آمریکا و ایران به توافق برای پایان جنگ نزدیک شده‌اند

باراک راوید / اکسیوس

بر اساس گفته‌های دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر که در جریان جزئیات قرار دارند، کاخ سفید بر این باور است که به دستیابی به توافقی با ایران بر سر یک «یادداشت تفاهم» یک‌صفحه‌ای نزدیک شده است؛ توافقی که هدف آن پایان دادن به جنگ و تعیین چارچوبی برای مذاکرات هسته‌ای مفصل‌تر در آینده است.

تصویر کلی:
ایالات متحده انتظار دارد طی ۴۸ ساعت آینده پاسخ ایران را درباره چند محور کلیدی دریافت کند. هنوز هیچ توافقی نهایی نشده، اما منابع می‌گویند طرفین از زمان آغاز جنگ تاکنون هرگز تا این اندازه به توافق نزدیک نبوده‌اند.

در میان سایر مفاد، این توافق شامل تعهد ایران به یک دوره توقف (موراتوریوم) در غنی‌سازی هسته‌ای، موافقت آمریکا با لغو تحریم‌ها و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران، و نیز کاهش محدودیت‌های دو طرف بر عبور و مرور در تنگه هرمز خواهد بود.

بسیاری از مفاد این یادداشت تفاهم مشروط به دستیابی به یک توافق نهایی است؛ وضعیتی که همچنان احتمال ازسرگیری جنگ یا ورود به یک دوره بلاتکلیفی طولانی را باقی می‌گذارد — دوره‌ای که در آن جنگ داغ متوقف شده، اما هیچ‌چیز به‌طور واقعی حل‌وفصل نشده است.

سنجش واقعیت:
کاخ سفید معتقد است که در داخل رهبری ایران شکاف وجود دارد و دستیابی به اجماع میان جناح‌های مختلف ممکن است دشوار باشد. برخی مقام‌های آمریکایی همچنان نسبت به دستیابی حتی به یک توافق اولیه نیز تردید دارند.

مقام‌های آمریکایی در مراحل مختلف مذاکرات پیشین و همچنین در جریان جنگ جاری بارها نسبت به حصول توافق ابراز خوش‌بینی کرده‌اند، اما تاکنون به نتیجه نرسیده‌اند.

با این حال، این دو مقام آمریکایی می‌گویند تصمیم رئیس‌جمهور ترامپ برای عقب‌نشینی از عملیات تازه اعلام‌شده در تنگه هرمز و جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس شکننده، بر پایه پیشرفت‌های حاصل‌شده در مذاکرات اتخاذ شده است.

پشت صحنه:
این یادداشت تفاهم ۱۴ بندی و یک‌صفحه‌ای در حال مذاکره میان نمایندگان ترامپ — استیو ویتکاف و جرد کوشنر — و چند مقام ایرانی است؛ چه به‌صورت مستقیم و چه از طریق میانجی‌ها.

در شکل کنونی، این یادداشت تفاهم پایان جنگ در منطقه را اعلام کرده و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات برای دستیابی به توافقی مفصل‌تر جهت بازگشایی تنگه، محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا را تعیین می‌کند.

به گفته دو منبع، این مذاکرات ممکن است در اسلام‌آباد یا ژنو برگزار شود.

به گفته یک مقام آمریکایی، در طول این دوره ۳۰ روزه، محدودیت‌های ایران بر عبور کشتی‌ها در تنگه و همچنین محاصره دریایی آمریکا به‌تدریج کاهش خواهد یافت.

این مقام افزود که اگر مذاکرات شکست بخورد، نیروهای آمریکایی قادر خواهند بود محاصره را از سر بگیرند یا عملیات نظامی را دوباره آغاز کنند.

جزئیات بیشتر:
مدت زمان توقف غنی‌سازی اورانیوم همچنان موضوع مذاکره فعال است. سه منبع گفته‌اند این دوره دست‌کم ۱۲ سال خواهد بود و یک منبع ۱۵ سال را گزینه محتمل‌تر دانسته است. ایران پیشنهاد توقف ۵ ساله داده و آمریکا خواهان ۲۰ سال بوده است.

به گفته منابع، آمریکا می‌خواهد بندی در توافق بگنجاند که هرگونه نقض تعهدات از سوی ایران در زمینه غنی‌سازی، موجب تمدید دوره توقف شود. پس از پایان این دوره، ایران اجازه خواهد داشت غنی‌سازی در سطح پایین ۳.۶۷ درصد را از سر بگیرد.

ایران در این یادداشت تفاهم متعهد خواهد شد که هرگز به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نرود یا فعالیت‌های مرتبط با تسلیحاتی‌سازی انجام ندهد. همچنین به گفته یک مقام آمریکایی، طرفین در حال بررسی بندی هستند که بر اساس آن ایران متعهد شود تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی را به کار نگیرد.

به گفته این مقام، ایران همچنین با یک نظام بازرسی تقویت‌شده، از جمله بازرسی‌های سرزده توسط بازرسان سازمان ملل، موافقت خواهد کرد.

در مقابل، آمریکا نیز متعهد خواهد شد که به‌تدریج تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران را لغو کرده و میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در سراسر جهان را آزاد کند.

نکته قابل توجه:
دو منبع آگاه همچنین ادعا کرده‌اند که ایران ممکن است با انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور موافقت کند — موضوعی که یکی از اولویت‌های اصلی آمریکا است و تهران تاکنون آن را رد کرده بود.

یکی از منابع گفته است که یکی از گزینه‌های مورد بحث، انتقال این مواد به ایالات متحده است.

اظهارات مقام‌ها:
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سه‌شنبه گفت: «لازم نیست کل توافق در یک روز به‌طور کامل نوشته شود.»

او افزود: «این موضوع بسیار پیچیده و فنی است. اما باید به یک راه‌حل دیپلماتیک برسیم که به‌روشنی مشخص کند درباره چه موضوعاتی حاضر به مذاکره هستند و در ابتدای کار تا چه اندازه آماده ارائه امتیاز هستند تا این روند ارزشمند باشد.»

با این حال، روبیو همچنین برخی از رهبران ارشد ایران را «از نظر ذهنی دیوانه» توصیف کرد و گفت مشخص نیست آیا آن‌ها در نهایت به توافق خواهند رسید یا نه.