فعالیت‌های ایران علیه جوامع یهودی اروپا

فلورانس دیوی-اتلی، جومانا کارادشه، تال شالِو / سی‌ان‌ان

دیوارهای اتاق پزشکی کاملاً سیاه و سوخته‌اند و به نظر می‌رسد درِ اتاق در اثر شعله‌ها تا نیمه ذوب شده است. ده روز پس از آن‌که ظاهراً یک کوکتل مولوتوف نیمه‌شب از پنجرهٔ کنیسه به داخل پرتاب شد، بوی دود هنوز در گلو می‌نشیند.

وقتی خاخام «یهودا بلک» صبح روز بعد به کنیسه‌ای که آن را «جواهر» خود می‌نامد بازگشت — کنیسه‌ای با دیوارهایی از شیشه‌های رنگی و سقفی مزین به ستاره‌های داوود — می‌گوید موجی از احساسات او را دربر گرفت.

او می‌گوید: «این فقط اتاق پزشکی است. می‌توانیم آن را جایگزین کنیم، می‌توانیم دوباره بازسازی‌اش کنیم. اما آنچه می‌توانست رخ دهد — همین واقعاً سخت است.»

کنیسهٔ «کنتون یونایتد» در شمال‌غرب لندن یکی از مجموعه‌ای از اماکن عمدتاً یهودی بود که طی دو ماه گذشته در پایتخت بریتانیا و چند شهر اروپایی هدف حملات آتش‌افروزی قرار گرفتند؛ از جمله مدارس، کسب‌وکارها و آمبولانس‌های داوطلبانه.

دست‌کم ۱۷ مورد از این حوادث را گروهی ناشناس در فضای آنلاین به نام «حرکت أصحاب الیمین الإسلامیة» (HAYI) بر عهده گرفته است؛ نامی که به‌طور تقریبی از عربی به «جنبش اسلامی یاران راستکار» ترجمه می‌شود. این گروه که تنها از ماه مارس در فضای مجازی ظاهر شده، اعلام کرده است که «منافع صهیونیستی» را هدف قرار می‌دهد.

تحقیقات شبکهٔ CNN به ارتباطات احتمالی میان اصحاب یمین و یک گروه شبه‌نظامی شیعهٔ مورد حمایت ایران دست یافته است. همچنین شواهدی پیدا شده که نشان می‌دهد افرادی مرتبط با ایران از شبکه‌های اجتماعی برای جذب افراد جهت انجام عملیات شناسایی و حتی اقدامات خشونت‌آمیز علیه اماکن مرتبط با جامعهٔ یهودی در اروپا استفاده می‌کنند.

خبرنگاران CNN که خود را به‌عنوان کاربران جوان و ساکن لندن در تلگرام جا زده بودند، با کانال‌هایی روبه‌رو شدند که آشکارا خود را متعلق به دستگاه اطلاعاتی ایران معرفی می‌کردند. یکی از این کانال‌ها به زبان انگلیسی و عبری اعلام کرده بود که به‌دنبال جذب «عوامل با دستمزد بالا در محیطی کاملاً امن و حرفه‌ای با پشتیبانی و نظارت ۲۴ ساعته» است.

در تبادل پیام با CNN، حساب تلگرامی «VIPEmployment» گفته بود که به‌دنبال «استخدام هر کسی است که بتواند به منافع یا افراد اسرائیلی آسیب برساند.»

در حساب دیگری که به همان کانال مرتبط بود، کاربری با نام «سینا» در ازای نصب پوسترهایی در لندن علیه رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، و جنگ آمریکا–اسرائیل با ایران، پیشنهاد پول داده بود و توصیه‌هایی ارائه می‌کرد؛ از جمله این‌که «باید جایی را انتخاب کنید که دوربین امنیتی نداشته باشد.»

آمبولانس‌های سوخته در محل حمله آتش‌سوزی یهودستیزانه در محله گلدرز گرین در شمال لندن در ۲۴ مارس

تیم CNN تصمیم گرفت مکالمه را در همان‌جا پایان دهد و نمی‌تواند هیچ ارتباط مستقیم این حساب‌ها با دولت ایران یا نیروهای نیابتی آن را تأیید کند. اما این پیام‌ها نشان می‌دهد که چگونه کاربران شبکه‌های اجتماعی، تنها با چند کلیک، ممکن است در مسیرهایی قرار گیرند که به خشونت یا جاسوسی منتهی شود.

