آمریکا دنبال کمک بین‌المللی برای بازگشایی تنگه هرمز

تیموتی گاردنر / خبرگزاری رویترز / ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ 

بر اساس یک پیام دیپلماتیک وزارت خارجه آمریکا که رویترز آن را مشاهده کرده است، ایالات متحده در حال فشار بر دیگر کشورها برای تشکیل یک ائتلاف بین‌المللی به‌منظور بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که قیمت نفت به دلیل نگرانی‌ها از اختلالات بلندمدت در عرضه جهانی سوخت، به بالاترین سطح خود در بیش از چهار سال گذشته رسیده است.

دو ماه پس از آغاز جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران شروع شد، این گذرگاه حیاتی دریایی همچنان بسته مانده و ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز را مختل کرده است. این وضعیت باعث جهش قیمت جهانی انرژی و افزایش نگرانی‌ها درباره خطر رکود اقتصادی شده است.

تلاش‌ها برای حل‌وفصل این درگیری به بن‌بست رسیده و ایالات متحده در تلاش است با اعمال محاصره دریایی بر صادرات نفت ایران – که شریان حیاتی اقتصاد این کشور محسوب می‌شود – این وضعیت را تغییر دهد.

در حالی که مذاکرات متوقف شده، بر اساس گزارشی از آکسیوس در اواخر روز چهارشنبه، قرار است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنج‌شنبه گزارشی درباره برنامه‌های مربوط به مجموعه‌ای از حملات نظامی جدید علیه ایران دریافت کند، با این امید که تهران به میز مذاکره بازگردد.

این موضوع به افزایش قابل‌توجه قیمت نفت دامن زد، به‌طوری که بهای نفت برنت در مقطعی از مرز ۱۲۵ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ افزایشی که تا حدی به عوامل فنی مرتبط با سررسید قراردادها در روز پنج‌شنبه نیز مربوط بود.

از ابتدای سال جاری، قیمت نفت برنت بیش از دو برابر شده و روز پنج‌شنبه به بالاترین سطح خود از مارس ۲۰۲۲ رسید؛ روندی که موجب تشدید تورم و افزایش قیمت سوخت در سراسر جهان به سطوحی شده که از نظر سیاسی حساس تلقی می‌شود.

ایران متعهد شده تا زمانی که با تهدید مواجه باشد، به اخلال در تردد از طریق تنگه ادامه دهد؛ امری که می‌تواند به اختلالات بیشتر در عرضه نفت خاورمیانه در جریان این درگیری که هزاران کشته برجای گذاشته، منجر شود.

تهران روز چهارشنبه هشدار داد که در صورت ادامه محاصره کشتی‌های مرتبط با ایران از سوی آمریکا، «اقدامات نظامی بی‌سابقه‌ای» انجام خواهد داد. ترامپ گفته است ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد، در حالی که تهران تأکید دارد اهداف هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است.

ترامپ روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «آن‌ها بلد نیستند چگونه یک توافق غیرهسته‌ای امضا کنند. بهتر است زودتر عاقل شوند!» او توضیحی درباره ماهیت چنین توافقی ارائه نکرد.

این پست شامل تصویری ساختگی از او با عینک تیره و در دست داشتن مسلسل بود که زیر آن نوشته شده بود: «دیگر خبری از آقای خوش‌اخلاق نیست.» 

در حالی که واشنگتن و تهران به‌طور علنی تهدیدهایی را رد و بدل می‌کنند، یک منبع پاکستانی روز چهارشنبه گفت که پاکستان به‌عنوان میانجی در تلاش است از تشدید تنش جلوگیری کند، در حالی که دو طرف پیام‌هایی درباره یک توافق احتمالی رد و بدل می‌کنند.

یک مقام کاخ سفید گفت ترامپ روز سه‌شنبه با مدیران شرکت‌های نفتی دیدار کرده و «اقدامات رئیس‌جمهور برای کاهش فشار بر بازار جهانی نفت و همچنین گام‌هایی که می‌توان برای ادامه محاصره فعلی برای ماه‌ها – در صورت لزوم – و کاهش تأثیر آن بر مصرف‌کنندگان آمریکایی برداشت» مورد بحث قرار گرفته است.

اختلاف بر سر اورانیوم، اقتصاد تحت فشار

یک مقام ارشد پنتاگون اعلام کرد که این جنگ تاکنون ۲۵ میلیارد دلار برای ارتش آمریکا هزینه داشته است؛ این نخستین برآورد رسمی از هزینه این درگیری محسوب می‌شود.

