری برای برخورد با منتقدان و مخالفان حکومت نیز تبدیل شده است.

عرفان شکورزاده، دانشجوی ۲۹ ساله دانشگاه علم و صنعت ایران، این هفته اعدام شد. او بنا بر گزارش رسانه‌های دولتی، به اتهام «همکاری» با ایالات متحده و سازمان اطلاعات اسرائیل، موساد، محکوم شده بود.

همچنین روز چهارشنبه گزارش شد که احسان افراشته پس از آنکه متهم شد در نپال از موساد آموزش دریافت کرده و سپس اطلاعات حساس را به اسرائیل فروخته است، اعدام شد.

آقای امیری‌مقدم از سازمان «حقوق بشر ایران» از جامعه بین‌المللی خواست فشار بیشتری بر ایران وارد کند تا موج اعدام‌ها متوقف شود و این موضوع بخشی از هرگونه مذاکرات آینده میان واشینگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ باشد.

او گفت: «تا زمانی که هزینه سیاسی اعدام‌ها برای جمهوری اسلامی افزایش پیدا نکند، در هفته‌ها و ماه‌های آینده همچنان شاهد اعدام‌های روزانه خواهیم بود.»

در جریان تظاهرات ژانویه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با انتشار پیام‌هایی در شبکه‌های اجتماعی از معترضان حمایت کرد و نوشت: «به اعتراض ادامه دهید ــ نهادهای خود را در دست بگیرید» و «کمک در راه است.» او سپس مدعی شد که تهدیدهایش باعث شده ایران اجرای احکام اعدام معترضان را متوقف کند.