پرونده‌های جاسوسی اسرائیل

کارشناسان می‌گویند ممکن است چنین تعاملاتی بخشی از یک ساختار عملیاتی چندلایه باشد که در نهایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آن را هدایت می‌کند.

«راجر مک‌میلان»، رئیس پیشین امنیت شبکهٔ «ایران اینترنشنال» — رسانهٔ مخالف ایرانی مستقر در لندن که در ماه آوریل نیز هدف حملهٔ آتش‌افروزی قرار گرفت و گروه اصحاب یمین مسئولیت آن را پذیرفت — می‌گوید:

«در بالاترین سطح، احتمالاً سپاه یا سازمان‌های وابسته به سپاه قرار دارند. لایهٔ بعدی کسانی هستند که کار جذب نیرو را انجام می‌دهند و در پایین‌ترین لایه، افراد بی‌مهارت یا اوباشی قرار دارند که برای پول کار می‌کنند.»

در حالی که گفت‌وگوی CNN با کانال «VIPEmployment» خیلی زود پایان یافت، گفته می‌شود برخی افراد تعاملات خود را بسیار فراتر برده‌اند.

مقام‌های اسرائیلی ادعا می‌کنند کانالی با همین نام در تلگرام توسط ایران برای جذب اسرائیلی‌ها به جاسوسی از اماکن و افراد حساس در ازای پول استفاده شده است.

بر اساس دو کیفرخواست جداگانه علیه دو شهروند اسرائیلی متهم به جاسوسی، کاربران تلگرام مرتبط با کانال «VIPEmployment» ابتدا وظایفی مشابه آنچه به CNN پیشنهاد شده بود به این افراد محول کردند. از جمله این‌که روی کاغذهایی شعارهای توهین‌آمیز علیه نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو بنویسند و خود را در حال سوزاندن تصاویر آن‌ها فیلم‌برداری کنند.

دادستان‌ها می‌گویند متهمان سپس به درخواست رابط‌های تلگرامی خود — که به‌نمایندگی از دستگاه اطلاعاتی ایران عمل می‌کردند — مأموریت‌های اطلاعاتی جدی‌تری را در ازای دریافت پول انجام دادند.

یکی از این افراد متهم است که به‌طور مخفیانه داخل بیمارستانی را فیلم‌برداری کرده که نخست‌وزیر پیشین، نفتالی بنت، در آن تحت درمان بود. فرد دیگر نیز متهم است که مقر شین‌بت (سرویس امنیت داخلی اسرائیل)، چند پایگاه ارتش اسرائیل (IDF) و دیگر اماکن حساس را فیلم‌برداری کرده و تصاویر را برای رابط خود ارسال کرده است.

طبق کیفرخواست، زمانی که فرد دوم به‌عنوان نیروی ذخیرهٔ ارتش اسرائیل خدمت می‌کرد، رابط او از وی خواسته بود فرمانده‌اش را در ازای حدود ۳۳ هزار دلار ترور کند. او این مأموریت ادعایی را نپذیرفت.

ویکی ایوانز، معاون کمیسر پلیس متروپولیتن (راست)، در حال خواندن بیانیه پلیس به رسانه‌ها به رسانه‌هاست

هیچ‌یک از این دو نفر تاکنون دفاعیه‌ای ارائه نکرده یا رسماً اعلام موضع نکرده‌اند.

یک مقام اسرائیلی به CNN گفته است که این کشور از سال ۲۰۲۳ با موجی بی‌سابقه از جاسوسی داخلی روبه‌رو شده و دست‌کم ۶۰ اسرائیلی به اتهام جاسوسی برای ایران تحت پیگرد قرار گرفته‌اند. برخی از اماکنی که دادستان‌ها می‌گویند توسط این افراد فیلم‌برداری شده، طی سال گذشته هدف حملات موشکی ایران به اسرائیل قرار گرفته‌اند.

ارتباطات ادعایی با گروه‌های شیعهٔ عراقی

در لندن، پلیس همچنان در حال تحقیق دربارهٔ حملاتی است که گروه اصحاب یمین مسئولیت آن‌ها را بر عهده گرفته و می‌گوید در حال بررسی این احتمال است که ایران برای اجرای این حملات از واسطه‌های مجرم استفاده کرده باشد.