در پیام وزارت خارجه آمده است که ایالات متحده از سایر کشورها دعوت کرده به یک ائتلاف بین‌المللی جدید بپیوندند که امکان عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را پس از توقف تردد در این آبراه فراهم کند.

بر اساس این پیام، ائتلاف پیشنهادی که «ساختار آزادی دریانوردی» نامیده شده، به اشتراک‌گذاری اطلاعات، هماهنگی دیپلماتیک و کمک به اجرای تحریم‌ها را بر عهده خواهد داشت.

فرانسه، بریتانیا و دیگر کشورها درباره مشارکت در چنین ائتلافی گفت‌وگو کرده‌اند، اما اعلام کرده‌اند تنها در صورتی برای بازگشایی تنگه کمک خواهند کرد که درگیری‌ها پایان یابد.

ایران خواستار آن است که آمریکا حق این کشور برای غنی‌سازی اورانیوم برای اهدافی که آن را صلح‌آمیز و غیرنظامی می‌داند، به رسمیت بشناسد. این کشور حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که در صورت غنی‌سازی بیشتر می‌تواند برای تولید چند سلاح هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، گفت ترامپ در تلاش است با ایجاد تفرقه میان ایرانیان، از طریق محاصره این کشور را وادار به تسلیم کند.

قالیباف در پیامی صوتی در تلگرام گفت: «تنها راه مقابله با توطئه جدید دشمن یک چیز است: حفظ وحدت؛ عاملی که همواره موجب ناکامی همه توطئه‌های دشمن شده است.» 

ولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، روز چهارشنبه اعلام کرد که ایران از زمان آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل در دو ماه گذشته، دست‌کم ۲۱ نفر را اعدام کرده و بیش از ۴ هزار نفر را به اتهامات مرتبط با امنیت ملی بازداشت کرده است.

خبرگزاری دانشجویان ایران گزارش داد که در نشانه‌ای از فشار جنگ بر اقتصاد، ارزش پول ملی ایران روز چهارشنبه به پایین‌ترین سطح تاریخی خود سقوط کرده است. بانک مرکزی نیز اعلام کرد نرخ تورم در دوره منتهی به ۲۰ آوریل به ۶۵.۸ درصد رسیده است.

ایران خواهان پایان رسمی درگیری پیش از هر چیز است

آخرین پیشنهاد ایران برای حل‌وفصل جنگ – که از ۸ آوریل و در چارچوب آتش‌بس متوقف شده – این است که بحث درباره برنامه هسته‌ای تا زمان پایان رسمی درگیری و حل مشکلات کشتیرانی به تعویق بیفتد.

این پیشنهاد با خواسته ترامپ مبنی بر پرداختن به موضوع هسته‌ای از همان ابتدا مطابقت ندارد.

منبع پاکستانی گفت که آمریکا «ملاحظاتی» درباره پیشنهاد ایران ارائه کرده و اکنون نوبت ایران است که پاسخ دهد.

این منبع به رویترز گفت: «ایرانی‌ها تا پایان هفته درخواست زمان کرده‌اند.» 

دو مقام آمریکایی و یک فرد آگاه اعلام کردند که نهادهای اطلاعاتی آمریکا، به دستور مقامات ارشد دولت، در حال بررسی واکنش احتمالی ایران در صورتی هستند که ترامپ به‌طور یکجانبه اعلام پیروزی کند.

از زمان آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، تهران عملاً عبور تمامی کشتی‌ها – به‌جز کشتی‌های خود – از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز را مسدود کرده است. آمریکا نیز از این ماه محاصره را آغاز کرده است.

به گفته مقامات و تحلیلگران ایرانی، پس از کشته شدن چندین مقام ارشد سیاسی و نظامی، از جمله آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، ایران دیگر فاقد یک مرجع روحانی بلامنازع در رأس قدرت است.

ارتقای مجتبی خامنه‌ای، فرزند مجروح او، برای جانشینی وی موجب افزایش قدرت فرماندهان تندرو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شده است.

در همین حال، ترامپ با فشار داخلی برای پایان دادن به جنگی مواجه است که دلایل ارائه‌شده برای آن در میان افکار عمومی آمریکا – که با افزایش شدید قیمت بنزین دست‌وپنجه نرم می‌کند – متغیر بوده است.

بر اساس نظرسنجی رویترز/ایپسوس، میزان محبوبیت او به پایین‌ترین سطح در دوره فعلی ریاست‌جمهوری‌اش سقوط کرده است.