محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا اجرایی شد

محاصره نظامی ایالات متحده در تنگه هرمز از روز دوشنبه رسماً آغاز شد، پس از آن‌که مذاکرات صلح بدون دستیابی به توافق به پایان رسید. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا تهدید کرد هر شناور ایرانی که به محدوده محاصره نزدیک شود، با «حملات مشابه عملیات علیه قاچاقچیان مواد مخدر در دریا» هدف قرار خواهد گرفت.

به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، هم‌اکنون بیش از ۱۵ ناو جنگی ایالات متحده برای پشتیبانی از این عملیات در منطقه مستقر شده‌اند. طبق اطلاعیه «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» وابسته به نیروی دریایی سلطنتی آن کشور، محدودیت‌های دسترسی دریایی برای بنادر ایران و نواحی ساحلی خلیج فارس، دریای عمان و بخش‌هایی از دریای عرب در حال اجراست.

ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که شناورهای ایرانی «با همان سیستم هدف‌گیری کشنده‌ای مورد حمله قرار می‌گیرند که علیه قاچاقچیان مواد مخدر در دریا به کار می‌رود». وی در ادامه و در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت که «افراد درست» در ایران هنوز خواهان رسیدن به توافق هستند و تأکید کرد که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.

ایران پیش‌تر هشدار داده بود در صورتی که امنیت بنادرش تهدید شود، هیچ بندری در خلیج فارس یا دریای عمان در امان نخواهد بود.

در جریان مذاکراتی که طی تعطیلات آخر هفته در پاکستان برگزار شد، آمریکا از ایران خواست تا به مدت ۲۰ سال از غنی‌سازی اورانیوم خودداری کند. به گفته منابع مطلع، این درخواست نسبت به مواضع پیشین واشنگتن درباره برنامه هسته‌ای تهران نرم‌تر بوده است.

نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف، اعلام کرد آتش‌بس دو هفته‌ای همچنان برقرار است و تلاش‌ها برای حل مسائل باقی‌مانده میان ایران و آمریکا ادامه دارد.

اطلاعیه آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا

آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) در اطلاعیه‌ای به دریانوردان اعلام کرد که این محاصره «تمام سواحل ایران، از جمله بنادر و زیرساخت‌های انرژی» را محدود کرده است.

در این اطلاعیه آمده است که گزارش نشده که تردد از طریق تنگه «به مقصد یا از مبدأ مکان‌های غیرایرانی» متوقف شده باشد، اگرچه کشتی‌ها «ممکن است با حضور نظامی مواجه شوند.»

طبق اعلام مرکز ردیابی شناورها (MarineTraffic) در شبکه اجتماعی ایکس، دست‌کم دو نفتکش که روز دوشنبه در حال نزدیک شدن به تنگه بودند، اندکی پس از آغاز محاصره آمریکا تغییر مسیر دادند.

بستن مؤثر تنگه هرمز توسط ایران — مسیری که در زمان صلح ۲۰ درصد نفت معامله‌شده جهان از آن عبور می‌کند — باعث جهش بی‌سابقه قیمت نفت شده و هزینه بنزین، غذا و سایر کالاهای اساسی را فراتر از منطقه خاورمیانه افزایش داده است. تهران به برخی کشتی‌هایی که «دوست» تلقی می‌شوند اجازه عبور داده، اما هزینه‌های گزافی از آن‌ها دریافت کرده است؛ موضوعی که منجر به اتهاماتی مبنی بر گروگان گرفتن اقتصاد جهانی توسط ایران شده است.

برخی تحلیلگران تردید دارند که ایالات متحده بتواند تنها با زور، کشتیرانی عادی را به منطقه بازگرداند و هنوز مشخص نیست که یک محاصره دریایی دقیقاً چگونه عمل خواهد کرد یا چه خطراتی برای نیروهای آمریکایی خواهد داشت.

پرسش اساسی این است که چه کسی تحمل درد بیشتری را دارد: آیا محاصره می‌تواند وضعیت اقتصادی ایران را غیرقابل تحمل کرده و آن را مجبور به عقب‌نشینی کند؟ یا اینکه قیمت‌های جهانی نفت و سایر کالاها چنان بالا خواهد رفت که ترامپ مجبور به عقب‌نشینی شود؟

پیامدهای گسترده محاصره

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که این محاصره «علیه شناورهای تمامی کشورهایی که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران شده یا از آن خارج می‌شوند» اعمال خواهد شد. سنتکام تصریح کرد که این شامل تمامی بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان می‌شود.

تصمیم سنتکام برای اجازه دادن به کشتی‌هایی که بین بنادر غیرایرانی تردد می‌کنند، گامی عقب‌تر از تهدید قبلی ترامپ مبنی بر محاصره کامل کل آبراهه بود.

ترامپ در پیامی که اندکی پس از زمان آغاز محاصره در رسانه‌های اجتماعی منتشر کرد، مدعی شد که نیروی دریایی ایران «در کف دریا آرمیده و کاملاً نابود شده است»، اما افزود که تهران هنوز «قایق‌های تندرو» در اختیار دارد و هشدار داد که «اگر هر یک از این شناورها به نزدیکی محاصره ما بیایند، بلافاصله حذف خواهند شد.»

