قصد ترامپ برای محاصره طولانی‌مدت ایران

۲۹ آوریل ۲۰۲۶

وال استریت ژورنال روز سه‌شنبه گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به دستیاران خود دستور داده است مقدمات لازم برای محاصره طولانی‌مدت تنگه هرمز را فراهم کنند.

ترامپ در نشستی که روز دوشنبه با مشاوران خود در اتاق وضعیت کاخ سفید برگزار شد، بر ادامه فشارهای اقتصادی بر ایران پافشاری کرد و ترجیح داد به جای تصمیم‌گیری برای ازسرگیری جنگ یا پایان دادن به مذاکرات آتش‌بس، این مسیر را دنبال کند.

گفته می‌شود او بر این باور است که تداوم محاصره، نسبت به رها کردن امور یا شروع مجدد درگیری، با خطرات کمتری همراه است.

به‌طور جداگانه، ترامپ در جریان ضیافت شام رسمی با چارلز سوم، پادشاه بریتانیا، اعلام کرد که ارتش آمریکا در خاورمیانه «خوب عمل می‌کند».

ترامپ گفت: «ما در حال حاضر کمی در خاورمیانه فعالیت داریم... و بسیار خوب پیش می‌رویم.»

وی افزود: «ما آن حریف خاص را از نظر نظامی شکست داده‌ایم و هرگز اجازه نخواهیم داد که — چارلز حتی بیش از من با این موضوع موافق است — هرگز اجازه نخواهیم داد آن حریف به سلاح هسته‌ای دست یابد.»

متن کامل مقاله وال‌استریت ژورنال:
ترامپ به دستیارانش گفته است که برای محاصره گسترده‌تر ایران آماده شوند

در نشست‌های اخیر، از جمله جلسه‌ای در روز دوشنبه در اتاق وضعیت کاخ سفید، ترامپ تصمیم گرفت فشار بر اقتصاد و صادرات نفت ایران را با جلوگیری از رفت‌وآمد کشتی‌ها به بنادر این کشور ادامه دهد. به گفته مقام‌ها، او به این جمع‌بندی رسید که گزینه‌های دیگرش — از سرگیری بمباران یا خروج کامل از درگیری — ریسک بیشتری نسبت به ادامه محاصره دارند.

با این حال، ادامه محاصره نیز به طولانی‌تر شدن جنگی می‌انجامد که باعث افزایش قیمت بنزین، کاهش محبوبیت ترامپ در نظرسنجی‌ها و تضعیف چشم‌انداز جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای شده است. همچنین این وضعیت موجب شده تعداد عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز به پایین‌ترین سطح از زمان آغاز جنگ برسد.

از زمان پایان کارزار اصلی بمباران در آتش‌بس ۷ آوریل، ترامپ بارها از تشدید درگیری عقب‌نشینی کرده و فضایی برای دیپلماسی ایجاد کرده است — این در حالی است که پیش‌تر تهدید کرده بود «تمام تمدن ایران» را نابود خواهد کرد. اما او همچنان می‌خواهد فشار بر رژیم را افزایش دهد تا به خواسته اصلی‌اش تن دهد: برچیدن کامل برنامه هسته‌ای ایران. روز دوشنبه، ترامپ به دستیارانش گفت پیشنهاد سه‌مرحله‌ای ایران — برای بازگشایی تنگه هرمز و موکول کردن مذاکرات هسته‌ای به مرحله پایانی — نشان می‌دهد تهران با حسن نیت مذاکره نمی‌کند؛ این گزارش را وال‌استریت ژورنال منتشر کرده است.

در حال حاضر، ترامپ با یک محاصره نامحدود راحت است؛ او روز سه‌شنبه در شبکه تروت‌سوشال نوشت که این اقدام ایران را به سمت «وضعیت فروپاشی» سوق می‌دهد. یک مقام ارشد آمریکایی گفت محاصره به‌طور ملموس اقتصاد ایران را خرد کرده است — به‌طوری که این کشور برای ذخیره نفت فروش‌نرفته خود با مشکل مواجه شده — و همین امر باعث شده رژیم بار دیگر به واشنگتن پیام‌هایی ارسال کند.

تصمیم ترامپ نشان‌دهنده مرحله‌ای جدید از جنگ است و همچنین این واقعیت را برجسته می‌کند که رئیس‌جمهوری که همواره به دنبال پیروزی سریع و قابل عرضه است، اکنون فاقد یک راه‌حل فوری و قاطع است.

توقف یک‌جانبه درگیری می‌تواند خروجی سریع از جنگ و آرامش برای اقتصاد آمریکا و جهان به همراه داشته باشد. اما پیشنهاد ایران در آخر هفته گذشته به تهران اجازه می‌داد شرایط این خروج را تعیین کند.

