ایران می‌تواند ماه‌ها در برابر محاصره دریایی دوام بیاورد

وارن پی. استروبل، جان هادسون و الن ناکاشیما
واشینگتن پست / ۷ مه ۲۰۲۶

بر اساس گفته چهار فرد آگاه از این سند، یک تحلیل محرمانه سیا که این هفته به سیاست‌گذاران دولت آمریکا ارائه شد، به این نتیجه رسیده است که ایران می‌تواند دست‌کم سه تا چهار ماه در برابر محاصره دریایی آمریکا دوام بیاورد، پیش از آن‌که با فشارهای اقتصادی شدیدتری روبه‌رو شود؛ نتیجه‌ای که ظاهراً پرسش‌های تازه‌ای درباره خوش‌بینی رئیس‌جمهور دونالد ترامپ نسبت به پایان جنگ مطرح می‌کند.

این ارزیابی جامعه اطلاعاتی آمریکا ــ که تحلیل‌های محرمانه‌اش درباره ایران اغلب محتاطانه‌تر از اظهارات علنی دولت بوده ــ همچنین نشان داده است که تهران، با وجود هفته‌ها بمباران سنگین آمریکا و اسرائیل، همچنان توانمندی قابل‌توجهی در حوزه موشک‌های بالستیک حفظ کرده است؛ موضوعی که سه نفر از افراد مطلع از این گزارش آن را تأیید کردند.

یک مقام آمریکایی گفت ایران همچنان حدود ۷۵ درصد از پرتابگرهای متحرک پیش از جنگ و حدود ۷۰ درصد از ذخایر موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده است. این مقام افزود شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد حکومت ایران توانسته تقریباً همه تأسیسات ذخیره‌سازی زیرزمینی خود را بازیابی و دوباره فعال کند، برخی موشک‌های آسیب‌دیده را تعمیر کند و حتی تعدادی موشک جدید را که هنگام آغاز جنگ نزدیک به تکمیل بودند، مونتاژ کند.

ترامپ روز چهارشنبه در اظهاراتی در دفتر بیضی کاخ سفید، تصویری بسیار خوش‌بینانه‌تر ارائه داد و درباره ایران گفت: «موشک‌هایشان تقریباً نابود شده‌اند؛ شاید فقط ۱۸ یا ۱۹ درصدشان باقی مانده باشد، که در مقایسه با گذشته رقم زیادی نیست.»

سه مقام کنونی و یک مقام پیشین آمریکایی، در گفت‌وگو با شرط ناشناس ماندن به دلیل حساسیت موضوع، کلیات این ارزیابی اطلاعاتی را تأیید کردند.

یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر، بر تأثیر محاصره تأکید کرد. او که اجازه نداشت به‌طور رسمی صحبت کند، در بیانیه‌ای گفت: «محاصره‌ای که رئیس‌جمهور اعمال کرده، خسارات واقعی و فزاینده‌ای وارد می‌کند؛ تجارت را قطع کرده، درآمدها را در هم شکسته و فروپاشی ساختاری اقتصاد را تسریع کرده است. ارتش ایران به‌شدت تضعیف شده، نیروی دریایی آن نابود شده و رهبرانش در مخفیگاه به سر می‌برند.»

این مقام افزود: «آنچه باقی مانده، آمادگی حکومت برای تحمیل رنج به غیرنظامیان است؛ اینکه مردم خود را گرسنه نگه دارد تا جنگی را طولانی‌تر کند که از پیش باخته است.»

ترامپ، پیت هگست وزیر دفاع و دیگر مقام‌های آمریکایی، همواره این جنگ را یک پیروزی قاطع نظامی آمریکا توصیف کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که ایران درخواست‌های واشنگتن ــ از جمله توقف غنی‌سازی هسته‌ای، تحویل ذخایر اورانیوم، بازگشایی تنگه هرمز و اقدامات دیگر ــ را رد کرده است.

ترامپ روز چهارشنبه محاصره را «باورنکردنی» توصیف کرد و گفت: «نیروی دریایی فوق‌العاده بوده است. کاری که انجام دادند... مثل یک دیوار فولادی است. هیچ‌کس عبور نمی‌کند.»

او یک روز پیش‌تر نیز گفته بود اقتصاد ایران «در حال فروپاشی» است، پول ملی این کشور «بی‌ارزش» شده و حکومت «نمی‌تواند حقوق نیروهایش را پرداخت کند.»