ایران نیز تهدیدهای خاص خود را مطرح کرد. صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه گزارش داد: «امنیت در خلیج فارس و دریای عمان یا برای همه است یا برای هیچ‌کس.» در بیانیه مشترک ارتش و سپاه پاسداران آمده است: «هیچ بندری در منطقه امن نخواهد بود.»

بر اساس گزارش «لویدز لیست اینتلیجنس»، این تهدیدها باعث توقف ترافیک محدود کشتی‌هایی شد که از زمان آتش‌بس در تنگه از سر گرفته شده بود. ردیاب‌های دریایی می‌گویند از زمان آغاز آتش‌بس در هفته گذشته، بیش از ۴۰ کشتی تجاری از تنگه عبور کرده‌اند که این رقم نسبت به ۱۰۰ تا ۱۳۵ تردد روزانه پیش از جنگ، کاهش چشمگیری داشته است.

به نظر می‌رسد هدف از این محاصره، افزایش فشار بر ایران است که از زمان آغاز جنگ میلیون‌ها بشکه نفت صادر کرده است؛ صادراتی که بخش عمده آن احتمالاً توسط «ناوگان سایه» و با دور زدن تحریم‌ها و نظارت‌های غربی انجام شده است.

اما اثرات این تنش‌ها فراتر از مرزهای ایران احساس خواهد شد. قیمت نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی، روز دوشنبه در مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه نوسان داشت؛ در حالی که پیش از جنگ قیمت آن حدود ۷۰ دلار بود.

کیر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، گفت که به همراه امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، این هفته نشستی را برای «پیشبرد تلاش‌های بین‌المللی» جهت پایان دادن به درگیری و بازگشایی تنگه برگزار خواهد کرد.

مکرون در شبکه ایکس اعلام کرد که این کنفرانس کشورهایی را گرد هم می‌آورد که آماده مشارکت در یک «ماموریت چندملیتی صلح‌آمیز با هدف بازگرداندن آزادی دریانوردی در تنگه» هستند. وی تأکید کرد که این ماموریت «صرفاً دفاعی» و «مجزا از طرف‌های درگیر در مناقشه» خواهد بود.

ایران: «اگر بجنگید، می‌جنگیم»

مقامات ارشد ایران تهدید به تلافی کردند. ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، هشدارهای آمریکا درباره محاصره احتمالی را بیشتر «بلوف» خواند تا واقعیت، اما هشدار داد که تهران آماده است در صورت تشدید تنش نظامی، پاسخ دهد.

او در پستی در شبکه ایکس نوشت: «این اقدام وضعیت فعلی (ترامپ) را پیچیده‌تر و بازاری را که او از آن خشمگین است، متلاطم‌تر می‌کند. ما همچنین ممکن است کارت‌های دیگری را که هنوز در بازی استفاده نکرده‌ایم، رو کنیم.»

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران نیز در بیانیه‌ای خطاب به ترامپ گفت: «اگر بجنگید، می‌جنگیم.»

پایداری آتش‌بس پس از شکست مذاکرات

تهدید به محاصره پس از آن صورت گرفت که مذاکرات ماراتن‌گونه آتش‌بس میان ایران و آمریکا در پاکستان، روز شنبه بدون توافق به پایان رسید.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفت که مذاکرات پس از مخالفت ایران با شرایط ایالات متحده مبنی بر خودداری از توسعه سلاح هسته‌ای متوقف شد.

ایران همواره تاکید کرده که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است. با این حال، گام‌هایی را برای دستیابی به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای برداشته است، از جمله غنی‌سازی اورانیوم تا سطوح نزدیک به درجه تسلیحاتی و توسعه موشک‌های دوربرد با قابلیت حمل بمب.

محمد فتحعلی، سفیر ایران در هند، گفت که نقاط اصلی اختلاف برای تهران شامل برنامه هسته‌ای، خسارات جنگی و رفع تحریم‌ها است.

نه ایران و نه ایالات متحده مشخص نکرده‌اند که پس از انقضای آتش‌بس در ۲۲ آوریل چه اتفاقی خواهد افتاد. این درگیری‌ها تاکنون دست‌کم ۳۰۰۰ کشته در ایران، ۲۰۸۹ نفر در لبنان، ۲۳ نفر در اسرائیل و بیش از ده نفر در کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس بر جای گذاشته و به زیرساخت‌های شش کشور آسیب رسانده است.

اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، گفت که کشورش تلاش خواهد کرد تا در روزهای آینده زمینه را برای گفتگوی جدید فراهم کند.

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه که کشورش از تلاش‌های میانجی‌گرانه حمایت کرده است، پیشنهاد داد که آتش‌بس می‌تواند برای ۴۵ تا ۶۰ روز دیگر تمدید شود تا فرصت بیشتری برای مذاکرات فراهم گردد.

منابع گزارش: وال‌استریت ژورنال، خبرگزاری آسوشیتدپرس