از سوی دیگر، ازسرگیری جنگ می‌تواند ایرانِ تضعیف‌شده را بیشتر فرسوده کند، اما احتمالاً با واکنش آن در قالب حملات بیشتر به زیرساخت‌های انرژی در خلیج فارس همراه خواهد بود و هزینه‌های جنگ را افزایش می‌دهد. محاصره، منابع مالی جمهوری اسلامی را کاهش می‌دهد، اما در عین حال نیروهای آمریکایی را به استقرار طولانی‌تر در خاورمیانه متعهد می‌کند — بدون تضمین اینکه رژیم تسلیم شود.

سوزان مالونی، کارشناس ایران و معاون برنامه سیاست خارجی مؤسسه بروکینگز، گفت: «ایران محاسبه می‌کند که توانایی‌اش برای تحمل و دور زدن محاصره بیشتر از تمایل آمریکا برای جلوگیری از یک بحران انرژی گسترده و حتی رکود جهانی است.» او افزود: «رژیمی که در ژانویه برای خاموش کردن اعتراضات، شهروندان خود را سرکوب کرد، کاملاً آماده است اکنون نیز فشار اقتصادی را بر مردم تحمیل کند.»

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت آمریکا به اهداف نظامی عملیات «خشم حماسی» دست یافته و «به لطف محاصره موفق بنادر ایران، ایالات متحده در مذاکرات برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای، حداکثر اهرم فشار را در اختیار دارد.» او افزود: «رئیس‌جمهور تنها توافقی را می‌پذیرد که امنیت ملی کشور ما را تضمین کند.»

نبود یک مسیر روشن و قاطع باعث شده برخی مقام‌های آمریکایی معتقد باشند این جنگ هشت‌هفته‌ای احتمالاً بدون توافق هسته‌ای و بدون ازسرگیری جنگ به پایان خواهد رسید — برداشتی که نخستین‌بار اکسیوس گزارش داد.

ترامپ درباره گام‌های بعدی خود توصیه‌های متناقضی دریافت می‌کند. برخی مقام‌ها و متحدان بیرونی مانند سناتور لیندسی گراهام، جمهوری‌خواه از کارولینای جنوبی، آشکارا از کاخ سفید می‌خواهند فشار بر تهران را حفظ کند. در مقابل، برخی دیگر، از جمله رهبران تجاری نزدیک به رئیس‌جمهور، نگران‌اند که بسته شدن تنگه هرمز یا ادامه جنگ، تنها به اقتصاد آسیب بزند — و این می‌تواند پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر به یک فاجعه سیاسی تبدیل شود.

این توصیه‌ها روز دوشنبه در ذهن ترامپ طنین انداخت، زمانی که او پیشنهاد سه‌مرحله‌ای ایران را بررسی می‌کرد — پیشنهادی که با وجود نقص‌ها، امکان کاهش تنش را فراهم می‌کرد.

اما رئیس‌جمهور و تیم امنیت ملی‌اش به این نتیجه رسیدند که این پیشنهاد بخشی از اهرم فشار واشنگتن برای گرفتن امتیازات هسته‌ای از ایران را از بین می‌برد. کاخ سفید همواره تأکید کرده هر چارچوب توافقی برای صلح پایدار باید برنامه هسته‌ای ایران را شامل شود، از جمله تعیین محدودیت‌های زمانی برای فعالیت‌های آن.

مقام‌ها می‌گویند ترامپ در حال حاضر حاضر نیست از خواسته خود عقب‌نشینی کند که ایران دست‌کم تعهد دهد غنی‌سازی هسته‌ای را به مدت ۲۰ سال متوقف کند و پس از آن نیز محدودیت‌هایی را بپذیرد.

اریک بروئر، تحلیلگر ارشد سابق پرونده ایران در جامعه اطلاعاتی آمریکا، گفت: «تعجب نمی‌کنم که او این توافق را نپذیرفته، چون اصلاً به موضوع هسته‌ای نمی‌پردازد. چرا باید پیشنهاد ایران را بپذیرید، در حالی که هنوز منتظرید ببینید آیا می‌توانید با این شرط‌بندی روی محاصره، مشکلات اقتصادی جدی برای ایران ایجاد کنید؟»

با وجود انتظار در کاخ سفید برای ازسرگیری مذاکرات آمریکا و ایران در پاکستان در آخر هفته گذشته، گفت‌وگوها متوقف شده است.

روز دوشنبه، ایران به میانجی‌ها اعلام کرد برای ارائه پیشنهاد اصلاح‌شده‌ای که بتواند مذاکرات صلح با آمریکا را پیش ببرد، به چند روز زمان برای مشورت با رهبر عالی، مجتبی خامنه‌ای، نیاز دارد.

