ایرانیان مقیم امارات؛ گرفتار میان «خانه» و «میهن»

راجا عبد‌الرحیم / نیویورک تایمز / ۲۲ آوریل ۲۰۲۶

زمانی که ایالات متحده و اسرائیل وارد جنگ با ایران شدند، ایران در واکنش، حملات هوایی علیه متحدان عرب واشینگتن در خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی، انجام داد. در این میان، ایرانیان مقیم این کشور ناگهان خود را در موقعیتی بسیار دشوار یافتند.

رضا نمازی، ایرانی‌ای که ۲۰ سال پیش همراه خانواده‌اش به دبی مهاجرت کرده، گفت: «اینکه ناگهان خانه‌مان اینجا هدف حمله از سوی میهن‌مان قرار بگیرد، تجربه‌ای سورئال است.» او افزود: «در چنین زمانی وفاداری‌ات به کجا تعلق دارد؟ صددرصد به خانه‌ات.»

در طول نسل‌ها، صدها هزار مهاجر ایرانی امارات را خانه خود کرده‌اند و جامعه‌ای را شکل داده‌اند که رشد کرده، شکوفا شده و نفوذش را در بازارهای سنتی دبی، تجارت و صحنه هنری این شهر تنیده است.

آقای نمازی گفت که چندین کسب‌وکار در دبی دارد، از جمله رستورانی به نام «ایرانیش» که سه سال پیش افتتاح کرده و هدفش تداعی غذاهایی است که ممکن است در خانه مادربزرگ‌های ایرانی خورده شود.

اما احساس «خانه بودن» که ایرانیان در کشور میزبان خود تجربه می‌کردند، زمانی بیش از پیش آسیب دید که دولت امارات شروع به لغو ویزاها و مجوزهای اقامت برخی از ایرانیان مقیم کرد.

نمازی گفت یکی از بستگانش در ایام عید فطر — تعطیلاتی که پایان ماه رمضان را نشان می‌دهد — به همراه خانواده‌اش برای سفر به اسپانیا رفته بود که متوجه شد ویزای اماراتی همسرش لغو شده است؛ اتفاقی که این خانواده را در خارج از کشور سرگردان گذاشت.

او که اخیراً در رستورانش در دبی در حال صرف ناهار بود، گفت: «این واقعاً آدم را متزلزل می‌کند.»

در آن سوی میز، امین ابرا، سرآشپز رستوران، نشسته بود. او گفت یکی از دوستانش ماه گذشته در بالی تعطیلات را می‌گذراند و وقتی به فرودگاه دبی بازگشت، متوجه شد که مجوز اقامتش لغو شده است. به او گفته شد که اجازه ورود به کشور را ندارد و باید بلیت پروازی به ترکیه تهیه کند.

وزارت خارجه امارات اوایل این ماه اعلام کرد که «ادعاهای رسانه‌ای نادرستی درباره وضعیت اقامت جامعه ایرانی» مطرح شده است، اما توضیح نداد چه مواردی نادرست بوده یا اینکه آیا برخی اقامت‌ها لغو شده‌اند یا نه. این وزارتخانه افزود که امارات «میزبان جامعه‌ای محترم و ارزشمند از ایرانیان است که بخشی جدایی‌ناپذیر از بافت اجتماعی کشور را تشکیل می‌دهند.»

تعدادی از ایرانیان ساکن دبی گفتند در تمامی مواردی که شنیده‌اند، افرادی که ویزا یا اقامتشان لغو شده، در زمان وقوع این اتفاق خارج از کشور بوده‌اند. به گفته آنان، برخی پس از اعتراض، موفق شده‌اند وضعیت اقامت خود را بازگردانند.

برخی از ایرانیان در دبی — از صاحبان مغازه‌های فروش زعفران ایرانی و فرش‌های ایرانی گرفته تا مدیران بانک‌های ایرانی — تمایلی به گفت‌وگو نداشتند یا تنها به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند. به نظر می‌رسید آنها نگران بودند که وفاداری‌شان مورد تردید قرار گیرد و جامعه ایرانی با برخوردهای سخت‌گیرانه‌تری از سوی دولت مواجه شود.

نمازی گفت دخترش زمانی که خانواده به دبی آمدند تنها چهار سال داشت و اینجا تنها خانه‌ای است که او می‌شناسد. اما اکنون احساس تعلق او دچار تزلزل شده است.

او گفت: «دخترم می‌پرسید اگر ویزای ما را لغو کنند چه می‌شود؟ کجا خواهیم رفت؟ ما نمی‌توانیم به ایران برگردیم.» او نگران زندگی در جایی است که شاید در آن احساس پذیرش نداشته باشد.

از آغاز جنگ و پیش از اجرای آتش‌بس دو هفته‌ای که اوایل این ماه برقرار شد، ایران بیش از ۲۸۰۰ حمله با پهپاد و موشک علیه امارات انجام داده است؛ کشوری که در نزدیک‌ترین فاصله، کمتر از ۵۰ مایل با خاک ایران فاصله دارد و در آن سوی تنگه هرمز واقع شده است. بنا به اعلام وزارت دفاع امارات، این حملات به کشته شدن ۱۰ غیرنظامی انجامیده است.

در ادامه فضای پرتنش، امارات روز دوشنبه اعلام کرد ۲۷ مرد را که به یک «هسته تروریستی» مرتبط با ایران تعلق داشتند، بازداشت کرده است. در این بیانیه به ملیت این افراد اشاره‌ای نشده، اما به نظر می‌رسد بسیاری از آنها شهروندان اماراتی بوده‌اند.