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، که از رژیم تحریم‌های دولت ترامپ با عنوان «خشم اقتصادی» یاد کرده بود، اواخر آوریل گفت پایانه اصلی صادرات نفت ایران به‌زودی به سقف ظرفیت خود خواهد رسید؛ وضعیتی که به گفته او «آسیب دائمی به زیرساخت‌های نفتی ایران» وارد خواهد کرد.

اما ایران، با وجود از دست دادن رهبر جمهوری اسلامی و بسیاری دیگر از مقام‌های ارشد در حملات موشکی، و همچنین نابودی بخش بزرگی از تجهیزات نظامی‌اش، همچنان مقاومت نشان داده است.

یکی از مقام‌های آمریکایی که با واشنگتن‌پست گفت‌وگو کرده، اظهار داشت تصور می‌کند توانایی ایران برای تحمل فشار اقتصادی طولانی‌مدت حتی بیش از برآورد سیا است.

او گفت: «رهبری ایران رادیکال‌تر، مصمم‌تر و به‌طور فزاینده‌ای مطمئن شده که می‌تواند از اراده سیاسی آمریکا دوام بیشتری بیاورد و همزمان با سرکوب داخلی، هرگونه مقاومت در داخل ایران را مهار کند.»

این مقام افزود: «در مقایسه، رژیم‌های مشابه را می‌بینید که سال‌ها زیر تحریم‌های شدید و جنگ‌های مبتنی صرفاً بر قدرت هوایی دوام آورده‌اند.»

از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، ایران عملاً تنگه هرمز ــ گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت از خلیج فارس ــ را بسته است.

یک هفته پس از برقراری آتش‌بس در ۷ آوریل، ترامپ محاصره ایران را اعمال کرد و آن را شامل همه کشتی‌هایی دانست که وارد بنادر ایران می‌شوند یا از آن خارج می‌شوند. این اقدام پس از فروپاشی مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران در پاکستان صورت گرفت.

ترامپ آن زمان گفته بود: «فکر می‌کنم ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. فکر می‌کنم واقعاً درمانده شده‌اند. برای من اهمیتی ندارد که به مذاکرات برگردند یا نه. اگر برنگردند هم مشکلی ندارم.»

روز یکشنبه، ترامپ مأموریتی را با عنوان «پروژه آزادی» آغاز کرد که هدف آن کمک به عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز ــ از جمله با اسکورت نیروی دریایی آمریکا ــ بود؛ اما او روز سه‌شنبه اعلام کرد این عملیات به دلیل «پیشرفت بزرگ» در مذاکرات صلح متوقف شده است.

وزارت خارجه ایران روز چهارشنبه تأیید کرد که در حال بررسی پیشنهاد آمریکا برای پایان دادن به جنگ است و پاسخ خود را از طریق میانجی‌گران پاکستانی منتقل خواهد کرد.

اقتصاد ایران تحت تأثیر پیامدهای جنگ، تورم مزمن و سوءمدیریت اقتصادی، در وضعیت بحرانی قرار گرفته است.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ایران روزانه نیم میلیارد دلار به دلیل محاصره از دست می‌دهد.

او در بیانیه‌ای گفت: «در جریان عملیات “خشم حماسی”، ایران از نظر نظامی در هم کوبیده شد. اکنون نیز از طریق عملیات “خشم اقتصادی” در حال خفه شدن اقتصادی است و به لطف محاصره موفق بنادر ایران توسط ارتش آمریکا، روزانه ۵۰۰ میلیون دلار زیان می‌بیند. رژیم ایران به‌خوبی می‌داند که وضعیت کنونی‌اش قابل دوام نیست و رئیس‌جمهور ترامپ در حالی که مذاکره‌کنندگان برای رسیدن به توافق تلاش می‌کنند، همه اهرم‌ها را در اختیار دارد.»

اما به گفته چهار فرد مطلع از ارزیابی سیا، این برآورد اطلاعاتی می‌گوید ایران می‌تواند بین ۹۰ تا ۱۲۰ روز ــ و شاید حتی بیشتر ــ در برابر محاصره آمریکا دوام بیاورد، پیش از آنکه با فشار اقتصادی شدیدتری روبه‌رو شود.

به گفته یکی از این افراد، تهران بخشی از نفت خود را در نفتکش‌هایی ذخیره می‌کند که به دلیل محاصره، در غیر این صورت خالی می‌ماندند. همچنین ایران میزان استخراج از میدان‌های نفتی را کاهش داده تا چاه‌ها همچنان عملیاتی باقی بمانند.