«ویکی ایوانز»، معاون کمیسر و هماهنگ‌کنندهٔ ملی مقابله با تروریسم در پلیس متروپولیتن لندن، گفت: «در حال بررسی این هستیم که آیا این تاکتیک در لندن نیز به کار گرفته شده — یعنی استخدام خشونت به‌عنوان یک خدمت.»

او افزود: «افرادی که این جرایم را انجام می‌دهند اغلب هیچ وفاداری به آن هدف ندارند و فقط برای به دست آوردن پول سریع، دست به این کارها می‌زنند.»

«کیر استارمر»، نخست‌وزیر بریتانیا، روز سه‌شنبه گفت که مقامات در حال بررسی این موضوع هستند که آیا «یک دولت خارجی» پشت برخی از این حوادث قرار دارد یا نه. او گفت: «پیام ما به ایران یا هر کشور دیگری که ممکن است به‌دنبال تحریک خشونت، نفرت یا تفرقه در جامعه باشد این است که چنین چیزی تحمل نخواهد شد.»

ماه گذشته، یک نوجوان ۱۷ ساله از شمال‌غرب لندن به اتهام آتش‌سوزی بدون به‌خطر انداختن جان افراد در کنیسهٔ کنتون اعتراف کرد و قرار است در ماه ژوئن دوباره به دادگاه بازگردد. او در بیانیه‌ای به دادگاه گفت که نمی‌دانسته آن ساختمان یک کنیسه است و «هیچ نفرتی نسبت به مردم یهود» نداشته است.

گروه اصحاب یمین همچنین مسئولیت حادثه‌ای در آنتورپ در ماه مارس را بر عهده گرفت؛ جایی که یک خودرو در محله‌ای عمدتاً یهودی‌نشین در شب به آتش کشیده شد. وکیل یکی از دو مظنون این پرونده، «شانتال فان دن بوش»، به CNN گفت موکل ۱۷ ساله‌اش وعدهٔ پول دریافت کرده بود و صرفاً «گوشت دم توپ» بوده است. به گفتهٔ او، والدین این نوجوان به دادگاه اطفال گفته‌اند که از پسرشان «سوءاستفاده شده» و قصد ایجاد تفرقه در جامعه را نداشته است. او ادعا کرد که موکلش هیچ انگیزهٔ ایدئولوژیک نداشته است.

دادستان‌های بلژیک در ماه مارس اعلام کردند که این دو نفر به ظن آتش‌افروزی و مشارکت در فعالیت‌های یک گروه تروریستی تحت تحقیق هستند، اما جزئیات بیشتری منتشر نکرده‌اند.

پست‌هایی که مسئولیت هر دو حمله را بر عهده می‌گرفتند، نخستین بار در کانال‌های شبکه‌های اجتماعی منتشر شدند که کارشناسان می‌گویند با گروه‌های شیعهٔ عراقی مرتبط هستند. دو روز پیش از آن‌که گروه اصحاب یمین نخستین حملهٔ خود — در لیژ بلژیک در ماه مارس — را بر عهده بگیرد، یکی از این کانال‌ها نام گروه را به‌صورت رمزآلود مطرح کرده بود: «أصحاب الیمین، به‌زودی…». در پیام‌هایی به CNN، مدیر یکی از کانال‌های تلگرامی مرتبط با گروه‌های عراقی مورد حمایت ایران تأیید کرد که مقام بالادست او با گروه اصحاب یمین در ارتباط مستقیم است.

یک منبع نزدیک به گروه شبه‌نظامی عراقی «کتائب حزب‌الله» به CNN گفت که برخی اعضای گروه اصحاب یمین عراقی هستند و این دو گروه با یکدیگر مرتبط‌اند. کتائب حزب‌الله، مانند دیگر گروه‌های همسو با ایران در منطقه، تحت فرماندهی مستقیم یا غیرمستقیم سپاه پاسداران فعالیت می‌کند.

ماموران پلیس در حال کار در محل وقوع دو فقره چاقوکشی در محله گلدرز گرین در شمال لندن در تاریخ ۲۹ آوریل

تحلیلگرانی که با CNN گفت‌وگو کرده‌اند می‌گویند گروه اصحاب یمین احتمالاً به‌عنوان پوششی برای سپاه پاسداران عمل می‌کند.

«فیلیپ اسمیت»، کارشناس گروه‌های شبه‌نظامی شیعه، گفت: «بخشی از جذابیت این روش برای آن‌ها این است که مجبور نیستند به شبکه‌های وفادار ایدئولوژیک و هسته‌ای تکیه کنند که مستقیماً به خودشان بازمی‌گردد.»