در واکنش به حملات ایران، دولت امارات در اواسط ماه مارس دستور تعطیلی بیمارستان ایرانی، یک باشگاه فرهنگی و چند مدرسه را صادر کرد — نهادهایی که به گفته این کشور با حکومت ایران مرتبط هستند.

ماه گذشته، مقابل ورودی اورژانس بیمارستان ایرانی که تعطیل شده بود — ساختمانی با نمایی مزین به کاشی‌های فیروزه‌ای به سبک معماری ایرانی — تنها یک آمبولانس پارک شده بود و دو نگهبان امنیتی در نزدیکی آن نشسته بودند.

نگهبانان گفتند یک روز پیش از آن، آخرین بیماران این بیمارستان به دیگر مراکز درمانی منتقل شده بودند. در فضای آنلاین، ساکنان دبی از تعطیلی یکی از معدود مراکز درمانی مقرون‌به‌صرفه در این شهر ابراز نارضایتی کردند.

مسئولان بیمارستان ایرانی برای اظهارنظر در دسترس نبودند و مدیرعامل باشگاه فرهنگی ایرانی نیز به پرسش‌های مکتوب پاسخ نداد.

وزارت خارجه امارات به نیویورک تایمز گفت که «برخی نهادهایی که به‌طور مستقیم با حکومت ایران» و همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط هستند، «پس از آنکه مشخص شد برای پیشبرد دستورکارهایی مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند که در خدمت مردم ایران نیست و ناقض قوانین امارات است»، تعطیل خواهند شد.

در این بیانیه همچنین آمده است که این کشور میزبان جامعه‌ای دیرینه و پویا از ایرانیان است که همچنان نقشی جدایی‌ناپذیر در جامعه ایفا می‌کند و سهمی ارزشمند در پیشرفت مستمر کشور دارد.

به گفته مبین صالحی، روزنامه‌نگار مستقر در دبی و فعال در وب‌سایت خبری «ایرانیان امارات» که به پوشش اخبار جامعه ایرانیان در این کشور می‌پردازد، علاوه بر بیمارستان و باشگاه، چند مدرسه ایرانی از جمله دانشگاه آزاد اسلامی در دبی نیز تعطیل شده‌اند.

ایرانیان مدت‌ها پیش از آنکه دبی به مقصد جهانی امروز تبدیل شود، به امارات مهاجرت کرده بودند و نسل‌های مختلف آنان در شکل‌گیری این کلان‌شهر پویا نقش داشته‌اند.

امین مقدم، استاد مطالعات مهاجرت بین‌المللی در دانشگاه پواتیه فرانسه، گفت که این مهاجرت‌ها در چند موج و تحت تأثیر عوامل مختلفی رخ داده‌اند؛ از جمله وضع عوارض گمرکی بر بازرگانان در اوایل قرن بیستم و انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹. به گفته برخی تحلیلگران، جمعیت ایرانیان اکنون حدود نیم میلیون نفر برآورد می‌شود.

به گفته مقدم که درباره جامعه ایرانیان در امارات پژوهش کرده است، زمانی که امارات در سال ۱۹۷۱ تأسیس شد، به بسیاری از ایرانیانی که در آنجا زندگی می‌کردند، تابعیت پیشنهاد داد. برخی این پیشنهاد را پذیرفتند و برخی دیگر نپذیرفتند.

ایرانیانی که بیش از یک نسل در این کشور زندگی کرده‌اند، به «اماراتی‌های عجمی» معروف شده‌اند. واژه «عجمی» به معنای غیرعرب است و اغلب به افراد ایرانی اطلاق می‌شود. این گروه در گفتار، شیوه پوشش و احساس تعلق، از اماراتی‌های عرب قابل تمایز نیستند.

برای برخی از مهاجرانی که تابعیت امارات را نپذیرفتند، تقریباً تنها نشانه ایرانی بودنشان گذرنامه آنهاست.

مقدم گفت: «امارات از سیاست‌های مهاجرتی و ویزا به‌عنوان اهرم فشار استفاده می‌کند.» او افزود: «این نوعی اقدام تلافی‌جویانه است، اما تلافی‌جویی سیاسی. به نظر من این رویکرد عاقلانه‌تر از ورود آشکار به یک مداخله نظامی است.»

علی، یکی از ایرانیان مقیم دبی، ماه گذشته به همراه همسرش برای جشن نوروز — سال نو ایرانی — در پاریس بود که همسرش متوجه شد مجوز اقامت اماراتی‌اش لغو شده است.

علی، که پیش‌تر کیک‌بوکسور حرفه‌ای بوده و اکنون به‌عنوان مربی و مربی شخصی فعالیت می‌کند، گفت که این زوج در وضعیت بلاتکلیفی قرار دارند؛ در فرانسه گرفتار شده‌اند، مدت ویزای‌شان به پایان رسیده اما نمی‌توانند به خانه خود بازگردند و نمی‌دانند چه باید بکنند.

او که ۴۳ سال دارد و به دلیل نگرانی از پیامدها خواست فقط با نام کوچک معرفی شود، در گفت‌وگویی تلفنی از یک کافه در پاریس گفت: «وقتی جنگ شروع شد، همه چیز تغییر کرد.»

او افزود که خودش و همسرش — که در حوزه زیبایی فعالیت می‌کند — در حال ساختن زندگی‌شان در دبی بودند و برای خرید ملک در آنجا، تمام دارایی خود در ایران را فروخته بودند. به گفته او، ویزای خودش ظاهراً لغو نشده، اما نگران است که اگر تلاش کند بازگردد، او نیز از ورود منع شود.

او گفت: «هیچ آینده‌ای ندارم. نمی‌توانم به ایران برگردم. نمی‌توانم به اروپا برگردم. نمی‌توانم به امارات متحده عربی برگردم.»