تلاش میانجی‌ها برای آتش‌بس ۴۵ روزه در جنگ

باراک راوید / آکسیوس

بر اساس گفته چهار منبع آمریکایی، اسرائیلی و منطقه‌ای که از روند مذاکرات آگاه هستند، ایالات متحده، ایران و گروهی از میانجی‌های منطقه‌ای در حال بررسی شروط یک آتش‌بس احتمالی ۴۵ روزه هستند؛ آتش‌بسی که می‌تواند به پایان دائمی جنگ منجر شود.

اهمیت موضوع: این منابع می‌گویند احتمال دستیابی به یک توافق موقت طی ۴۸ ساعت آینده اندک است. با این حال، این تلاش نهایی تنها شانس موجود برای جلوگیری از تشدیدی چشمگیر در جنگ به شمار می‌رود؛ تشدیدی که شامل حملات گسترده به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران و همچنین اقدامات تلافی‌جویانه علیه تأسیسات انرژی و آب در کشورهای حوزه خلیج فارس خواهد بود.

آخرین تحولات: مهلت ۱۰ روزه دونالد ترامپ به ایران قرار بود شامگاه دوشنبه به پایان برسد. اما ترامپ روز یکشنبه این مهلت را ۲۰ ساعت تمدید کرد و در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد که مهلت جدید تا ساعت ۸ شب سه‌شنبه به وقت شرق آمریکاست.

ترامپ روز یکشنبه به آکسیوس گفت که ایالات متحده در حال انجام «مذاکرات عمیق» با ایران است و امکان دستیابی به توافق پیش از پایان مهلت تعیین‌شده وجود دارد.

او گفت: «شانس خوبی وجود دارد، اما اگر به توافق نرسند، همه‌چیز را آنجا نابود می‌کنم.»

ترامپ تهدید کرده است که در صورت عدم دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی، زیرساخت‌های حیاتی برای غیرنظامیان ایران را هدف قرار خواهد داد.

چنین حملاتی می‌تواند مصداق جنایت جنگی تلقی شود و ایران نیز تهدید کرده است که در پاسخ، زیرساخت‌ها در اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.

دو منبع اعلام کردند که طرح عملیاتی برای یک کارزار گسترده بمباران مشترک آمریکا و اسرائیل علیه تأسیسات انرژی ایران آماده اجراست، اما تأکید کردند که تمدید مهلت از سوی ترامپ با هدف فراهم کردن آخرین فرصت برای رسیدن به توافق صورت گرفته است.

پشت صحنه: چهار منبع آگاه از تلاش‌های دیپلماتیک گفتند که مذاکرات از طریق میانجی‌گری پاکستان، مصر و ترکیه و همچنین از طریق پیام‌های متنی میان استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ، و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در جریان است.

یک مقام آمریکایی گفت دولت ترامپ در روزهای اخیر چندین پیشنهاد به ایران ارائه کرده، اما تاکنون مقامات ایرانی آن‌ها را نپذیرفته‌اند.

به گفته منابع، میانجی‌ها در حال بررسی چارچوب یک توافق دو مرحله‌ای هستند: مرحله نخست شامل یک آتش‌بس احتمالی ۴۵ روزه خواهد بود که در طول آن درباره پایان دائمی جنگ مذاکره می‌شود.

یکی از منابع گفت در صورت نیاز به زمان بیشتر برای مذاکرات، این آتش‌بس می‌تواند تمدید شود.

مرحله دوم شامل دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ خواهد بود.

به گفته منابع، میانجی‌ها معتقدند بازگشایی کامل تنگه هرمز و حل‌وفصل مسئله اورانیوم با غنای بالای ایران — چه از طریق خروج آن از کشور و چه از طریق رقیق‌سازی — تنها در چارچوب یک توافق نهایی ممکن است.

جزئیات بیشتر: منابع گفتند میانجی‌ها در حال کار بر روی اقداماتی برای اعتمادسازی هستند که ایران می‌تواند در زمینه بازگشایی تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود انجام دهد.

به گفته دو منبع، این دو موضوع مهم‌ترین اهرم‌های چانه‌زنی ایران در مذاکرات هستند و تهران حاضر نیست آن‌ها را صرفاً در ازای یک آتش‌بس ۴۵ روزه به‌طور کامل کنار بگذارد.

میانجی‌ها در تلاش‌اند بررسی کنند آیا ایران می‌تواند در مرحله نخست توافق، گام‌های جزئی در هر دو زمینه بردارد یا نه. همچنین آن‌ها در حال بررسی اقداماتی از سوی دولت ترامپ هستند که بتواند به ایران تضمین دهد آتش‌بس موقتی نخواهد بود و جنگ از سر گرفته نخواهد شد.

مقامات ایرانی به‌صراحت به میانجی‌ها گفته‌اند که نمی‌خواهند در موقعیتی مشابه غزه یا لبنان قرار بگیرند؛ جایی که آتش‌بس روی کاغذ برقرار است، اما آمریکا و اسرائیل هر زمان که بخواهند می‌توانند حملات را از سر بگیرند.

میانجی‌ها همچنین در حال بررسی سایر اقدامات اعتمادساز از سوی ایالات متحده هستند که بتواند بخشی از مطالبات ایران را پاسخ دهد.

کاخ سفید از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.

آنچه باید زیر نظر داشت: یک منبع آگاه مستقیم گفت میانجی‌ها به‌شدت نگرانند که پاسخ تلافی‌جویانه ایران به حمله احتمالی آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های انرژی این کشور، به تأسیسات نفتی و آبی کشورهای خلیج فارس آسیب جدی وارد کند.

میانجی‌ها به مقامات ایرانی گفته‌اند که دیگر زمانی برای مانورهای مذاکراتی باقی نمانده و ۴۸ ساعت آینده آخرین فرصت برای دستیابی به توافق و جلوگیری از تخریب گسترده کشور است.

با این حال، مقامات ایرانی — دست‌کم در مواضع علنی — همچنان رویکردی بسیار سخت‌گیرانه دارند و هرگونه امتیازدهی را رد می‌کنند. نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز روز یکشنبه اعلام کرد که وضعیت در تنگه هرمز «هرگز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت»، به‌ویژه برای ایالات متحده و اسرائیل.