شاهد بازار سیاه کثیفی از عرضه فیلترشکن‌ها هستیم

امتداد-محمد جعفری

مرضیه ادهم، استاد دانشگاه، پژوهشگر فضای مجازی و کنشگر حق دسترسی آزاد شهروندان به اینترنت در گفت‌وگویی با امتداد، ضمن اشاره به تداوم قطعی اینترنت بین‌الملل و پیامدها و تبعات آن در کشور، اظهار داشت: در وضعیت بسیار بدی در حال حاضر به سر می‌بریم. بخصوص پس از آتش‌بس که تا حدی شاهد بازگشایی فعالیت برخی از کسب و کارها و بازارها بودیم، تبعات قطعی اینترنت و بازارهای از دست رفته، بیش از قبل خودش را نشان داد.

🔹عمق فاجعه از نظر ثبت سفارشات، دسترسی‌ها، جامعه کسب و کارهای خرد، حتی در حد یک صفحه در فضای مجازی در حال خودنمایی بوده و بسیاری، تمام پتانسیل، بازار و مشتریان خود را از دست داده‌اند.

🔹این مسئله، سوای از ضربات و آسیب‌های اقتصادی که در پی داشته و دارد، خود همین وصل نشدن اینترنت و بازنگشتن آن به حالت عادی، این پالس را به مردم می‌دهد که خب! پس شرایط عادی نیست. به عبارت دیگر با این روند، هر روایتی که بخواهد، روایت پیروزی و پایان ماجرا را تقویت کند، جواب نخواهد داد.

🔹در اوج قطعی اینترنت، گزارش‌ها از آنلاین بودن تنها یک درصد کاربران ایرانی در فضای اینترنت بین‌الملل حکایت داشت. ما هزار ساعت قطعی اینترنت را در ایران شاهد بودیم و روزی که آتش‌بس اعلام شد، بیش از هزار ساعت بود که خاموشی کامل در اینترنت بین‌الملل برای کاربران ایرانی وجود داشت.

🔹در روزهای اخیر، یک مقداری سرورها باز و تا حد بسیار پایینی دسترسی ایجاد شده اما هنوز هم بر اساس رصدهای جهانی، کمتر از پنج درصد کاربران ایرانی به اینترنت بین‌الملل دسترسی دارند!

🔹آنچه خیلی خطرناک به نظر رسیده و در این مدت زمان گذشته از آغاز آتش‌بس از سوی مقامات رسمی مطرح بوده؛ گسترش تعریف طبقاتی شدن اینترنت در کشور است. به این معنا که بخواهند به طبقات جدیدی اینترنت طبقاتی یا سفید بدهند و یا اینترنت سازمانی اعطا کنند.

🔹به مانند کسانی که کارت بازرگانی دارند یا اساتید دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی یا مثلا کسانی که از سوی ادارات و سازمان‌ها معرفی می‌شوند. این امر، دسته‌های جدید طبقه‌بندی اینترنت را نشان داده و این سیگنال را به جامعه می‌دهد که قرار نیست؛ اینترنت به حالت قبلی برگردد.

🔹در این مدت خاموشی اینترنت، شاهد بازار سیاه کثیفی از عرضه فیلترشکن‌ها در کشور بوده و این وضعیت، اصلا به سیاق سابق نیست که مثلا یک فرد با تخصص فنی بتواند تونل زده و به وی‌پی‌ان دسترسی پیدا کند. برخی از سازمان‌ها، اینترنت وای‌فای سازمانی دارند. فیلترشکن‌های کنونی در واقع، صد در صد یا سازمانی است، یا سفید است یا مبتنی بر استارلینک.

🔹استارلینک به شدت رصد شده و به دلیل ماهواره‌ای بودن به سرعت قابل شناسایی است و از همین رو، تعداد آن بسیار اندک است. یا کسانی که از نزدیکی مرزهای کشور به اینترنت بین‌الملل، تونل زده و به عرضه وی‌پی‌ان‌های با قطع و وصل بالا می‌پردازند.

🔹الان، وضعیت به گونه‌ای است که هرکس وی‌پی‌ان ارائه می‌کند، خودش به اینترنت طبقاتی دسترسی دارد. به عبارت دیگر، اکثریت ارائه‌دهندگان فیلترشکن به اینترنت طبقاتی دسترسی دارند. همچنین، گردش‌های مالی سنگینی نیز در این حوزه وجود دارد که اصلا قابل باور نیست.

🔹به عنوان نمونه، دوستانی که بازار تتر را دنبال می‌کردند، هفته قبل، نموداری ارائه کردند که بر اساس آن، تنها یک فقره از اکانت‌های عرضه کننده وی‌پی‌ان بالغ بر ۳۰ میلیارد تومان گردش مالی داشت! حالا بحث‌های کلاه‌برداری که اگر مثلا پولی را برای عرضه کننده فیلترشکن واریز کنید، امکان پیگیری نخواهد داشت، بماند!