او افزود: «این روش یک ظاهر‌سازی برای آن چیزی است که واقعاً در اروپا در حال وقوع است؛ به‌طوری که ایران می‌تواند هم مسئولیت را بپذیرد و هم هم‌زمان آن را انکار کند.» اسمیت گفت این نوع جنگ ترکیبی — استخدام افراد «قابل‌مصرف» برای فعالیت‌های مجرمانه و شناسایی — ابتدا توسط متحد ایران، روسیه، به‌کار گرفته شده بود.

سفارت ایران در لندن هرگونه ارتباط یا دخالت در حملات لندن را رد کرد و در بیانیه‌ای گفت: «این اتهامات بی‌اساس علیه جمهوری اسلامی ایران فاقد هرگونه مدرک معتبر است و به‌نظر می‌رسد در خدمت اهداف سیاسی محدود بوده و برای گمراه کردن افکار عمومی و منحرف کردن توجه‌ها از ریشه‌های واقعی تروریسم و افراط‌گرایی خشونت‌آمیز مطرح می‌شود.»

ترس از تشدید تنش

حتی پیش از موج اخیر حملات، سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (MI5) نسبت به افزایش تهدید از سوی ایران هشدار داده بود. این سازمان اعلام کرده بود که در سال منتهی به اکتبر ۲۰۲۵ بیش از ۲۰ طرح بالقوه مرگبار مرتبط با ایران را در بریتانیا خنثی کرده است.

«آلیشیا کرنز»، وزیر سایهٔ امنیت ملی و حفاظت در حزب محافظه‌کار، به CNN گفت: «تردیدی نیست که شاهد افزایش فعالیت از سوی کسانی هستیم که حامی یا عامل سپاه پاسداران هستند.»

او افزود: «آن‌ها هر کسی را که بتوانند جذب خواهند کرد — چه فردی که بیکار است یا دنبال کار می‌گردد… و چه یک مجرم حرفه‌ای.»

این نخستین بار نیست که ایران متهم می‌شود از شبکه‌های جنایی موجود در اروپا برای انجام خشونت یا جاسوسی استفاده کرده است. در سوئد، تصور می‌شود که باندهای «فاکستروت» و «رومبا» به دستور ایران برای حمله به سفارت اسرائیل برنامه‌ریزی کرده‌اند.

اگرچه بیشتر حملاتی که تاکنون گروه اصحاب یمین مسئولیت آن‌ها را پذیرفته، به‌صورت ناشیانه انجام شده و منجر به جراحت یا خسارت جدی نشده است، تحلیلگران نگران‌اند که این روند تشدید شود.

پس از آن‌که دو مرد یهودی در ۲۹ آوریل در محلهٔ «گولدرز گرین» در شمال‌غرب لندن در خیابان مورد ضربات چاقو قرار گرفتند، گروه اصحاب یمین این اقدام را «عمل گرگ‌های تنها»ی خود ستود — اما کارشناسان تردید دارند که این گروه واقعاً پشت این حمله بوده باشد.

اسمیت می‌گوید گروه اصحاب یمین اکنون در مرحله‌ای فعالیت می‌کند که شبیه «موج نخست» است و به اقدامات مشابهی از سوی نیروهای نیابتی ایران در خاورمیانه اشاره می‌کند که معمولاً به سمت خشونت بیشتر حرکت کرده‌اند.

در کنیسهٔ کنتون، خاخام بلک می‌گوید تنها کاری که می‌تواند انجام دهد این است که تدابیر امنیتی بیشتری نصب کند و به کار خود ادامه دهد؛ همان کاری که بسیاری از جوامع یهودی در سراسر بریتانیا انجام می‌دهند.

این کنیسه اکنون زنگ هشدار اضطراری، دوربین‌های مداربسته و درهای تقویت‌شده نصب کرده است. زمان برگزاری مراسم و جزئیات رویدادهایی که به‌صورت آنلاین منتشر می‌شد، اکنون با رمز عبور محافظت می‌شود.

بلک در ویدیویی که گروه اصحاب یمین منتشر کرد، به‌عنوان «ابزار کلیدی صهیونیسم» هدف قرار گرفته بود.

او گفت: «حملات در لندن و دیگر نقاط، یهودستیزی آشکار بود. این باید متوقف شود.»