با این حال، میانجی‌های منطقه‌ای نسبت به این‌که پیشنهاد جدید ایران بتواند به یک پیشرفت واقعی منجر شود، تردید دارند. مقام‌های ایرانی همچنان تأکید می‌کنند که واشنگتن باید آنچه را «خواسته‌های حداکثری» می‌نامند کنار بگذارد، در حالی که خود همچنان محاصره تنگه هرمز را حفظ کرده است.

نیکو لانگه، مدیر مؤسسه تحلیل ریسک و امنیت بین‌المللی آلمان و رئیس پیشین دفتر وزیر دفاع این کشور، گفت: «به نظر می‌رسد هر دو طرف معتقدند محاسبات‌شان درست است و زمان به نفع آن‌هاست.»

در حالی که محاصره فشار خود را بیشتر می‌کند، ایران ممکن است تلاش کند واشنگتن را وادار به انتخاب میان تشدید درگیری یا عقب‌نشینی و پذیرش توافق کند. تهران می‌تواند حملات به تولید انرژی منطقه را از سر بگیرد یا دارایی‌های دریایی آمریکا که محاصره را اجرا می‌کنند هدف قرار دهد. با وجود نابودی نیروی دریایی متعارفش، ایران همچنان توانایی ایجاد تنش با نیروهای آمریکایی را دارد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مصاحبه‌ای با فاکس‌نیوز که دوشنبه پخش شد، به یک پیچیدگی دیگر اشاره کرد: نبرد داخلی بر سر قدرت در ایران که تلاش‌های دیپلماتیک را دشوار می‌کند.

او گفت: «تندروها، با یک دیدگاه آخرالزمانی نسبت به آینده، قدرت نهایی را در آن کشور در دست دارند.» و افزود: «یکی از موانع این است که مذاکره‌کنندگان ما فقط با ایرانی‌ها مذاکره نمی‌کنند؛ آن ایرانی‌ها خودشان باید با دیگر ایرانی‌ها مذاکره کنند تا بفهمند چه چیزی را می‌توانند بپذیرند، چه پیشنهادی می‌توانند بدهند، چه کاری حاضرند انجام دهند، حتی با چه کسی حاضرند ملاقات کنند.»

در طرح پیشنهادی آتش‌بس ایران چه مواردی مطرح شده بود؟

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بخش عمده‌ای از کشتیرانی در خلیج فارس — به‌جز کشتی‌های خود — را در تنگه هرمز که گلوگاه انرژی جهان محسوب می‌شود، متوقف کرده است. از ماه جاری میلادی، ایالات متحده محاصره کشتی‌های ایرانی را آغاز کرد.

در آخرین دور از گفتگوها، گزارش شده است که ترامپ از پیشنهاد ایران ناراضی بوده، چرا که در این طرح به برنامه هسته‌ای ایران پرداخته نشده است.

یک مقام آمریکایی با اشاره به موضع ترامپ گفت: «او تمایلی به این پیشنهاد ندارد.»

منابع ایرانی اوایل روز دوشنبه اعلام کردند که در این پیشنهاد، بحث درباره برنامه هسته‌ای ایران به پس از پایان جنگ و حل اختلافات مربوط به کشتیرانی در خلیج فارس موکول شده است. این در حالی است که واشینگتن تاکید دارد مسائل هسته‌ای باید از همان ابتدا مورد رسیدگی قرار گیرند.

مقامات ارشد ایرانی که خواستند نامشان فاش نشود، به رویترز گفتند پیشنهادی که عراقچی در آخر هفته به اسلام‌آباد برد، شامل مذاکرات مرحله‌بندی شده است.

در گام نخست، جنگ باید پایان یابد و تضمین‌هایی ارائه شود که ایالات متحده نمی‌تواند آن را دوباره آغاز کند. سپس مذاکره‌کنندگان باید موضوع محاصره تجارت دریایی ایران توسط نیروی دریایی آمریکا و سرنوشت تنگه هرمز را حل‌وفصل کنند؛ تنگه‌ای که ایران قصد دارد آن را تحت کنترل خود بازگشایی کند.

تنها پس از آن، مذاکرات به موضوعات دیگر از جمله اختلاف دیرینه بر سر برنامه هسته‌ای ایران خواهد پرداخت و ایران در این مرحله به دنبال به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی اورانیوم از سوی آمریکا خواهد بود.

این رویکرد یادآور توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ ایران با ایالات متحده و سایر قدرت‌هاست که برنامه هسته‌ای تهران را به شدت محدود کرده بود.