این فرد درباره وضعیت اقتصادی ایران گفت: «اوضاع به‌هیچ‌وجه آن‌قدر وخیم نیست که برخی ادعا کرده‌اند.»

به گفته یکی از مقام‌های آمریکایی، اگر تهران بتواند نفت را از مسیرهای زمینی قاچاق کند، تحلیل سیا حتی ممکن است میزان تاب‌آوری اقتصادی ایران را کمتر از واقع برآورد کرده باشد. کاروان‌های کامیونی و خطوط ریلی نمی‌توانند جایگزین حجم انتقال نفت از طریق کشتی‌ها و مسیرهای دریایی باز شوند، اما می‌توانند نوعی حاشیه امن اقتصادی ایجاد کنند.

این مقام گفت: «این باور وجود دارد که ایران می‌تواند انتقال بخشی از نفت خود را از طریق خطوط ریلی در آسیای مرکزی آغاز کند.»

در مورد تسلیحات ایران، این ارزیابی محرمانه اطلاعاتی می‌گوید ذخایر موشکی و پرتابگرهای متحرک ایران همچنان چشمگیر و قدرتمند باقی مانده‌اند.

گمان می‌رود ایران پیش از آغاز جنگ حدود ۲۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار داشته و علاوه بر آن هزاران پهپاد غیرمسلح نیز ذخیره کرده بود. ایران از این تسلیحات برای حملات تلافی‌جویانه علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس و همچنین پایگاه‌های نظامی آمریکا در سراسر منطقه استفاده کرده است.

یک تحقیق تصویری واشنگتن‌پست نشان داد حملات هوایی ایران دست‌کم ۲۲۸ سازه یا قطعه تجهیزات را در پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا نابود کرده است؛ سطحی از خسارت که بسیار فراتر از چیزی است که دولت آمریکا به‌طور علنی اعلام کرده بود.

یکی از مقام‌های آمریکایی گفت بازه زمانی لازم برای آنکه ایران دوباره بتواند تولید انبوه موشک‌های بالستیک را آغاز کند، کوتاه‌تر شده است.

با این حال، تحلیلگران داخل و خارج از دولت آمریکا می‌گویند برای کنترل تردد در تنگه هرمز، اهمیت موشک‌ها کمتر از پهپادهای ارزان‌قیمت است. یک مقام دیگر آمریکایی گفت برخلاف موشک‌های میان‌برد که می‌توانند مثلاً اسرائیل را هدف قرار دهند، این پهپادها را می‌توان در انبارهای کوچک و تأسیسات به‌راحتی قابل پنهان‌سازی تولید کرد.

دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تل‌آویو، گفت: «فقط کافی است یک پهپاد به یک کشتی برخورد کند تا دیگر هیچ‌کس حاضر به بیمه کردن نفتکش‌ها نباشد.»

واشنگتن‌پست و سی‌ان‌ان اوایل آوریل به نقل از افراد مطلع گزارش داده بودند که جامعه اطلاعاتی آمریکا برآورد کرده بیش از نیمی از پرتابگرهای موشکی ایران همچنان سالم مانده و این کشور هزاران پهپاد انتحاری در زرادخانه خود دارد.

سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت حتی اگر محاصره چندین ماه ادامه پیدا کند، رژیم ایران را وادار به تسلیم در برابر خواسته‌های واشنگتن نخواهد کرد.

او گفت: «مشکل این است که آنها فکر نمی‌کنند نیازی به تسلیم شدن دارند.»

او در پایان گفت که با وجود موفقیت‌های نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، نتیجه نهایی جنگ همچنان می‌تواند یک شکست راهبردی باشد.

سیترینوویچ روز چهارشنبه در شبکه ایکس نوشت: «جنگی که ظاهرا با هدف سرنگونی رژیم و نابودی توان هسته‌ای و موشک‌های بالستیک آن آغاز شد، ممکن است در نهایت رژیم ایران را قوی‌تر از گذشته بر جای بگذارد؛ رژیمی که از کاهش تحریم‌ها بهره‌مند شده، همچنان بخش مهمی از توان موشکی خود را حفظ کرده، به حمایت از نیروهای نیابتی ادامه می‌دهد و تقریباً با قطعیت غنی‌سازی اورانیوم را در خاک خود حفظ خواهد کرد.»